نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی، گروه جغرافیا و برنامه ریزی محیطی

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی، گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، ایران

چکیده

با وجود مطالعات گسترده­ی انجام شده درباره­ی پدیده های ژئومورفولوژی ایران، تا کنون بررسی گودال های برخوردی مورد توجه قرار نگرفته است. در این مقاله بر اساس روش های سنجش از دور و برداشت های میدانی، یک ساختار گودالی شکل در دشت سمسور در جنوب شرقی ایران مورد ارزیابی قرار گرفت که پیش از این توسط "منصوری دانشور و باقرزاده" در سال های 2011 و 2013 به عنوان یک گودال احتمالی حاصل از برخورد شهاب سنگی معرفی شده است. گودال زیروکی توسط "باراتوکس و همکاران" در سال 2012 به عنوان یک سایت دارای پتانسیل برخورد معرفی شده و در آگوست 2013 به عنوان تنها گودال برخوردی شهاب­سنگی امکان پذیر و قابل تأیید در ایران در پایگاه تخصصی ساختارهای برخوردی جهان (دانشنامه مخاطرات طبیعی دانشگاه نووسی بیرسک، روسیه) ثبت گردید. اگر این گودال به عنوان گودال برخوردی تأیید شود آنگاه اولین نمونه­ی در ایران و سومین نمونه آن درخاورمیانه پس از "وبار" در عربستان و "جبل وقف الصوان" در اردن خواهد بود. ارزیابی گودال زیروکی با استفاده از تفسیرهای سنجش از دور ژئومورفولوژیکی و در سطوح مختلف مطالعات توپوگرافی، ژئوفیزیک، زمین شناسی، و پتروگرافی به انجام رسیده است. مهم­ترین نتایج حاصل شده از این تحقیق نشان دهنده­ی ساختار واضح گودالی شکل با لبه های برآمده و توپوگرافی برجسته مرکزی می باشد. همچنین اطلاعات ژئوفیزیک به خوبی نشان دهنده­ی یک بی هنجاری ثقلی منفی و دایره ای شکل منطبق بر گودال است که آن را از پدیده های آذرینی و دیگر شکل­های فرسایشی متمایز می سازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Geomorphological Evidences for Possible Impact Crater of Zirouki in Sistan and Baluchestan, SE Iran

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Mansouri Daneshvar 1
  • Somayye Rezaei 2

چکیده [English]

Despite the extensive studies on geomorphological phenomena in Iran, since investigation of meteorite impact craters h not been considered. Based on both remote sensing technique and field work we have recognized the circular structure of Zirouki crater in the Samsour desert, southeast of Iran, which is claimed by MansouriDaneshvar and Bagherzadeh as possible impact crater on 2011 and 2013. The Zirouki crater is defined as one of potential impact sites by Baratoux et al, (2012) and registered as first possible impact carter of Iran in Expert Database on Earth Impact Structures (Web Encyclopedia on Natural Hazards, Novosibirsk, Russia). When the crater confirmed as an impact structure then would be the third impact structure candidate in the Middle East after the Wabar craters in Saudia Arabia and Jebel Waqf as Suwwan in Jordan. Investigation of the possible impact structure of Zirouki crater was done using the geomorphological interpretations in different levels of topographical, geophysical, geological and petrographical studies. The main results of the present study revealed that quite obvious crater shape morphology with mounded rims and a central uplift projection; as well geophysical pattern provided very strong evidence for possible impact structure, indicating the presence of circular negative gravity anomaly at the whole of the craterwhich distinct it from igneous patterns and other erosive forms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Impact Structure
  • Geomorphology
  • Gravity Anomaly
  • Meteorite
  • Zirouki Crater

1-                   Baratoux, D., Reimold, W.U., Chennaoui Aoudjehane, H., 2012. The Second Arab Impact Cratering and Astrogeology Conference, Casablanca, 14–20 November 2011–A bridge between geoscientists and astronomers. Meteoritics and Planetary Science 47(6), 1098–1103.

2-                   Blair, R.W.Jr., 1986. Karst landforms and lakes. In: Short, N.M.Sr., Blair, R.W.Jr., (eds.), Geomorphology from space: A global overview of regional landforms, NASA Special Publication, SP-486, Washington DC. pp 402-446.

3-                   French, B.M., 1998. Traces of catastrophe: a handbook of shock–metamorphic effects in terrestrial meteorite impact craters. Lunar and Planetary Institute, Houston. Contribution CB–954, pp. 120.

4-                   French, B.M., Koeberl, C., 2010. The convincing identification of terrestrial meteorite impact structures: What works, what doesn't, and why. Earth Science Reviews 98(1–2), 123–170.

5-                   Grieve, R.A.F., 2006. Impact structures in Canada. Geotext, vol. 5. Geological Association of Canada. pp 210.

