ارزیابی خطر فرسایش خاک و پتانسیل رسوبدهی حوضه آبریز گابریک استان هرمزگان با استفاده از مدل EPM

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه ژئومورفولوژی، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشجوی دکتری مخاطرات ژئومورفولوژیک دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

شدت فرسایش با استفاده از فناوری برآورد فرسایش (که همان مدل های فرسایشی هستند) ارزیابی می گردد. هدف از این تحقیق، به دلیل احداث سد بر ری رودخانه گابریک، برآورد شدت فرسایش و میزان رسوب در حوضه آبریز گابریک با استفاده از مدل تجربی EPM به کمک سیستم های اطلاعات جغرافیایی و کارایی این سیستم ها در مطالعات فرسایش و رسوب حوضه های آبریز و در نهایت کاهش رسوبات در سطح حوضه و نهایتاً پشت سد و به جهت انجام طرح های کنترلی و عمرانی می باشد. در این تحقیق ازاسناد و مدارک مختلف از جمله نقشه 1:250000 زمین شناسی، لایه های خاک‌شناسی، کاربری اراضی، پوشش گیاهی، آمارهای مختلف مربوط به ایستگاه های باران سنجی واقع در اطراف حوضه و مدل ارتفاعی رقومی (DEM) به عنوان ابزار تحقیق مورد استفاده قرار گرفت که نتایج نشان می دهند رسوب ویژه و رسوب کل حوضه آبریز گابریک به ترتیب 64/40 مترمکعب در کیلومتر مربع در سال و 8/227725 مترمکعب در سال می باشد، همچنین میزان رسوب ویژه و میزان کل رسوب تولید شده در حوضه مورد مطالعه به ترتیب 84/243 تن در کیلومترمربع در سال و 1666355 تن در سال می باشد که با قرار گرفتن حوضه آبریز در کلاس شدید اعمال روش های مختلف کنترل فرسایش را در سطح حوضه ضروری می نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of soil erosion risk and sedimentation potential by using EPM model in Gabric basin- SE Hormozgan- Iran

نویسندگان [English]

  • Ahmad Ansari Lari 1
  • Maryam Ansari 2
1 Assistant Professor of Larestan Azad University
2 PhD student of Razi University
چکیده [English]

Soil erosion is a complex process that is difficult to measure the true extent of that. For analysis of runoff, erosion, and sediment is needed a deep understanding of production processes.The statistical methods often are used for calculating the total volume of sediment and erosion in basins, If there are enough information and statistics relating to sediment river flow. Since the in most of the basins in the world, there are not enough statistics and information, erosion intensity will be assessed using erosion estimation technology (the same model of erosion). the purpose of this study is evaluation of erosion and sediment yield in the Gabric basin, due to dam construction on the Gabric river, using experimental model of EPM with the help of GIS and performance of these systems in the basin erosion and sediment studies and ultimately reduce sediments in the basin and behind the dam order to performed to development and control projects. In this study were obtained from geology map with 1:250000 scale, soil map available from the region, Land use/land cover map, Vegetation map, various statistics relating to the stations located around the basin and Digital Elevation Model (DEM). The results show special sediment and total sediment Gabric basin are 40.64 (m3/km2/yr) and 227725.8 (m3 /yr) respectively. Also, the amount of sedimentation and the total amount sediment generated in the basin are 243.84(ton/km2/yr) and 1666355(ton /yr) respectively, which is the classified basin of extreme class and applying various methods of erosion control are necessary for Gabric basin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soil erosion
  • Sediment
  • EPM model
  • Gabric basin

-      احمدی، حسن. (1388)؛ ژئومورفولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران: چاپ ششم.

-      حسینخانی، حسین (1392)؛  ارزیابی خطر فرسایش و پتانسیل رسوب دهی در حوضه آبریز سد شهریار میانه با استفاده از تکنیک های GIS ومدل EPM، فصلنامه زمین شناسی ایران، سال هفتم، شماره بیست و دوم، صص 87-96

-      خدابخش، سعید، محمدی، اکبر، رفیعی، بهروز، بزرگزاده، عیسی (1388)؛ مقایسه برآورد میزان فرسایش و رسوب زایی در زیر حوضه سزار (حوضه آبریز سد دز) با استفاده از مدل های تجربی ای پی ام و ام پسیاک با کمک دانش فازی، فصلنامه زمین شناسی ایران، سال سوم، شماره دوازدهم، صص 51-61

-      خیام، مقصود، غنمی جابر، مصطفی، صمدزاده، رسول (1392)؛ مقایسه کارآیی مدل های MPSIAC و EPM در برآورد فرسایش و رسوب زایی حوضه آبخیز سقزچی چای نمین. دو فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال اول، شماره اول، صص 1-13

-      دسترنج، علی، اسدی نلیوان، امید، فلاح، ساناز، صالح نسب، ابوطالب، جعفری، شیرکو (1394)؛ برآورد فرسایش و رسوب سالانه با استفاده از مدل EPM و GIS، مطالعه ی موردی: حوضه زیدشت طالقان، هیدروژئومورفولوژی، شماره 4، صص 39-55

