ارزیابی راهبردهای اسکان مجدد پس از مخاطره زلزله درنواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان آبگرم، شهرستان اردبیل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه گیلان

2 دانشگاه سیستان وبلوچستان

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 عضو هیات علمی

چکیده

ضعف بنیان‌‌های ساختاری نقاط روستایی کشور، از دیر باز جزو موانع توسعه یافتگی این سکونتگاههای انسانی به شمار آمده است. در این میان بروز حوادث غیرمترقبه طبیعی همچون سیل وزلزله بیشترین لطمه را بر این پیکر ناتوان وارد ساخته، به طوری که به دنبال هر حادثه، سازمان اقتصادی و اجتماعی روستاها به همراه ساختار فیزیکی آن دچارصدمات جدی می‌‌شود. در چنین زمینه‌‌ای بازسازی روستاهای آسیب‌‌دیده از حوادث طبیعی، با رویکردی عقلانی به برنامه‌‌ریزی راهکاری جز مداخله در نحوه آرایش مکانی- فضایی نمی‌‌یابد. تحقیق حاضر به بررسی پیامدهای اجتماعی، اقتصادی وکالبدی راهبردهای اسکان مجدد روستاییان روستاهای دهستان آبگرم شهرستان اردبیل که طی زلزله در سال 1375 تخریب شدند، می‌‌پردازد. شاخص های تحقیق شامل انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی، تغییر شغل، میزان درآمد،تخریب مراتع، تغییر الگوی مسکن، تغییر کاربری اراضی زراعی و میزان دسترسی به خدمات زیربنایی  است.جامعه آماری شامل 15 روستای دهستان آبگرم  وحجم نمونه شامل 3 روستای جابجا شده و 3 روستای درجاسازی  شده می باشد. روش تحقیق توصیفی -تحلیلی است و شیوه‌‌های گردآوری اطلاعات شامل اسنادی و میدانی (مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه) است. آزمون فرضیات با استفاده از آزمونهای T مستقل و آزمون مکنمار و به کمک از نرم افزار SPSS صورت گرفته است. یافته‌‌های تحقیق نشان می‌‌دهدکه در بین معیارهای منتخب برای بررسی پیامدهای راهبردهای اسکان مجدد میزان انسجام اجتماعی، همبستگی اجتماعی،  احساس تعلق مکانی، تغییر الگوی مساکن و دسترسی به خدمات در رویکرد درجاسازی بهتر و مناسب‌‌تر از رویکرد جابجایی است، در صورتی‌‌که در معیارهای همچون تغییر شغل، میزان درآمد، تخریب مراتع، تغییر کاربری اراضی زراعی رویکرد جابجایی مناسبتر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Resettlement strategies impacts assessment in rural areas after earthquake(case study: Abgarm District Ardabil County )

نویسندگان [English]

  • Ali Hajinejad 1
  • javad Bazrafshan 2
  • Jalaloddin Vosoogi Hamzeh khanloo 3
  • ali badri 4
چکیده [English]

It has been known that weak structural foundation of the rural area of Iran has been the most important element of an obstacle on rural development. In this human settlement meanwhile, natural hazards such as floods and earthquakes impose serious damages on its socio – economic organization as well as physical structures. In such state, renewal of damaged villages rising from of natural hazards, with a rational approach to planning, and the government intervention in use location – spatial arrangement is the end scenario and resettlement of damaged villages is such an approach. Those among these neglected and are located in rural people and what matters will be the result of spatial and physical reconstruction programs. This validation study with emphasis on implications of social, economic and spatial strategies for rural resettlement after disasters natural (earthquakes) to measure an outcome of this Abgarm county of Ardebil in district villages during the earthquake was destroyed in 1375 deals. This research provided the following reviews outcome indicators for rural resettlement after natural disasters (earthquake) are. Looking at three aspects of social (social cohesion, social cohesion and sense of place), the economic consequences (job changes, income) and physical consequences (the destruction of pastures, changing the pattern of housing, agricultural land use change and the rate of access to infrastructure services) were performed. Research - descriptive and analytical methods, including documents and field data collection (observation, interview, and questionnaire) are. Hypothesis test using tests and independent T-test and help Mknmar SPSS software was done. The findings show that, among the criteria selected for the consequences of social, economic and spatial strategies, rural resettlement after the earthquake, the amount of social cohesion, social cohesion, sense of place, change the pattern of housing and access to better services and more appropriate approach reconstruct displacement approach is that if such criteria, income, destroyed pastures, agricultural land use change is opposite.

کلیدواژه‌ها [English]

  • resettlement strategies
  • earthquakes
  • social consequences
  • economic and spatial
  • Ardabil County
  • Abgarm district

افراخته، حسن، (1376)، الزامات اقتصادی _ اجتماعی در بازسازی سکونت گاهی آسیب دیده، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 48.

ایزدی خرامه، حسن، (1376)، بررسی پیامدهای تجمیع روستاهای تخریب شده بر اثر بلایای طبیعی در استان فارس نمونه مورد: شهرک ایثار، مجموعه مقالات ساماندهی روستا های پراکنده، بنیاد مسکن انقلای اسلامی، آبان 1375.

بحرینی، سیدحسین، و آخوندی، عباس، (1379)، مدیریت بازسازی مناطق آسیب دیده از سوانح طبیعی (تجربه بازسازی مسکن مناطق زلزله زده گیلان و زنجان 1369-1371)، انتشارات دانشگاه تهران.

بدری، سیدعلی، (1380)، ارزیابی پایداری راهبردهای اسکان مجدد روستایی نمونه موردی:مجموعه آب­ بر، رساله دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی به راهنمایی عبدالرضا رکن الدین افتخاری، دانشگاه تربیت مدرس.

