نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه یزد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد

چکیده

سطح زمین و عوارض موجود در آن همواره تحت تاثیر فعالیت های تکتونیک تغییر پیدا می‌کند. درک این تغییرات و ارزیابی مقادیر آن در برنامه ریزیها و مدیریت محیطی بسیار حیاتی است. برای مشخص نمودن فعالیتهای تکتونیکی و تغییرات لندفرمهای سطح زمین شاخص های ژئومورفولوژیکی ابزارهای بسیار مناسبی هستند. بر این اساس، در این پژوهش از هفت شاخص ژئومورفولوژیک شامل شاخص گرادیان طولی رودخانه(SL)، شاخص سینوزیته جبهه کوهستان(SMF)، شاخص عدم تقارن حوضه آبریز(AF)، شاخص تقارن توپوگرافی معکوس(TSF)، شاخص سینوسی رودخانه اصلی(SMR)، شاخص انتگرال هیپسومتری(HI) و شاخص شکل حوضه(BS) استفاده شده است. مقدار بالای شاخص SL و تغییرات مقادیر این شاخص در طول نیمرخ رودخانه و همچنین شکست های متوالی در طول نیمرخ حاکی از فعالیت های تکتونیکی در دوره اخیر زمین شناسی در منطقه است. با این وجود، رودخانه اصلی حوضه خود در داخل یک گسل قرار گرفته است. مقدار شاخص SMF بالا که در بخش غربی حوضه به 2/1 رسیده حاکی از فعالیت های تکتونیک بویژه در بخش غربی است. مقدار شاخص عدم تقارن حوضه به حدود 19 (مقدار بسیار زیاد)می‌رسد به گونه ای که مساحت بخش غربی در حدود چهار برابر بخش شرقی است. شاخصهای منحنی و انتگرال هیپسومتریک حاکی از جوان بودن و بالا‌ آمدگی حوضه بویژه در بخش غربی حوضه است. شاخص شکل حوضه درحدود 1 و شاخص سینوسی رودخانه 3/1 بوده که هر دو مقدار نسبتا بالایی را نشان می دهند. بررسی های کلی حوضه بر حسب شاخصهای مذکور حاکی از فعالیت های تکتونیکی در این منطقه است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Assessment of Neotectonic activities using geomorphical indicators (case study: Kazab basin-yazd)

نویسندگان [English]

  • mohamad sharifi paichoon 1
  • Fatemeh Zare 2
  • Kazem Teherinejad 2

1 assistant Prof. , Yazd, University

2 Student of M.A. of Geomorphology, Yazd University

چکیده [English]

The earth surface and its landforms usually changes by tectonic activities. for defining tectonically activities and changes in the landforms of the earth surface, geomorphological indicators are one of the suitable tools. In the region, there are a few small and great faults and the main goal of the research is studying the movement and activities of the faults in the region in quaternary. To assessment the impacts of neotectonic movements in the region, we showed topographic and morphologic anomalies according to topographic and geologic maps, aerial photographs, digital elevation model, and also filed studies. To evaluate the rate of neo-tectonic activities in the basin, we have used geomorphological indicators includes; Bs, SL, T, Af, SMF, Hc, Hi, S and also geography information system. More indicators show tectonic activities and the movement of the faults. The rate of Bs is high. Besides, the rate of the profile of the river is different, because the main river has located inside a fault valley. SMF index is about 1.2 that indicates tectonic activity. The rate of AF reaches to 19 so that the area of the west is about four times the east segment. The index of hypsometric integral show uplifting especially in the west segment. The indexes of BS SMR are about 1 and 1.3 that both of them point out high rate.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kazab Basin
  • Geomorphic Indicators
  • Morphometry
  • Neo-tectonic

