نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 کارشناسی ارشد، اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی

چکیده

تاثیر عوامل طبیعی و انسانی موثر بر تراز آبهای زیر زمینی دشت داراب بررسی گردید تا مشخص شود که سهم هر یک از این عوامل در کاهش تراز آبهای زیرزمینی منطقه به چه میزان است.  همزمانی تغییرات آب و هوایی و رشد روزافزون جمعیت، صنعت و کشاورزی در دهه های اخیر موجب ابهام در بیان عامل موثرتر در کاهش شدید ذخایر آبهای زیرزمینی کشور شده است. دشت داراب در جنوب شرقی استان فارس از دشت های مهم کشور در زمینه ی تولیدات زراعی و باغی است. هرچند عوامل طبیعی متعددی در این زمینه تاثیر گذار هستند، لیکن از بین عوامل طبیعی، بارش و تبخیر به عنوان مهمترین عوامل موثر بر تراز آبهای زیر زمینی مطالعه گردید. از بین عوامل انسانی نیز به نظر می رسد بهره برداری بیش از حد و حفر متعدد چاههای عمیق و نیمه عمیق تاثیر بسزایی بر منابع آب زیر زمینی دارد. برای سنجش روند داده ها از  آزمون من – کندال و برای محاسبه شیب آنها از برآوردگر شیب سن استفاده شد.  ضریب همبستگی پیرسون نیز برای بررسی میزان رابطه ی داده های تراز آبخوان ها با داده های بارش و میزان بهره برداری از آنها بکار برده شد. با مقایسه روند عوامل و نتایج همبستگی آنها در منطقه، می توان نتیجه گرفت که تاثیر عوامل طبیعی در کاهش تراز آبهای زیر زمینی ناچیز و عامل اصلی کاهش شدید منابع آب منطقه، بهره برداریهای بی رویه از منابع  آب بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation the impact of natural and human factors on the underground water level of Darab County

نویسندگان [English]

  • Sohrab Ghaedi 1
  • Sanaz Agah 2

1 Assistant Professor of climatology, Department of Earth Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran

2 MSc. Of climatology, Iran

چکیده [English]

The impact of natural and human factors that affect the level of Darab Plain was evaluated to determine the role of each of these factors in decreasing the level of groundwater occurrence. In recent decades, Simultaneity climate change and increasing population, industry and agriculture cause’s ambiguity in cognition of more effective factors in decreasing underground water reserves in the country. Darab plain in the south-eastern of Fars province has an important role in the field of agriculture and horticulture in the country. However, many natural factors affect, but from the natural, precipitation and evaporation were studied as the most important factors affecting the level of underground waters. From the human factors also seem to indiscriminate exploitation and numerous drilling deep and semi-deep wells have a significant impact on underground water resources. To assessment, the trend of data was used Mann- Kendall test and was applied Sen’s slope estimator to calculate data slope. Pearson correlation coefficient was applied to evaluate the relationship between groundwater level data with the data of precipitation and the exploitation of them. By comparing the natural parameters trend and the exploitation of water resources in the region, it can be concluded that natural factors have been little effective in decreasing the level of underground water and human activities played a significant role.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Groundwater level
  • Trend
  • Mann-Kendall test
  • Sen’s slope estimator
  • Pearson correlation coefficient
  • Darab County

آروین عباسعلی؛ حلبیان امیرحسین؛ بهارلو محسن (1395). اثر نوسانات اقلیمی  و برداشت آب بر تغییرات  تراز آب زیرزمینی دشت دامنه، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال پنجم، شماره 7، صص 67-47.

انصاری ثمین؛ مسباح بوانی علیرضا؛ روزبهانی عباس (1395). بررسی اثرات تغییر اقلیم بر تغذیه آب زیرزمینی(مطالعه موردی: دشت سفیددشت)، نشریه آب و خاک، جلد 30، شماره 2، صص 431-416.

بستانی علیرضا؛  سالاری سردری فرضعلی. بررسی ناپایداری های اقلیمی برمنابع آبی (مطالعه موردی، شهرستان داراب)، همایش ملی مدیریت بحران آب (دانشگاه آزاد مرودشت،  اسفند 1388)، 1388.

