بررسی تکتونیک فعال حوضه‌ی اسکو چای با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک و شواهد ژئومورفولوژیکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی(مخاطرات ژئومورفیک)، دانشگاه تبریز

2 استاد گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تیریز

چکیده

در این مطالعه با استفاده از مدل ارتفاع رقومی(DEM) و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) به ارزیابی نوزمین ساخت با بکارگیری شاخص های ژئومورفیک حوضه ی اسکوچای پرداخته ایم. با استفاده از مدل ارتفاعی رقومی در محیط نرم افزار Arcgis 9.3 نقشه های شیب، توپوگرافی، زیر حوضه ها و شبکه زهکشی با درجه های مختلف به روش استرالر تهیه شد. بعد از تعیین مسیر کانال های جریانی و تعداد آنها در هر مسیر، پارامترهای شاخص ناهنجاری برای 3رودخانه اصلی حوضه ی اسکوچای مورد استفاده قرار گرفت. شاخص شیب طولی رودخانه(SL) ابزاری برای مطالعه ی تکتونیک ژئومورفولوژی می باشد که با توجه به مقادیر بدست آمده نیمرخ طولی منطقه ی مورد مطالعه دارای تغییرات زیادی نمی باشد.، مقادیر بدست آمده برای هر زهکش با استفاده از شاخص عدم تقارن آبراههAF ، بیشتر از 30 می باشد که نشان دهندهی فعال بودن منطقه و کج شدگی آن است. در منطقه ی مورد مطالعه مقادیر بدست آمده شاخص نسبت عرض کف بستر دره به ارتفاع آن(VF)  نشان دهنده ی دره های تقریبا باز شده هستند که با توجه به نوع لیتولوژی منطقه که عموما سازندهای آتشفشانی و دارای مقاومت متوسط تا کم در برابر فرسایش هستند لذا باید تاثیر فرسایش را هم در شکل گیری دره ها مدنظر داشت، شاخص شکل حوضهBS برای حوضه ی مورد مطالعه مقدار 3 بدست آمده، با توجه به طبقه بندی ارائه شده توسط همدونی در کلاس 2 ودارای تغییرات کم و تقریبا کشیده می باشد. داده های حاصل از تحلیل های توپوگرافی، بررسی سامانه های رودخانه ای منطقه و شواهد زمین-ریخت شناسی حاصل از مشاهدات میدانی و با بررسی پارامترها بر روی سه رودخانه اصلی حوضه ی اسکوچای و ارزیابی آنها با استفاده از شاخص IAT مشخص شد که وضعیت زمین ساخت زیرحوضه ها، در مورفولوژی کانال های جریانی و مقدار شاخص های مورد بررسی در این پژوهش نقش موثری دارند در نهایت بر طبق بررسی‌های انجام شده مشخص شد که محدوده مورد مطالعه از مناطق فعال تکتونیکی می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of active tectonic Osku chay basin with using indicators Geomorphic and evidence Geomorphologic

نویسندگان [English]

  • Nasrin Samandar 1
  • Shahram Roostaei 2
چکیده [English]

Changes bed rivers feature the main river geomorphology are the most discussion. A river system is highly sensitive to changes in response to movement of the Earth's land, build geomorphologic features of structural changes with substrate and substrate changes be self. Geomorphologic parameters are allowed to geo-morphologists to be able to evaluate different areas of tectonic activity and enable them to identify shapes and transformation. In this study, using digital elevation model (DEM) and satellite image and GIS (GIS to assess the potential of making a new field of application geomorphic changes of the river bed and geomorphological features will Osku chay. Using Digital Elevation Model DEM application environment Arcgis9.3 maps of slope, topography, and drainage sub-basins with different degrees estrahler method will provide, for mapping faults from maps 1/100000 Geological Survey will use. After determining the direction of the flow channel and the number of them in any way, the parameters of the anomaly index will be used for Osku chay River. River sinuosity S, River defines the extent of the balance. Stream length gradient index river SL, tool for the study of tectonic geomorphology, Drainage basin asymmetry index channel AF, evaluation drainage in terms of tilting of tectonic, Ratio of valley floor width to valley height VF, indication of the valley floor of the V or U shape and the resulting impact tectonic activity in the formation of the valley V-shaped, shape index Basin BS show that represents a circular or elongate the basin, the influence of tectonic activity. data analysis of topographic, river systems region and geomorphologic evidence of field observations and by parameters on three major river osku chay basin and evaluate them using LAT indicators that the situation in the morphology sub-basin geomorphology, a channels and the indicators in the study have an effective role in the end, according to surveys found that back as recently as 1990 of the study active tectonic zones.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neo Structure
  • Geomorphic Indicators
  • River Osku chay

آبدیده، محمد، قرشی، منوچهر، رنگزن، کاظم، آرین، مهران (١٣٩٠)، ارزیابی نسبی زمین­ساخت فعال با استفاده از تحلیل ریخت­سنجی، بررسی موردی حوضه آبریز رودخانه دز، جنوب باختری ایران، علوم زمین، شماره ٨٠، تهران.