6-                   Grieve, R.A.F., Langenhorst, F., Stöffler, D., 1996. Shock metamorphism of quartz in nature and experiment: II. Significance in geoscience. Meteoritics and Planetary Science 31, 6–35.

7-                   Gojković, S., 1973. The Qal'eh Hasan Ali cryptoexplosion structures. Geol. Surv. Iran. Rep. No. Yu/52.

8-                   Hijmans, R.J., Cameron, S.E., Parra, J.L., Jones, P.G., Jarvis, A., 2005. Very High Resolution Interpolated Climate Surfaces for Global Land Areas. International Journal of Climatology 25(15), 1965–1978.

9-                   Holm, D.A., 1962. New meteorite localities in the Rub'al Khali, Saudi Arabia. American Journal of Science 260(4), 303–309.

10-                Howard, K.T., Haines, P.W., 2007. The geology of Darwin crater, western Tasmania, Australia. Earth and Planetary Science Letters 260(1–2), 328–339.

11-                Jones, A.P., Price, G.D., Price, N.J., DeCarli, P.S., Clegg, R.A., 2002. Impact induced melting and the development of large igneous provinces. Earth and Planetary Science Letters 202(3–4), 551–561.

12-                Koeberl, C., 2002. Mineralogical and geochemical aspects of impact craters. Mineralogical Magazine 66(5), 745–768.

13-                Koeberl, C., 2004. Remote sensing of impact craters: how to be sure? Comptes Rendus Geosciences 336(11), 959–961.

14-                Koeberl, C., Shukolyukov, A., Lugmair, G.W., 2007. Chromium isotopic studies of terrestrial impact craters: Identification of meteoritic components at Bosumtwi, Clearwater East, Lappajärvi, and Rochechouart. Earth and Planetary Science Letters 256(3–4), 534–546.

15-                Langenhorst, F., 2002. Shock metamorphism of some minerals: basic introduction and microstructural observations. Bulletin of the Czech Geological Survey 77(4), 265–282.

16-                Mansouri Daneshvar, M.R., Bagherzadeh, Ali., 2011. Investigation of possible evidence for an impact structure (Zirouki crater) in Samsour desert, SE Iran. Proceedings of Second Arab Impact Cratering and Astrogeology Conference, Casablanca, Morocco. pp 62–63.

17-                Mansouri Daneshvar, M.R., Bagherzadeh, A., 2013. Geomorphological investigation of possible impact evidences for the crater-shaped structure of Zirouki in Samsour Desert, SE Iran. Earth Science Informatics 6(4), 241–252.

18-                Masaitis, V.L., 2006. Review of the Barringer crater studies and views on the crater’s origin. Solar System Research 40(6), 500–512

19-                McCall, G.J.H., 2009. Half a century of progress in research on terrestrial impact structures: A review. Earth Science Reviews  92(3–4), 99–116.

20-                Milton, D.J., 1976. Qal'eh hasan ali maars, central Iran. Bulletin of Volcanology 40(3), 201–208.

21-                Osinski, G.R., 2007. Impact metamorphism of CaCO3-bearing sandstones at the Haughton structure, Canada. Meteoritics and Planetary Science 42(11), 1945–1960.

22-                Pati, J.K., Reimold, W.U., 2007. Impact cratering–fundamental process in geosciences and planetary science. Journal of Earth System Science 116(2), 81–89.

23-                Reimold, W.U., Koeberl, C., Gibson, R.L., Dressler, B.O., 2005. Economic Mineral Deposits in Impact Structures: A Review. In: Koeberl, C., Henkel, D.H., (eds.), Impact Tectonics, Springer, Heidelberg. pp 479–552. 

24-                Reimold, W.U., Gibson, R.L., 2006. The melt rocks of the Vredefort impact structure–Vredefort Granophyre and pseudotachylitic breccias: Implications for impact cratering and the evolution of the Witwatersrand Basin. Chemie der Erde–Geochemistry 66, 1–35.

25-                Salameh, E., Khoury, H., Schneider, W., 2006. Jebel Waqf as Suwwan, Jordan: a possible impact crater– a first approach. Zeitschrift der Deutschen Geologischen Gesellschaft 157(3), 319–325.

26-                Senft, L.E., Stewart, S.T., 2009. Dynamic fault weakening and the formation of large impact craters. Earth and Planetary Science Letters 287(3–4), 471–482.

27-                Skrine, C.P., 1931. The highlands of Persian Baluchistan. The Geographical Journal [London]. 78(4), 321–338.

28-                Spencer, L.J., 1933. Meteorite craters as topographical features on the earth's Surface. The Geographical Journal [London]. 81(3), 227–248.

29-                Williams, G.E., Gostin, V.A., 2010. Geomorphology of the Acraman impact structure, Gawler Ranges, South Australia. Cadernos do Laboratorio xeolóxico de Laxe 35, 209–220.