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، (1380)، طرح ساماندهی روستاهای دهستان قشلاق شرقی شهرستان بیله­سوار، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، (1376)، امکان سنجی جابجایی و تجمیع وطرح گسترش روستاهای آسیب دیده از زلزله در استان اردبیل، واحد مطالعات بنیاد مسکن استان اردبیل، اردبیل.

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، (1376)، نگاهی به بازسازی مساکن آسیب دیده از زلزله اسفندماه 1375 اردبیل، حوزه معاونت امور زمین و مسکن، دفتر برنامه ریزی و تحقیقات مسکن روستایی، تهران.

بیرودیان، نادر، (1385)، مدیریت بحران اصول و ایمنی در حوادث غیرمنتظره،انتشارات جهاد دانشگاهی.

پورطاهری، مهدی و سجاسی قیداری، حمدالله و صادق لو (1390): ارزیابی روش های رتبه بندی مخاطرات طبیعی در مناطق روستایی (مطاله ی موردی: استان زنجان)، فصلنامه ی پژوهش های روستایی، شماره ی 7، پاییز 1390، صص 33-55

پهلوان زاده،حمیده، رضوانی،محمد رضاو محمدی استاد کلایه،امین(1391)؛ارزیابی کیفیت زندگی در روستاهای ادغام شده پس از سوانح طبیعی (مورد: مجموعه ادغامی پیش کمر - استان گلستان)،مجله: مسکن و محیط روستا ،  شماره 137 ،صص 97 تا 112

رحمتی، محمدمهدی (1385): دگرگونی های  اجتماعی- اقتصادی ادغام روستا ها در مناطق زلزله زده رودبار، مجله ی مطالعات اجتماعی ایران، دوره ی اول، شماره ی 2، تابستان 1385، صص 83-110

روستا سکه دوانی، مجید، (1383)، تجربه کشورهای خارجی در بازسازیپس از زلزله، فصلنامه علمی پژوهشی آموزشی و اطلاع رسانی، فرهنگ و ایمنی، سال سوم، شماره 8-9 پائیز و زمستان.

عسگری، علی، (1376)، الگوی امکان سنجی جابجایی تجمیع روستایی در ایران، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی،معاونت عمران.

قادری، اسماعیل، (1376)، تحلیل و مقایسه الگوهای بازسازی سکونت گاههای روستایی پس از سوانح طبیعی، مجموعه مقلات سمینار زلزله، کاهش آسیب پذیری و الگوهای باز سازی، جلد اول: روند الگوی بازسازی، مدیریت سوانح و سیستم اطلاعاتی، به کوشش مصطفی هاشمی، 1 تا3 خرداد 1375، شیراز.

محمدی استادکلایه، امین و مطیع لنگرودی، سید حسن و رضوانی، محمدرضا و قدیری معصوم، مجتبی (1391): ارزیابی اثرات الگوهای راهبرد اسکان مجدد پس از بلایای طبیعی بر کیفیت زندگی روستایی (مطالعه ی موردی: روستا های جابجا شده ی شرق گلستان)، مجله ی جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 4، زمستان 1391، صص 37-50

مرکز آمار ایران، (1375)، شناسنامه آبادی­های کشور، شهرستان اردبیل.

مسائلی، صدیقه واشراق جهرمی، رضا و دواچی لنگرودی، مجید، (1375)، برنامه ریزی کاربری زمین در مناطق زلزله خیز نمونه شهرهای منجیل، لوشان و رودبار، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ( مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران).

هاشمی کوچکسرایی، سید مجید، (1376)، روشهای بازسازی مناطق مسکونی سانحه دیده(جابجایی – در جاسازی)، مجموعه مقلات سمینار زلزله، کاهش آسیب پذیری و الگوهای باز سازی، جلد اول: روند الگوی بازسازی، مدیریت سوانح و سیستم اطلاعاتی، به کوشش مصطفی هاشمی، 1 تا3 خرداد 1375، شیراز.

هاشمی، مصطفی و روحی، منصوره، (1376)، مزایا و معایب جابجایی و در جاسازی روستا های آسیب دیده، مجموعه مقلات سمینار زلزله، کاهش آسیب پذیری و الگوهای باز سازی، جلد اول: روند الگوی بازسازی، مدیریت سوانح و سیستم اطلاعاتی، به کوشش مصطفی هاشمی، 1 تا3 خرداد 1375، شیراز.

20. Arnall A , Thomas DC, Twyman C, Liverman D(2013): Flooding, resettlement, and change in livelihoods: evidence from rural Mozambique, Disasters,2013 jul,37,468-88

21. Bang ,Henry ngenyam, Roger few(2012):Social risks and challenges in post-disaster resettlement: the case lake Nyos, Cameron,Journal of Risk Research, volume 15,issue 9, 2012,pp1141-1157

22. Iuchi,kanako(2010): Decisions , planning processes, and outcomes of resettlement after disasters, university of Illinois at Urban-champaign

23. Ngai Weng chan(1995): Flood disaster management  in Malaysia:an evaluation effectivenes of government resettelment schemes , Disaster prevention and Management, volume 4, issue 4, pp 22-29

24. Tan, Yan and Fajun Yao(2006): Three gorges oroject: effects of resettelment  on the environment in the reservoir area  and countermeasures, population andenvironment, march 2006,volume 24,issue 4, pp 351-371

25. Wilmsen, brook, Michael, webber, Yuefang duan(2011):Involuntary rural resettelment, resources, strategies, and outcomes at the Three Gorges Dam , China, the journal of envirnmen development, desamber 2011 , vol 20 no,4,pp 355-380.