نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری ژئومورفولوژی، استادیار گروه عمران دانشگاه ازاد اسلامی یزد

2 دکتری سازه عضو هیات علمی گروه عمران، دانشگاه ازاد اسلامی تفت

3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد سازه دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

چکیده

با توجّه به رشد جمعیّت و افزایش شهرنشینی، وقوع حوادث طبیعی مثل زلزله می تواند خسارات و تلفات سنگینی را ایجاد نموده و توسعة شهر ها و کشورها را دچار وقفه نماید. ضرورت کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر این پدیده، به عنوان یکی از اهداف اصلی برنامه ریزی کالبدی، برنامه ریزی شهری و طراحی شهری محسوب می گردد. در این راستا اوّلین گام شناسایی میزان آسیب پذیری اجزا و عناصر شهری و تحلیل ارزیابی آن با استفاده از مدل های موجود در این زمینه می باشد که بتوان مناطق و بافت های آسیب پذیر شهری را با استفاده از مدل ها مورد شناسایی قرار داده و با ریز پهنه بندی این مناطق به ارائة راهکارهای علمی و عملی در ارتباط با کاهش اثرات زلزله پرداخت.با توجّه به اهمیّت موضوع پهنه بندی خطر لرزه خیزی و ارزیابی آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله در مباحث مربوط به جغرافیا و برنامه ریزی شهری، در این تحقیق سعی شده تا با بکارگیری روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ( AHP ) برآورد مناسبی از آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله با استفاده از داده های مکانی و توصیفی اجزا و عناصر اصلی و رفتاری ساختمانی و تعیین تأثیر هرکدام از معیارهای به کار رفته در میزان آسیب پذیری ارائه شود. هم چنین با استفاده از امکانات تحلیلی و نمایشی سیستم اطّلاعات جغرافیایی ( GIS ) به مدل سازی و ریزپهنه بندی آسیب وارده به ساختمان ها در هنگام وقوع زلزله در شهر کاشان پرداخته شده است.نتایج حاصله از این مقاله نشان می دهد که بافت تاریخی شهر کاشان به دلیل فرسودگی و استفاده از مصالح کم دوام در ساخت و ساز و نیز عمر بالای ساختمانها از آسیب پذیری بسیار بالایی برخوردار می باشد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Modeling of Urban Building Vulnerability in Earthquake against Using Analytical Hierarchy Process (AHP) and GIS A case study: historic fabric of the city of Kashan

نویسندگان [English]

  • SeyedAli Almodarresi 1
  • MohammadReza Javaheri 2
  • Mohammad Ali Fattahia 3

چکیده [English]

Rapid assessment of the damaged buildings in a disastrous event is a drastic measure to be taken in order to allocate shelter to unsheltered people as quick as possible. Natural disaster as earthquake may cause considerable losses to the cities and prevent development processes. Urban planning as well as city designing projects aims to decrease vulnerability of buildings against earthquake. In this direction, the first step is to recognize and analyze the rate of damages exerted to every urban element using proper models.
Spatial data along with attributes of building elements and their behaviors against earthquake shocks has been employed using Analytical Hierarchy Process (AHP) to evaluate the vulnerability of the city against earthquake shocks. Also the weight of every criterion in building destruction has been determined through this method using GIS analysis.
The results of this paper show that historic fabric of the city of Kashan is very high Vulnerability due to exhaustion and the use of less durable materials in construction and old buildings. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vulnerability
  • Earthquake
  • Kashan
  • GIS
  • Modeling
  • AHP

1-    احدنژاد، محسن؛ 1388، مدل سازی آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله – مطالعۀ موردی شهر زنجان، پایان نامۀ دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران.

2-    آمبرسز، ن؛ ملویل، چ؛ ترجه رده، ا.، 1370، تاریخ زمین لرزۀ ایران، انتشارات آگاه.

3-    سایت مرکز آمار ایران، 1385، نتایج سرشماری نفوس و مسکن شهر کاشان.

4-    مهندسین مشاور نقش جهان – پارس، 1389، طرح توسعه و عمران ( جامع ) شهر کاشان.

5-    عزیزی، محمدمهدی و اکبری ، رضا (1387 ) ملاحظات شهرسازی در سنجش آسیب پذیری شهرها از زلزله با به کارگیری روش تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ 34، دانشگاه تهران.

6-     آقا طاهر، رضا؛ 1385، وزن دهی فاکتورهای مؤثر در آسیب پذیری لرزه ای شهر تهران، نشریۀ دانشکدۀ فنی، جلد 40، شمارۀ 8، دانشگاه تهران.

7-    پویان، ژیلا؛ ناطقی الهی، فریبرز؛ 1387، آسیب پذیری ابرشهرها در برابر زمین لرزه، مطالعۀ موردی شهر تهران، سومین کنفرانس بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، تهران، جلد چهارم.

8-    سیلاوی، طلوع و همکاران ( 1384 ) تهیۀ نقشۀ آسیب پذیری لرزه ای با استفاده از روش های تصمیم گیری چندمعیاره مبتنی بر ریاضیات بازه ها و سیستم اطلاعات مکانی، مجموعۀ مقالات اولین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیر مترقبه، تهران.

9- Lantada Nieves, Pujades Luis, Barbat, Alex (2008), Vulnerability Index and Capacity Spectrum Based Method for Urban Seismic  Risk  Evaluation,  Journal of  Nathazards, DOI 10.007/s11069-007-9212-4.

10- Milutinovic  Zoran V, Trendafiloski Goran S (2003), an Advanced          Approach to Earthquake Risk Scenarios with Applications to Different European Towns, RISK-UE – EVK4-CT-2000-00014.

11- Rashed T, weeks John (2003),  Assessing  Vulnerability to Earthquake Hazards through Spatial  Multi Criteria  Analysis of Urban      Areas‚Geographical information Science, Vol17, no.6:547-576.

12- Yamazaki  Fumio (2005). Building  Damage Mapping of the  2003 Bam, Iran, Earthquake Using  Envisat/ASAR Intensity Imagery,      Earthquake Spectra, Vol.21, No. S1.