کاربرد تحلیل شبکه ( ANP) در بررسی پتانسیل وقوع زمین‌لغزش‌ در محدوده محور و مخزن سد قلعه‌چای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/jneh.2015.2475

چکیده

مدیریت بلایای طبیعی نیازمند اطلاعات مکانی، جهت آمادگی در برابر خطرات و کاهش روند آنها می‌باشد. در این زمینه ارزیابی پتانسیل وقوع زمین‌لغزش‌ در منطقه‌ای که به دلیل وضعیت جغرافیایی و ساخت و سازهای انسانی مستعد لغزش می‌باشد ضروری می‌نماید. سد مخزنی قلعه‌چای واقع در حوضه آبریز قلعه‌چای در شهرستان عجب‌شیر، یکی از این نوع نواحی می‌باشد. اهمیت بررسی ساختگاه سازه‌های مهندسی، بویژه در محل محور و مخزن سدها از دیدگاه خطر زمین‌لغزش‌ به حدی است که اکنون این مسائل در گروههای مهندسین مشاور بزرگ، در جهان با دقت و در برنامه مطالعات اصلی در نظر گرفته می‌شود. به این ترتیب مشاهده می‌گردد که، عدم توجه به مسأله وجود زمین‌لغزه‌های قدیمی و یا احتمالی آینده، موجب خواهد شد که در صورت ایجاد سد در محل‌های انتخابی، در اثر وقوع زمین لغزه ها درآینده، خسارت‌های مالی و جانی فراوانی به بار آید. در این تحقیق، از روش تحلیل شبکه‌ای ANP))، یک روش چندمعیاره تصمیم‌سازی برای انتخاب مناطق مستعد وقوع زمین‌لغزش‌ درمحدوده محور و مخزن سد قلعه چای عجب‌شیراستفاده شده است. انتخاب مناطق مستعد برای وقوع زمین‌لغزش‌ موضوعی پیچیده و نیازمند توجه به عوامل متعددی است .در این پژوهش از چند معیار( شیب، جهت شیب، لیتولوژی، کاربری زمین، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، طبقات ارتفاعی) برای تعیین مناطق مستعد استفاده شده است. فرآیند تشخیص مناطق مستعد برای وقوع زمین‌لغزش‌ طی چند مرحله انجام شده است. نتایج نشان داد که فرآیند تحلیل شبکه با نقشه پراکنش زمین‌لغزش‌ها 33/67 درصد تناسب دارد. همچنین تفسیرضرایب نشان داد که، معیارهای، کاربری اراضی،جهت شیب ، طبقات ارتفاعی نقش مهمی در وقوع زمین‌لغزش‌های منطقه دارند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Analytic Network Process (ANP) in the Investigation of Landslide Potential in the Axis Range and Reservoir of Ghaleh Chai Dam

چکیده [English]

The indication of the potential landslides in the area which due to geographical condition and the construction of human is prone to landslides is necessary, Ghalah Chai dam is one of these areas .In this study Analytic Network Process (ANP) Was Valuated .For this study the Image TM, 2011 Landsat was used. The maps of effective factors of landside (slope, aspect, lithology, land use, distance to fault, distance from river, distance from roads, elevation) were prepared in the GIS environment. Afterward it was crossed by the layer of sparseness of landsides and the hazard zoning maps of landside was produced in the above mentioned methods. The results showed that among eight factors effective factors, landuse, Aspect and Elevation have a greater role in the occurrence of landslides. Also comparison of the degree of fit between landslide distribution and zoning map of the mentioned method showed that, the analytic network process with 67/33% fitness better performance in identi fying risk areas in the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ghaleh Chai Dam
  • analytic network process (ANP)
  • Landsat Satellite
  • landslide

1)      احمدزاده، حسن (1384). مدل‌سازی فرسایش و رسوب حوضه آبریز قلعه‌چای عجب‌شیر با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای در محیط GIS، پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی. دانشگاه تبریز.

2)      آذرمی‌عربشاه، رباب؛ ناصر حافظی‌مقدس؛ ابراهیم اصغری‌کلجاهی؛ خلیل ولی‌زاده‌کامران (1390). هفتمین کنفرانس زمین‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران ، دانشگاه صنعتی شاهرود، شهریور90.

3)      بقاء‌دشتکی، بهمن؛ ماشالله خامه‌چیان؛ سیدمحمدحسن نظری (1389). بررسی پایداری دامنه‌های سازند گچساران واقع در مخزن سد گتوند تحت تأثیر آبگیری مخزن و انحلال مصالح نمکی، مجله زمین‌شناسی مهندسی. جلد 4. شماره 1.  بهار و تابستان. صفحات 836-809.