  1. حاج علی بیگی، حسین(1380)، مورفوتکتونیک حوضه تهران، پایان نامه دوره­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
  2. ذوالفقاری، مهدی،پیروان،حمیدرضا،غیومیان،جعفر، بوذری،سهیلا(1383) بررسی نقش تکتونیک فعال بر الگوی شبکه ی آبراهه ای نیمه­ی جنوبی حوضه ی آبریز حاج علی قلی(جنوب شرقی دامغان)، بیست و سومین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران.
  3. رضایی مقدم، محمد حسین، خیری زاده آروق، منصور (1393)، ارزیابیفعالیتهاینئوتکتونیکیبااستفادهازشاخصهایکمیژئومورفیک (منطقهموردمطالعه: بخشیازالبرزشرقیدرشمالاستانسمنان)، مطالعاتجغرافیاییمناطقخشک،سال پنجم، شماره 18، صص 36-19
  4. سیف،عبدالله،خسروی،قاسم(1389)، بررسیتکتونیکفعالدرقلمروتراستزاگرسمنطقهفارسان، فصلنامه پژوهش های جغرافیایی، شماره 74، صص 146-128
  5. طارمسری ،محمدمؤمنی، ده بزرگی، مریم،یساقی، علی، نوزعیم، رضا (1394)، ارزیابی تکتونیک فعال ازبک کوه در شمال طبس، ایران مرکزی ، پژوهشهایژئومورفولوژیکمی ، سالچهارم،شماره 3،صص 69-50
  6. عابدینی،موسیشبرنگ،شنو(1393) ارزیابیفعالیتهاینوزمینساختدرحوضهیآبخیزمشکینچایاز طریقشاخصهایژئومورفولوژی فصلنامهجغرافیاوتوسعه، شماره 35،صص 66-49
  7. غلامی،یوسف(1389) بررسیژئومورفولوژیتکتونیکدرتاقدیسگلیان، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی، به راهنمایی دکتر شهرام بهرامی،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت معلم سبزوار
  8. کرمی،فریبا(1388) ارزیابیژئومورفیکفعالیتهایتکتونیکیدرحوضهزهکشیسعیدآبادچای، پژوهشهای جغرافیای طبیعی، شماره 69،صص 82-67
  9. کرمی،فریبا (1391) ارزیابینسبیتکتونیکفعالبااستفادهازروشهایمورفومتری درحوضههایشمالیوشرقیکوهسهند، دانشگاهآزاداسلامیواحداهر، فصلنامهیعلمی- پژوهشیفضایجغرافیایی، سالدوازدهم،شماره­ی 37، صص 18-1
  10. کرمی،فریبا،رجبی،معصومه،عسگری،مریم(1392)، تحلیلفعالیتهاینئوتکتونیکیدامنهشمالیرشتهکوهبزقوشبااستفادهازروشهایژئومورفولوژیکی، فصلنامهتحقیقاتجغرافیایی، شماره 2، صص158-141
  11. گورابی،ابوالقاسم، نوحه گر، احمد(1386)، بررسی شواهدژئومورفولوژیکیتکتونیکفعالحوضهآبخیزدرکه، پژوهشهایجغرافیایی، شماره 60، صص 196-177
  12. مقصودی،مهران،جعفری،مریم،باقری،سجادومسعودمینایی(1390)، بررسیتکتونیکفعالحوضهآبخیزکفرآوربا استفادهازشاخصهایژئومورفیکوشواهدژئومورفولوژیک،جغرافیاوتوسعه شماره 25، صص 136-111
  13. مقصودی، مهران، جعفری اقدم، مریم، باقری سید لشکری، سجاد، مینایی، مسعود(1390)، بررسی تکتونیک فعال حوضه ی آبریز کفرآور با استفاده از شاخص های ژئومورفیک و شواهد ژئومورفولوژِیکی، جغرافیا وتوسعه، شماره 25، صص 136-111

14- Arvey, A.M., (2002), "The Role of base-level Change in the Dissection of Alluvial fans: Case Studies from Southeast Spain and Nevada", Geomorphology, 45: 67-87.

