نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای دانشگاه اصفهان

2 استادیار، گروه علمی جغرافیا، دانشگاه پیام‌نور

3 کارشناس ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه اصفهان

چکیده

یکی از مسائل مهم در عصر حاضر، مسئله‌ی تغییر اقلیم می‌باشد که از مهم‌ترین نشانه های قابل مشاهده‌ی آن بارش‌های سنگین است که گاه مخرب و زیان بار بوده و تأثیرات ناخوشایندی بر محیط زندگی انسان وارد می‌سازند و به نظر می‌رسد این بارش‌ها از یک منشأ معینی بوجود نمی‌آیند و هر بخش از ایران دارای الگوی متفاوتی است. لازمه‌ی شناسایی این الگوها، انجام مطالعات کافی از شرایط همدیدی و دینامیکی این رخدادها می‌باشد. بدین منظور در این تحقیق با بهره‌گیری از رویکرد محیطی به گردشی و انجام یک تحلیل خوشه‌ای بر روی داده های بارشی 61 ایستگاه باران سنجی، سینوپتیک و کلیماتولوژی سازمان هواشناسی استان خراسان جنوبی طی دوره آماری بین سال‌های 1990 تا 2007، چهار الگوی گردشی در تراز500 هکتوپاسکال شناسایی شد. سپس جهت تحلیل بارش‌ها در هر الگو، یک روز به عنوان نماینده با ضریب همبستگی  95% معرفی شد. همچنین به بررسی منابع رطوبتی و وضعیت رودباد در زمان رخداد بارش‌ها پرداخته شد. نتایج تحلیل‌ها نشان داد که دو الگوی گردشی به نام‌های فرود دریای خزر- احمر و فرود مدیترانه- جنوب اروپا  بیشتر بارش‌ها را توجیه می‌کنند و بیش از 60 درصد بارش‌ها در این دو الگو رخ می‌دهد.از نظر منبع رطوبتی می‌توان گفت سه منطقه‌ی دریای مدیترانه،دریای عرب و خلیج فارس در این بارش‌ها نقش داشته‌اند. این یافته‌ها می‌تواند نقش مهمی در پیش‌بینی بارش و جلوگیری از وقوع سیل و خسارات ناشی از آن در منطقه ایفا نماید.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating the Relation Between Heavy Precipitation and Circulation Patterns of the Upper Atmosphere (case study : Southern Khorasan Province)

نویسندگان [English]

  • Hasan Ali Gayoor 1
  • Amir Hossain Halabian 2
  • Bijan Saberi 3
  • Fereshteh Hossain Ali Poorjazi 3

چکیده [English]

For exact recognition of heavy precipitation of a region there is a need to sufficient studies about dynamic and synoptic conditions of that occurrence. In this study we used environmental-to-circulation method and approach and data from 61 stations of meteorology organizations and 9 hydrometric stations of South Khorasan province. In relation to the circulation patterns of the upper atmosphere by using base component analysis and cluster analysis between 1990-2007, 4 circulation patterns were identified. In analysis of these precipitations one representative day was introduced for every circulation pattern. The results of data analysis showed that the circulation patterns N0.2 and 4 justify the most of precipitations and more than 60% of these precipitations occur in these two patterns. In the point of view of the origin of humidity source we can say that 3 regions have had roles in these precipitations: Mediterranean Sea, the Arabian Sea, and the Persian Gulf. These findings can play an important role in forecasting the precipitation and preventing from flooding in the region.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • circulation patterns
  • Geopotential Height
  • Cluster analysis
  • Heavy Rain
  • Southern Khorasan

1- اشجعی باشکند، محمد، (1379)، بررسی و ارائه مدل های سینوپتیکی بارشهای سنگین شمال غرب ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

2- عربی، زهرا، (1385)؛ « تحلیل سینوپتیکی بارندگی 21 تا 26 تیرماه 1378 در ایران»، پژوهش های جغرافیایی، شماره‌ی 56، تابستان 1385، صص 15-1.

3- عربی، زهرا، (1385)؛ « تحلیل سینوپتیکی بارندگی 21 تا 26 تیرماه 1378 در ایران»، پژوهش های جغرافیایی، شماره‌ی 56، تابستان 1385، صص 15-1.

4- علیجانی، بهلول (1385)، « اقلیم شناسی سینوپتیک »، انتشارات سمت، چاپ دوم، پاییز 1385.

