نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار اقلیم شناسی – دانشگاه زنجان

2 کارشناسی ارشد اقلیم شناسی از دانشگاه زنجان

3 کارشناس ارشد اقلیم شناسی از دانشگاه اصفهان

چکیده

حالات دما، نوع تأثیر آن بر محیط را تعیین می کند. یکی از حالات بسیار مهم، قابل توجه و مؤثر دما، که به عنوان یک مخاطره جوی به شمار می آید، پدیدۀ یخبندان است. یخبندان به لحاظ تاثیر بر فعالیت های اقتصادی و حیاتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به منظور تحلیل آماری یخبندان در ایران، داده‎های شبکه‎ای دمای کمینۀ روزانۀ ایران، از پایگاه داده‎ اسفزاری ویرایش نخست بهره برداری شد. این داده ها دارای تفکیک زمانی روزانه از 01/01/1340 تا 11/10/1383 (15992 روز) است. تفکیک مکانی داده‎ها 1515 کیلومتر ( 7187 یاخته ) است. بدین ترتیب داده‎های شبکه‎ای دمای کمینۀ ایران آرایه‎ای به ابعاد 7187 15992 و با آرایش گاه جای چیده شد. کلیه تحلیل ها بر روی این آرایه انجام شده است. به منظور تحلیل یخبندان ها و بر اساس آستانۀ صفر درجۀ سلسیوس روزهای یخبندان و مشخصات توصیفی، آماری و ترسیمی آن ها از میان سطر ها و ستون های آرایۀ تولید شده استخراج گردید. برای به کار گیری روش ها و دستیابی به اهداف این تحقیق از نرم افزارهای سورفر و متلب استفاده شد. تحلیل سری زمانی متوسط دما در روزها و یاخته هایی که در آن ها یخبندان رخ داده است، نشان داد که کل روزهایی که یخبندان در آن ها رخ داد 9224روز از 15992 روز بوده است. رفتار نوسانی قوی و روند افزایشی ضعیف و نیز ظهور یک جهش رو به بالا از نیمۀ دوم دورۀ آماری از ویژگی های این سری زمانی است. الگوی نوسانی مشابه میانگین دمای یخبندان ها ولی فقدان روند معنی داری بر سری زمانی پهنه های زیر یخبندان حاکم است. کرانه های دریای عمان و بخش هایی از خلیج فارس در استان هرمزگان طی دورۀ آماری مورد بررسی فاقد یخبندان بوده اند. نواحی مرتفع دارای یخبندان هایی با دمای پایین و نواحی کم ارتفاع یخبندان های با دماهای بالاتر را تجربه می کرده اند؛ اما بررسی های آماری رابطۀ قوی تری برای عرض جغرافیایی نشان داده است. میانگین تعداد روزهای یخبندان در ایران بین صفر و 145روز قرار دارد. تعداد روزهای یخبندان در ایران با ارتفاعات رابطه قابل توجهی دارد. به منظور بررسی شدت یخبندان از نمایه چندک ها بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که شدت یخبندان ها از دو متغیر مکانی ( ارتفاع و عرض جغرافیایی) تبعیت بیش تری داشته اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Statistical Analyses of Frosts in Iran

نویسندگان [English]

  • Hosein Asakereh 1
  • Soheila Rahimi 2
  • Fatemeh Tarkarani 3

چکیده [English]

 The temperature phases could determine its effects on the environment. One of the important temperature phases that could be a disaster is frost. Frost has important roles on Biological activity as well as on economical. In current paper in order to analyze frost in Iran, we used database of minimum temperature of Iran. This data based is arranged for 43 years (15992 days) and 15 ×15 KM resolution (7187 pixels for all over Iran). So the database has 15992×7187 dimensions. All the operating calculations have performed on this matrix. As in classical documents zero degrees Celsius have been chosen as threshold for frost in the database. The analyses have been taking place on the temperature equal or below of this threshold. It has been done by using softwares such as Surfer and MATLAB. Time series analyses of frost shows those 9224 days out of 15992 days have experienced the frozen day. There are a strong oscillatory behavior and weak, not statistical significant trends in frost temperature time series as well as a jump in its middle. Oman Sea cost as well as Persian Gulf shores never have experienced the frost days. The height lands and high latitudes area has most experiences in freezing days as well as in extensive. The average of maximum days with frost was 145 days.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Minimum Temperature
  • Frost Extensive
  • Percentile Index
  • frost