-      رفاهی، حسینقلی(1379)؛ فرسایش آبی و کنترل آن،  انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم

-      رنگزن، کاظم، زراسوندی، علیرضا، حیدری، ارسلان ( 1387)؛ مقایسه دو مدل EPM و MPSIAC در برآورد فرسایش و رسوب حوضه پگاه سرخ گتوند خوزستان با استفاده از تگنیک های RS و GIS، پژوهش های جغرافیایی ، شماره 64، صص 123-136

-      شیرزادی، هیوا (1388)؛ پتانسیل لغزش در جاده جدید سنندج- مریوان با استفاده از مدل AHP، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

-      صالحی، محمدحسن ، اسفندیارپور بروجنی، عیسی، مهاجر، رضا، باقری بداغ آبادی، محسن (1394)؛ حفاظت آب و خاک تکمیلی، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه پیام  نور

-      علی محمد پور ، آزاده، افسری، روح الله (1391)؛ ارزیابی دقت و کارایی روش شاخص فورنیه و تجزیه عاملی در تهیه نقشه شدت فرسایش و مقایسه آن با روش EPM در حوضه های آبخیز نیمه خشک، فصلنامه پژوهش های فرسایش محیطی، شماره 2، صص 42-52

-      فریدی،پروانه، رضائی، پیمان( 1392)؛ ارزیابی فرسایش و رسوب با استفاده از داده های ماهواره ای در محیط GISمطالعه موردی حوضه آبخیز گابریک جنوب خاوری استان هرمزگان، ششمین همایش ملی آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک، صص1-9

-      فریدی،پروانه، رضائی، پیمان، قربانی، منصور، کاظمی، محمد(1392)؛ کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مدلینگ فاکتور فرسایندگی باران، مطالعه موردی: حوضه آبخیز گابریک جنوب خاوری استان هرمزگان، فصلنامه پژوهش های فرسایش محیطی، سال سوم، شماره 10، صص 39-51

-      Amini, S., Rafiei, B., Khodabakhsh, S. and Heydari, M. (2010). Estimation of erosion and sediment yield of Ekbatan Damdrainage basin with EPM, using GIS. Iranian Journal of Earth Sciences, 2, 173-180.

 

-      Bayramin, I., Dengis, O., Baskan, O. and Parlak, M. (2003). Soil erosion assessment with ICONA model: Case study: Beypazari area. 27, 105-116.

 

-      Gavriolovic, Z. (1988). The use of an empirical method for calculating sediment production and transport in unstudied or torrential streams. International. Conference.for River Regime, 411-422.

 

-      Hill, J, (1993). Land Degradation and Soil Erosion Hazard Mapping in MediterraneanEnvironment With Operational Earth Observation Satellites. Proceedings of the internationalsymposium of Operationalization of remote sensing, 9, 19-23 April, Enschede, The Netherlands1993 pp, 41-52.

 

-      Milevski, I. (2008). Estimation of soil erosion risk in the upper part of Bregalnica watershed- Republic of Macedonia, based on digital elevation model and satellite imagery. 5th international conference on geographic information system (ICGIS), 2-5 Julay 2008 at Fatih university in Istanbul, Turkey.

 

-      Pimental, D., Harvay, C., Resosudarmo, P., Sinclair, K., Kurz, D., McNair, M., Crist, S., Shipritz, L., Fitton, L., Saffouri, R. & Blair, R. (1995). Environmental and economic costs if soil erosion and conservation benefit. science, 267. PP. 1117-1123

 

-      SCS (Soil Conservation Service). (1972). National Engineering Handbook. Section of Hydrology, Washington DC, USA.

 

-      Spanner, A.M., Strahler, A.H. and Et Estes, E.(1983). Soil loss prediction in a geographic information system format. Proceeding. 17th International Symposium Remote Sensing of Enviroment., 89-102.

 

-      TaherNezami, M, Izadi, M. (2013).  Estimating the amount of erosion using the EPM and MPSIAC models in the basin of Karaj Dam’s Shahrestanak, International Journal of Agriculture and Crop Sciences, Vol., 6 (12), 773-777

 

-      Talebiniya, M,  Zohrabi, S, Khosravi, H (2016). Evaluating the erosion danger and sedimentation potential in Fasa Forest watershed using GIS techniques and EPM model, International Journal of Forest, Soil and Erosion, 6 (3), 83-96

 

-      Tangestani, M.H. (2006). Comparison of EPM and PSIAC models in GIS for erosion and sediment yield assessment in a semi- arid envornment: Afzar Catchment Fars Province, Iran. Journal of Asian Earth Sciences, 27, 585-597

 

-      Vente, J. and Poesen, J. (2005). Predicting soil erosion and sediment yield at the basin scale: scale issues and semi- quantitative models. Earth- Science Reviews, 71,95-125.

 

-       Wang, X. and P.Cui. (2005). Support Soil Conservation Practices by Identifying Critical Erosion Areas within an American Watershed Using the GIS-AGNPS MODEL. Retrieved:March 28, 2006 from http://www.spatialhydrology. com/Journal/paper/soil_conservation/AGNPS.