بررسی وضعیت آلودگی محیط از نظرترکیبات نفتی و فلزات سنگین در باقرشهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشجوی دکتری رشته زراعت دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام شهرری

چکیده

شهر 60 هزار نفری فعلی باقرشهر و حریم آن  که در فاصله 4 کیلومتری از جنوب شهر تهران قرار گرفته به واسطه نزدیکی به این کلانشهر، سیاست­های دولت و شرایط مساعد جغرافیایی، از حدود نیم قرن قبل پذیرای صنعت عظیم پالایش نفت و خوشه­های صنعتی و بسیاری از صنایع کارگاهی و کارخانه­ای شده که آلایندگی خصلت ذاتی همة آنهاست. فاصله نزدیک با تهران سبب تاثیرپذیری آن از آلودگی هوای شهر تهران و فاضلاب­های شهری گسیل­شده به منطقه نیز گردیده است. این مقاله به روش تحلیلی و توصیفی به بررسی میزان آلاینده­های نفتی و فلزات سنگین در هوا، خاک و گیاهان در محدوده این شهر پرداخته است. تحلیل­ها با توجه به اندازه­گیری­های به عمل­آمده در متغیرهای مربوط به 12 نمونه هوا ، 24 نمونه خاک و 24 نمونه گیاه چندساله صورت پذیرفته­اند. نتایج حاصل نشانگر وضعیت نامناسب منطقه از نظر آلودگی هوا، خاک و گیاهان به هیدروکربن­های نفتی و فلزات سنگین است. بالا بودن غلظت این ترکیبات در هوا، علاوه بر تاثیر بر خاک و گیاهان می­تواند برای سلامت انسان نیز بسیار زیان­آور باشد. بالا بودن میانگین و میانه برای ترکیبات نفتی و روی در نمونه­های خاک نشان داد که خاک منطقه به شدت آلوده است. نیکل و وانادیم در خاک از حد استاندارد فراتر نبوده اما اندازه­های نسبتاً بالای آن می­تواند یک ریسک به­شمار آید. اندازه­گیری بر روی گیاهان نیز نشان داد که ترکیبات نفتی و فلز روی غلظت بیشتری را در گیاهان منطقه دارند و بیشترین غلظت پارامترهای مورد بررسی در گیاهان منطقه در محدوده شهری بوده است. میزان  فلزات سنگین در گیاهان هنوز به حالت بحرانی نرسیده ولی با توجه به غلظت فلزات در هوا و خاک منطقه، می­توان انتظار داشت که در آینده غلظت این فلزات در نمونه­های گیاهی افزایش یابد. همچنین نتایج تحقیق، تاثیرپذیری آلودگی از فعالیت­های پالایش، انبار و پخش فرآورده­های نفتی  و ترافیک منطقه را که حمل فرآورده­های نفتی در آن بسیار نقش دارند، آشکار نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation of hydrocarbons and heavy metals contamination in Baghershar

چکیده [English]

This study investigates hydrocarbons and heavy metals pollution in air, soils, and plants in Baghershar and its peripheral located in about 4 km south of Tehran by using an analytical descriptive method. As area study has a favorable situation near Tehran megacity and has had proper geographical conditions, many giant plants including Tehran oil refinery and its relatives and so many other pollutant plants and workshops have been located here since the 1960s. The analysis is based on sample measurements of 12 samples of air, 24 samples of soils and 24 samples of perennial plants. The finding shows that the region is polluted by hydrocarbons and heavy metals origin from the plants and their relative transportations. The high density of the contaminants in the air could be harmful to human life and so could leave harmful effects on soils and plants. High values of hydrocarbons and zinc in samples show that the soils in the region are polluted too. Although the values of nickel and vanadium were lower than the standard level, but the high levels of contaminants in the soils could be a risk for plants and water resources. Measurement of sample plants indicates that hydrocarbon and zinc contaminants had a higher density than others and the higher values obtained from Baghershar urban areas. Although the concentration of the heavy metals in plants are far from crisis level, but as the values are high, its expect them to increase in the future and cause many harmful effects. Finding also shows that pollution in the area study has being affected by the oil refinery and relative activities in storing, distributing and transporting of oil products.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pollution
  • Hydrocarbons
  • Heavy metals
  • Baghershahr

اسدی الاسوند، پری، حیدری، احمد (1394)، تشکیل و طبقه­بندی خاک­های تکنوسول آلوده به نفت در منطقه جنوب تهران، نشریه علوم آب و خاک، سال نوزدهم، شماره 74، صص 138-124.

بیات، رضا (1383)، سهم منابع تولید آلودگی در هوای تهران، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد محیط زیست در دانشگاه صنعتی شریف به راهنمایی ایوب ترکیان.

پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی (1394)، گزارش نهایی تاثیر فعالیت پالایشگاه تهران (شهید تندگویان) بر کیفیت هوای باقرشهر، کارفرما: شهرداری باقرشهر، 127 صفحه.