  1. حجاری زاده،زهرا،ناصرزاده ،محمد حسین(1386)تجزیه وتحلیل یخبندان در استان لرستان،نشریه علوم جغرافیایی،8و9،
  2. 2- خورشیددوست،علی محمد،سلمان پور،رقیه،تحلیل نوسانات وآستانه های یخبندان های پاییزه وبهاره شهرستان اهر،فضای جغرافیایی،1387،هشتم،شماره21،صص85-99
  3. 3- ربانی،فاطمه،کرمی،فریبا(1388)،بررسی روند تعداد روزهای یخبندان در استان خراسان شمالی ،فصل نامه جغرافیای طبیعی، 4
  4. 5- رضایی،پرویز،عابدی،حسین،(1389)،بررسی روند تغییرات دمای حداقل در ایستگاه شهر رشت با تاکید بر دوره یخبندان،فصل نامه جغرافیا و مطالعات محیطی،شماره 4،سال دوم 
  5. 6- طاووسی،تقی،درخشی،جعفر،تحلیل آماری وقوع ودوره های برگشت یخبندان های زودرس ودیررس زاهدان دردوره اماری 1360-1386،فضای جغرافیایی،1389،دهم،شماره30،صص89-104
  6. 7- فرج زاده،منوچهر،حسینی سید امیر(1389)،تحلیل و پهنه بندی زمانی – مکانی یخبندان در ایران، جغرافیا و توسعه ناحیه ای،15
  7. 8-عساکره،حسین،احتمال  تواتر وتداوم یخبندان های زودرس ودیررس در شهر زنجان،جغرافیا وبرنامه ریزی محیطی،بهار1389،سال بیستم،شماره1،صص1-16
  8. 8- علیجانی،بهلول،محمودی،پیمان،ریگی چاهی،اله بخش،خسروی،پرویز(1389)بررسی تداوم روز های یخبندان در ایران با استفاده از مدل زنجیره مارکوف،پژوهش های جغرافیای طبیعی،70،ص1-19
  9. 9-مسعودیان،سید ابوالفضل،کاویانی،محمد رضا،1387،اقلیم شناسی ایران، نشر دانشگاه اصفهان،چاپ اول
  10. 10- منتظری،مجید،(1389)تحلیل آماری یخبندان های کشاورزی در شهرستان نجف آباد،فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی،4،
  11. 11 -  Baron,Willam.R,Gordon,Geoffrey.A,Borns,Harold.w,Smith,David.C, Frost-free record reconstruction for Eastern Massachusetts,1733-1980,Journal of Climate and Applied Meteorology,23,
  12. 12- B.Yu.Boldyrev,A.N.Andreev,andYu.V.Dozortseva, Weather Peculiarities of the  2007-2008 Cold Season in the Northern Caspian Sea,2009,2
  13.  13-Boostsma A.,Estimating minimum temperature and climatological freeze risk in hilly terrain,Agricul, Meteoral,Vol.16, 1976.
  14.  14-Boor R, mpebell, 1.C,letcher, D.J., Characteristics of frost in a major wheat –growing reajon of Australia. Aust.J.Agric.Res,Vol.44, No.8,1989.
  15.  15- Cheng,Qian,Zhongwei,Yan,Wu,Zhaohua,Congbin,Fu,Tu,Kai,2011,Trend in Temperature extremes in association with weather-intrasesonal fluctuations in eastern China,Advances in atmospheric sciences,28,NO.2,297-309
  16. 16-Danny H.W. Li, Kevin K.W. Wan, Liu Yang, Joseph C. Lam,2011, Heat and cold stresses in different climate zones across China, A comparisonbetween the 20th and 21st centuries, Building and Environment 46 , pp. 1649-165.        
  17. 17-Daoyi,Gong,Shaowu,Wang,Jinhong,Zhu,2004,Artic Oscillation influence on daily temperature variance in winter over Chona,chinese Science Bulletin,49.No.6,637-642
  18. 18-E.FattHI,K.Noohi,2008,Monitoring the occurrence of frost through an analysis of air masses in south west basins of Iran,DESERT,13,137-146          
  19. 19-Vithkevich, V. I. (1963): "Agricultural Meteorology, Jerusalem; PP. 183-305.
  20. 20-Laughlin J.P., Kalma J.D, frost hazard assessment from local weather and terraindata, agricultural and frost meteorol,Vol.40, 1987.
  21. 21-Lindkvist,l, Gustavsson,t, Bogren,j,2000, A frost assessment method for mountainous areas, Agricultural and Forest Meteorology 102, 51–67
  22. 22-Stone,Roger,Nicholls,Niville,Hammer,Graeme,1996,Frost Northeast Australia:Trends and influences of the Southern Oscillation,Journal of Climat,9