15- Bull, W.B., McFadden, L.D., 1977, Tectonic geomorphology north and south of the Garlock fault, California, In: Doehring, D.O. (Ed.), Geomorphology in Arid Regions, Proceedings of the Eighth Annual Geomorphology Symposium, State University of NewYork, Binghamton, pp. 115–138

17- Bull, W.B. 2007. Tectonic geomorphology of mountains: a new approach to paleoseismology. Blackwell Publishing.

18. Duglas, W. B., Robert. S.A. (2001) Tectonic Geomorphology, Blackwell Science,Ltd , p.288

19- Dehbozorgi, M., Pourkermani, M., Arian, M., Matkan, A.A., Motamedi, H., Hosseinias, H., (2010),"Quantitative analysis of relative tectonic activity in the Sarvestan area, central Zagros, Iran", Geomorphology, 121:329–341.

20- Li, Y., Jingchun, T., Lihua, D. (1999). Impact of tectonicson alluvial landforms in Hexi corridor, Northwest China. Geomorphology Vol 28.

22- Guarnieri, P., Pirrotta, C. (2008) "The Response of Drainage Basins to the Late Quaternary Tectonics in the Sicilian Side of the Messina Strait (NE Sicily)", Geomorphology, 95: 260-273.

23- Giaconia, F., Booth-Rea, G., Martínez-Martínez, J.M., Azañón, J.M., Pérez-Peña, J.V., Pérez-Romero, J., Villegas, I. (2012) Geomorphic evidence of active tectonics in the Serra Alhamila (eastern Betics, SE Spain). Geomorphology 145-146, pp: 90-106.

24- Harkins, N. W., Anastasio, D. J. Pazzaglia, F. J., (2005)," Tectonic geomorphology of the Red Rock fault, insights into segmentation and landscape evolution of a developing range front normal fault", Journal of structural Geology, 27: 1925-1939.

25- Hamdouni, R.El. Iriggaray, C. Fernandez, T. Chacon, J. Keller, E.A (2007)Assessment of relative active tectonics, southwest border of the Sierra Nevada Southern Spain) .Geomorphology. 96, 150–173

26- Keller, E.A., Pinter, N. (2002) Active Tectonics: Earthquakes, Uplift, and Landscape (2ndEd.), Prentice Hall, New Jersey. Strahler, A.N., 1952, Hypsometric (area–altitude) analysis of erosional topography, Geological Society of America Bulletin 63, 1117–1142.

27- .Morisawa, M., Hack, J.T.(1985)Tectonic Geomorphology, Boston: Allen & Unwin, p: 390.

28- Malik. J.N., Mohanty.,C.,(2007)," Active tectonice nfluence on the evolution of drainage and landscape geomorphic signatures from frontal and hinter land areas along the North western Himalya, India", Journal of Asian Earth Sciences, 29: 604-618.

29-Elio Flores-Prieto, Geraldine Quénéhervé, Felix Bachofer, Faisal Shahzad, Michael Maerker, (2015)Morphotectonic interpretation of the Makuyuni catchment in Northern Tanzania using DEM and SAR data Geomorphology, Volume 248, Pages 427-439

30- Ramírez-Herrera, M.T., 1998, Geomorphic assessment of active tectonics in the Acambay Graben, Mexican volcanic belt, Earth Surface Processes and Landforms 23,317–332.

31- Savaş T., Edward, K., Aaron, B., Koçyiğit, A.( 2016)Tectonic geomorphology of a large normal fault: Akşehir fault, SW Turkey Original Research Article Geomorphology,Volume 259, 15,Pages 55-69

32- Viseras, C., Altan, B.N., (2003), "Differential Features af alluvial fans Controlled by Tectonic or Eustatic Accommodation Spce", Geomorphology, 50: 181-202.

33- Wallace, R. E., (1977): Profiles and Ages of Young Fault Scarps, North Central Nevada. Geological Society of America Bulletin, 88, 1267–1281.