جهاد دانشگاهی دانشگاه الزهرا (1387)، بررسی و اندازه­گیری میزان هیدروکربن­های نفتی و عناصرسنگین (نیکل و وانادیوم) در محصولات و خاک­های کشاورزی جنوب تهران (اراضی جنوب پالایشگاه)، شرکت پالایش نفت تهران.

جمالی، مریم (1388)، ارزیابی آسیب­پذیری آب زیرزمینی توسط آلاینده­های صنعتی پالایشگاه تهران، پایان­نامه دوره کارشناسی ارشد رشته زمین­شناسی، دانشگاه تربیت معلم.

چاوشی، بهنام، مسعودی­نژاد، محمد رضا، ادیب­نژاد، امیر (1390)، ارزیابی میزان انتشار (فاکتور انتشار) گاز دی­اکسیدگوگرد از خروجی­های پالایشگاه نفت تهران، مجله سلامت و محیط، دوره چهارم، شماره 2، صص 244- 233.

سازمان آب منطقه­ای تهران (1387)، طرح سامان­دهی آب­های سطحی جنوب تهران ( مطالعات کمی و کیفی ).

صفوی، سید یحیی، علیجانی، بهلول (1385)، بررسی عوامل جغرافیایی در آلودگی هوای تهران، پژوهش­های جغرافیایی، شماره 58، صص 112-99.

فلسفی، فرهنگ (1387)، آلودگی آب­های زیرزمینی ناشی از هیدروکربن­های نفتی و آلاینده­های صنعتی و فاضلاب شهری منطقه صنعتی ری، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی.

مردانی، گشتاسب، صادقی، مهربان، آهنکوب، مریم (1389)، بررسی آلودگی خاک­های منطقه جنوب تهران در مسیر رواناب­های سطحی به فلزات سنگین، نشریه آب و فاضلاب، دوره 21، شماره 3، صص 113-108.

مرکز آمار ایران (1390)، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390، شهرستان ری.

مرکز مطالعات و برنامه­ریزی شهر تهران (1395)، مطالعه علمی آلودگی هوای تهران، باریابی شده در تاریخ 12/8/1395 از: http://vista.ir/article/216435

محمدی، زهره، بابایی، یاسمن (1389)، ضرورت کنترل آلودگی پساب های ورودی به رودخانه کشف رود مشهد و ارائه راهکارهای مناسب، همایش ملی آب پاک، تهران، دانشگاه صنعت آب و برق.

مؤمنی، مصطفی، رضویان، محمد تقی، مهدوی وفا، حبیب­اله (1387)، مطالعه تطبیقی تحولات سازمان فضایی شهرهای لواسان و شریف­آباد از سال 1350 تاکنون، فصلنامه علوم تکنولوژی و محیط زیست، دوره دهم، شماره 4.

ناصری، حمیدرضا، مدبری، سروش، فلسفی، فائزه (1390)، آلودگی آب­های زیرزمینی ناشی از آلاینده­های نفتی در منطقه صنعتی ری (جنوب تهران)، مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، سال 21، شماره 81، صص 22-11.

نظریان، اصغر (1370)، گسترش فضایی تهران و پیدایش شهرک­های اقماری، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال ششم، شماره 1، صص139-97.

Bayat, Javad; Hashemi, Seyyed Hossein; Khoshbakht, Korrosh; Deihimfard, Reza, (2016), Fingerprinting aliphatic hydrocarbon pollutants over agricultural lands surrounding Tehran oil refinery, Environmental Monitoring and Assessment, 188(11).

Bellout, Y., Guivarch, A.; Haouche, L.; Djebaar, R.; Carol, P.; Abrous, O. &; Belbachior, O., (2016), Impacts of edaphic hydrocarbon pollution on the morphology and physiology of the pea roots, Applied ecology and environment research, 14(2), pp 511-515.

Cupers, C.; Pancras, T.; Grotenhuis, T.; Rulkens, W., (2002), The estimation of PAH bioavailability in contaminated sediments using hydroxypropyl-B-cylodextrin and triton x-100 extraction techniques, Chemosphere 46, pp1235-1245.

Environment and Climate Change, ( 2016), National Pollutant Release Inventory, https://www.ec.gc.ca.

Heidari, A.; Asadi, P., )2015(, Micromorphological characteristics of polluted soils in Tehran Petroleum Refinery. Agriculture, Science. Technology, Vol. 17, pp 1041-1055.

Mariano, F., (2009), Environment impacts of the oil refinery, prepared for OAO TANECO.by the ERM Eurasia Limited.

Rababah, A.; Matsuzawa, S., ( 2002), Treatment system for solid matrix contaminated with fluoranthene 11 recirculating photodegradation techniques, J. Chemosphere, 46 pp 49-57.

Rühling, A.; Rasmussen, L.; Pilegaard, K.; Mäkinen, A.; Steinnes, E., (1987), Survey of atmospheric heavy metal deposition, Report prepared for Steering Body for Environmental Monitoring, The Nordic Council of Ministers.

Street, J., J., Lindzay, W., L.; Sabey, B., R., (1977), Solubility and plant uptake of cadmium in soils amended with cadmium and sewage sludge, J., Environ, Qual. 1, pp 72-77.