5- کاویانی؛ محمدرضا، مسعودیان؛ سیدابوالفضل، نجف پور؛ بهرام، (1386)، بررسی رابطه الگوهای گردشی تراز 500 هکتوپاسکال با بارش های حوضه مند، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان (علوم انسانی)، جلد بیست و چهارم، شماره 3، صص 12-1.

6- لشکری، حسن، (1384)، «تحلیل سینوپتیکی دو نمونه از الگوی بارشهای زمستانه جنوب شرق ایران»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 9، شماره 1، بهار 1384، صص 197-169.

7- مارتین، جاناتان، (2006)، «دینامیک جو درعرض میانه»، ترجمه سیدابوالفضل مسعودیان، 1388، انتشارات دانشگاه اصفهان و سمت.

8- محمدی، بختیار، (1388)، «تحلیل همدید بارش های ابرسنگین ایران»، پایان نامه دکتری رشته جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شناسی، دانشگاه اصفهان، تیرماه 1388.

9- مرادی، حمیدرضا، (1381)، «تحلیل همدیدی بارش های ساحل جنوبی دریای خزر در شش ماه سرد سال»، علوم دریای ایران، شماره دوم، بهار 1381، صص 72-61.

10- مسعودیان، سیدابوالفضل؛ اسدی، اشرف، (1383)، «بررسی سینوپتیکی سیلاب سال 1380 شیراز»، دومین کنفرانس ملی دانشجویی منابع آب و خاک، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، 23 و 24 اردیبهشت 1383.

11- مسعودیان، سیدابوالفضل، (1387)؛ « شناسایی شرایط همدید همراه با بارش های سنگین ایران»، سومین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران، 23 الی 25 مهر 1387، دانشگاه تبریز، دانشکده مهندسی عمران.

12- مسعودیان، سیدابوالفضل(1390)، آب و هوای ایران، چاپ اول، انتشارات شریعه توس.

13- مفیدی، عباس (1382)؛ اقلیم شناسی سینوپتیکی بارش های سیل زا با منشأ دریای سرخ در خاورمیانه، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 75، صص 93-71.

14- نجار سلیقه، محمد، (1380)؛ الگوهای سینوپتیکی بارش های تابستانه جنوب شرق ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،شماره 62 ،صص 125-114.

15- یارنال، برنت (1993)، «اقلیم شناسی همدید و کاربرد آن در مطالعات محیطی»، ترجمه‌ی سید ابوالفضل مسعودیان، (1385)، انتشارات دانشگاه اصفهان، چاپ اول.

 

16- Banacos. P. G.، D. M., Schulta, (2004); “Moisture Flux Convective Initiation Forcasting”, www.ams.confex.com

17- Carla Lima, K., P. Satyamurty and J. P. Reyes Fernández (2009); “Large-Scale Atmospheric Conditions Associated with Heavy Rainfall Episodes in Southeast Brazil”, Theoretical and Applied Climatology, Springer Wien, DOI. 10.1007/s00704-009-0207-9.

18- Ching-Sen Chen, Chuan-Yao lin, Yin-jin Chuang and His-Chi Yeh (2002); “A Study of Afternoon Heavy Rainfall in Taiwan during the Mei-yu Season”, Atmospheric Research 65, pp.129-149.

19- Federico, S., Avolio, E., Pasqualoni, L., and Bellecci, C. (2008); “Atmospheric Patterns for Heavy Rain Events in Calabria”, Nat. Hazards Earth Syst. Sci., 8, pp. 1173-1186

20- Klein, W.H.(1948); Winter Precipitation as related to 700 mb Circulation, Bull.Amer.Met.Soc ; Vol. 29,pp.439-453.

21- Lana. A، Campins. J، Genov’es. A، and Jans. A (2007); “Atmospheric Patterns Heavy Rain Events in the Balearic Islands”، Advances in Geosciences، 12، pp. 27-32.

22- Roberto Rudari, Dara Entekhabi, Giorgio Roth (2004); Large-scale atmospheric patterns associated with meso-scale features leading to extreme precipitation events in Northwestern Italy, Advances in Water Resources28,601-614.

23- Rudari، R.، D.، Entekhhabi، G.، Roth (2004); “Large-scale Atmospheric Patterns Associated with Mesoscale Features Leading to Extreme Precipitation Event in Northwestern Italy”، Advance in Water Resources 28، pp. 601-614.

24- Seibert, P., A. Frank, and H. Formayer(2006); Synoptic and regional patterns of heavy Precipitation in Austria, theoretical and applied Climatology,87,139-153.

25- Yarnal, B.(1993); Synoptic Climatology in Environmental Analysis; London: Aprimer Belhaven Press.