4)      بهشتی‌راد، مسعود؛ سادات فیض‌نیا؛ علی سلاجقه؛ حسن احمدی (1388). بررسی کارایی مدل پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش‌ فاکتور اطمینان (CF) در حوزه آبخیز معلم کلایه، فصلنامه جغرافیای طبیعی. سال دوم. شماره 5. پاییز. صفحات 28-19.

5)      جعفرخالو، مرتضی؛ نصرالله جواهری؛ حمید باقری (1384). آنالیز و تحلیل پایداری زمین‌لغزش‌ تنگ تلخ در سد مخزنی ابوالفارس، مجموعه مقالات نهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران. دانشگاه تربیت معلم تهران. صفحات 113- 107.

6)      خدائی قشلاق، لیلا (1392). ارزیابی روش‌های رگرسیون لجستیک و تحلیل شبکه در بررسی پتانسیل وقوع زمین‌لغزش‌ در محدوده محورو مخزن سد مطالعه موردی : سد قلعه چای عجب‌شیر، پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی. دانشگاه تبریز.

7)      روستایی، شهرام (1383). بررسی وقوع زمین‌لغزش‌ در روستای نصیر آباد ورزقان (استان آذربایجان شرقی) با استفاده از روش‌های کمّی. فصلنامه علوم انسانی. دوره 8. شماره 1.

8)      سرتیپی، عبدالحمید؛ ایمان انتظام‌سلطانی (1391). بررسی زمین‌لغزش‌های ساختگاه سد قلعه‌چای عجب‌شیر، مجله زمین‌شناسی مهندسی. سال91.

9)      عظیم‌پور، علیرضا؛ حسن صدوق؛ علی دلال‌اوغلی؛ محمدرضا ثروتی (1388). ارزیابی نتایج مدل AHP در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزه، مطالعه موردی: حوضه آبریز اهرچای، مجله علمی پژوهشی فضای جغرافیای. سال نهم. شماره 26. تابستان 1388. صفحات 87-71.

10)  فرجی‌سبکبار، حسنعلی؛ محمد سلمانی؛ فاطمه فریدونی؛ حسین کریم‌زاده؛ حسن حیمی (1389). مکان‌یابی محل دفن بهداشتی زباله روستایی با استفاده از مدل فرایند شبکه‌ای تحلیل (ANP): مطالعه موردی نواحی روستایی شهرستان قوچان، فصلنامه مدرس علوم انسانی. دوره 14. شماره 1. صفحات 23-1.

11)  محمدی‌لرد، عبدالحمید (1388). فرآیندهای تحلیل شبکه‌ای در(ANP)  و سلسله مراتبی، نشر تهران البرز فردانش.

12)  نیازی، یعقوب؛ محمدرضا اختصاصی؛ علی طالبی؛ صالح آرخی؛ محمدحسین مختاری (1389). ارزیابی کارایی مدل آماری دو متغیّره، در پیشبینی خطر زمین‌لغزش‌ در حوزه‌ی سد ایلام، مجله علمی و پژوهشی. علوم و مهندسی آبخیز داری ایران. سال 4. شماره 10. صفحات 20- 9.

 

13)    Ayalew. L. Yamagishi.H (2005). Theapplication of GIS-based logistic regression forlandslide susceptibility mapping in the Kakuda-Yahiko Mountains, Central Japan. Geomorphology 65
(1-2): 15-31.

14)    Cabral. P. B. C (2011). Landslide Susceptibility Assessment in Karanganyaar Regency-Indonesia. UniversidadeNova de Lisboa, February, 2011.

15)    Chau. K.T. Sze .Y.L .M.K. Fung .W.Y. Wong .E.L. Fong .L.C.P (2003)." Landslide hazard analysis for HongKongusing landslide inventory and GIS K.T."Computers & Geosciences 30. (2004). PP:429–443.

16)    intangible criteria and for decision making; Multiple CriteriaDecision, Analysis: State of The ArtSurveys, Edited by Jose Figueira et.al.

17)    Kamp. U. Growley. B. Khattak. G &Owen. L (2008) GIS – based landslid susceptibility mapping for the 2005 Kashmir earthquake region. Journal of Geomorphology 101. (2008).631-642.

18)    Saaty, L. T.; An analytical hierarchy and network processes approach for themeasurement

19)    Sarolee. K. M (2001). Statistical Analysis of landslide susceptibility at yonging, Korea”, Environmental Geology, 40, PP: 1095-1113.

20)    Van Western .CJ. Castellanos E.Kuriakose .SL (2008). Spatialdata for Landslid susceptibility, hazard, and vulnerability assessment: an overview . Engineering Geology 102: 112–131.

21)    Yalcin. A (2008). GIS-based landslide susceptibility mapping using analytical hierarchyprocess and bivariate statistics in Ardesen (Turkey). "Comparisons of results and confirmations, Catena 72. (2008). 1–12.