سلیمانی، شهریار (1377)، رهنمودهایی در شناسایی حرکات تکتونیکی فعال و جوان با نگرشی بر مقدمات دیرینه شناسی، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه بین الملی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.

کرمی، فریبا (١٣٨٨)، ارزیابی ژئومورفیک فعالیت­های تکتونیکی در حوضه زهکشی سعیدآبادچای، پژوهش­های جغرافیای طبیعی، شماره ٦٩، تهران.

رادفر، شهباز، پورکرمانی، محسن (1384)، ریخت زمین ساخت گسل کوهبنان، علوم زمین، شماره 57، تهران.

رجبی، معصومه، روستایی، شهرام، مقامی مقیم، غلامرضا (1385)، تحلیل فعالیت­های نئوتکتونیکی در دامنه­های جنوبی ارتفاعات آلاداغ در جنوب­شرق ایران، جغرافیا و توسعه، زاهدان.

رسولی، علی اکبر (1367)، بررسی ژئومورفولوژی دامنه­های شمال­غرب سهند حوضه­ی اسکوچای، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی،دانشگاه تبریز

رضایی مقدم، محمدحسین، احمدی، محمد (1385)، تحلیل ژئومورفولوژی کمّی الگوی زهکشی شبکه آبراهه­ای به کمک زاویه برخورد آنها در زیر حوضه سریاس، استان کرمانشاه، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 81، مشهد.

روستایی، شهرام، رجبی، معصومه، زمردیان، محمدجعفر، مقامی مقیم، غلامرضا (١٣٨٦)، نقش فعالیت­های تکتونیکی در شکل­گیری و گسترش مخروط­افکنه­های دامنه­های جنوبی آلاداغ، جغرافیا و توسعه، شماره ١٣، زاهدان.

روستایی، شهرام، رجبی، معصومه، سمندر، نسرین (1394) ، بررسی نقش عوامل مؤثر در تحول ژئومورفولوژی مخروط­افکنه­ و بستر حوضه‌ی اسکوچای، هیدروژئومورفولوژی، شماره 2، صص 60-41.

مختاری کشکی، داود (١٣٨٥)، کاربرد شاخص­های ریخت­سنجی در تعیین میزان فعالیت گسل­ها، مورد نمونه: گسل شمالی میشو، علوم زمین، شماره ٥٩، تهران.

یمانی، مجتبی، علمی زاده، هیوا (1390)، بررسی علل ناپایداری آبراهه­ها در سطح دلتای رود کل، غرب بندرعباس، پژوهش­های جغرافیایی طبیعی، شماره 78، تهران.

نقشه ی زمین شناسی اسکو 1:100000، سازمان زمین شناسی.

نقشه توپوگرافی اسکو 1:50000، برگ 5265IV.

Burbank, D. W, Anderson, R.S, (2001), Tectonic Geomorphology, Blackwell Science

Delcaillau, B., Carozza, J.M., Laville, E., (2006), Recent fold growth and drainage     development: The Janauri and Chandigarh anticlines in the Siwalik foothills, northwest India, journal of Geomorphology, 76, 241-256

Garsia-tortosa, F. J., Alfaro, P., Galindo-Zaldivar, J., Gilbert, Lopez- Garrido A.C., Sanz de Galdeano. C., Urena, M., (2008), Geomorphologic Evdemce of the Avtive Baza Fault (Betic Cordillera, South Spain), Journal of Geomorphology, 97, 374-391

Guarnieri, P., Pirrotta, C. (2008), The Response of Drainage Basins to the Late Quaternary Tectonics in the Sicilian Side of the Messina Strait (NE Sicily), Journal of Geomorphology, 95, 260-273.

Hamdouni, R. E., Irigaray, C. Fernandaz, T., Chacon, T., Keller, E. A., (2008), Assessment of Relative Active Tectonic, South West Border of the Sierra Nevada (Southern Spain), Journal of Geomorphology, 96, 150-173.

Jamieson, S.S.R., Sinclair, H.D., Kirstein, L.A., Purves, R.S, (2004), Tectonic Forcing of Longitudinal Valleys in the Himalaya, morphological Analysis of the Ladakh Batholith, North India, Journal of Geomorphology, 58, 49-65.

Keller, E. A. & Pinter, N., (1996), Active tectonics, earthquake, uplift and landscape, Prentice Hall Publication, London .338

Li, Youli. Yang, Jingchun. Tan, Lihua. Duan, Fengian. (1999), Impact of tectonics on alluvial landforms in Hexi corridor, Northwest China, Journal of Geomorphology Vol 28.

 Malik, J.N., Mohanty, C. (2007), Active tectonic influence on the evolution of drainage and landscape: geomorphic signature from frontal and hinterland areas along the northwestern Himalaya, India, Journal of Asian Earth Sciences, 29, 604-618.

Woldai, T., Dorjsuren, J. (2004), Application of Remotely Sensed Data for Neotectonics Study in Western Mongolia, ISPRS XX congress, 12- 23 july2004, Istanbul, Turkey.