دانشور وثوقی فرناز؛ دین پژوه یعقوب؛ اعلمی محمدتقی (1390). ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﺑﺮ ﺗﺮاز آب زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ در دو دﻫﻪ اﺧﯿﺮی (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: دﺷﺖ اردﺑﯿل)، نشریه دانش آب و خاک، جلد21، شماره 4، صص 179-165.

رامشت محمدحسین؛ غازی ایران؛ معیری مسعود؛ فتوحی صمد (1386). تأثیر گنبدهای نمکی در شوری آبهای زیر زمینی پلایای داراب، مجلة پژوهشی دانشگاه اصفهان(علوم انسانی)، شماره 27: 6، صص 144- 129.

صمدی رقیه؛ بهمنش جواد؛ رضایی حسین (1394). بررسی روند تغییرات تراز آب زیرزمینی (مطالعه موردی: دشت ارومیه)، نشریه دانش آب و خاک، جلد22، شماره 4، صص 84-67.

فتوحی صمد، تأثیر فرمها و فرآیندهای ژئومورفیک بر منابع آب زیرزمینی، مطالعه موردی پلایای داراب، پایان نامه دکترای جغرافیای طبیعی گرایش ژئومرفولوژی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، 1386.

فلیحی رجبعلی؛ احمدی امین، بررسی عوامل موثر در تبخیر دریاچه مخازن سد ها، کنفرانس بین المللی مهندسی، هنر و محیط زیست، (لهستان، دانشگاه سزین)، 1393.

مردانی مهدی؛ افلاطونی محمد؛ بوستانی فردین (1391). ﺑﺮرﺳﯽ  ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ  ﺑﯿﻦ ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ وﺳﻄﺢ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ در دشت شیراز، مجله مهندسی منابع آب، شماره 13، صص 96-87.

مسعودیان سید ابوالفضل (1384). بررسی روند دمای ایران در نیم سده گذشته، پژوهشهای جغرافیایی، شماره 54، صص 45-29.

موحدی سعید؛ عساکره حسین؛ سبزی پرور علی اکبر؛ مسعودیان سید ابوالفضل ؛ مریانجی زهره (1390). بررسی تغییرپذیری رژیم بارش در ایران، آب و خاک، شماره 6، صص 1446 -1435.

میرجعفری حسین؛ الهیاری فریدون؛ بهنیا عبدالکریم؛ چراغی زهره (1388). بررسی خاستگاه قنات در ایران، تاریخ اسلام و ایران، شماره 77، صص102-79.

Chen Z. Grasby S. Osadetz M.K. (2002). Prediction of Average Annual Groundwater Levels from Climate Variables: An Empirical Model. Journal of Hydrology 260, pp.102 -117.

Gehrels JC. Van Geer FC. De Vries JJ. (1994). Decomposition of groundwater level fluctuations using transfer modelling in an area with shallow to deep unsaturated zones, Journal of Hydrology 157: 105-138.

Helsel D.R. Hirsch R.M. (1992). Statistical Methods in Water Resources, Elsevier Science, 546.

Husnain Khan T. (2014). Water scarcity and its impact on agriculture (Case study of Layyah, Pakistan), Master’s Thesis, Swedish University of Agricultural Sciences, Pakistan.

Iglesias, A. Garrote L. Flores F. Moneo M. (2007). Challenges to Manage the Risk of Water Scarcity and Climate Change in the Mediterranean, Water Resource Manage, 21, pp. 775–788.

Gleick P. (2003). Global freshwater resources: soft-path solutions for the 21st century. Science 302, pp. 1524–1528.

Kendall, M.G. (1975). Rank correlation measures; Charles Griffin: London, UK.

Mann H.B. (1945). Non-parametric tests against trend, Econometrica, 13, 245–259.

Mukheibir M. (2010). Water Access, Water Scarcity, and Climate Change, Environmental Management 45, pp. 1027–1039.

Pahl-Wostl C. (2007). Transitions towards adaptive management of water facing climate and global change. Water Resources Management 21, pp. 49–62.

Rutulis M. (1989). Groundwater Drought Sensitivity of Southern Manitoba, Canadian Water Resources Journal14, pp. 18 -33.

Sen P. K. (1968) Estimates of the regression coefficient based on Kendall’s tau, Journal of the American Statistical Association, 63, pp. 1379–1389.

Winter T. Mallory C. Allen S.E. Rosenberry D.O. (2000). The use of principal component analysis for interpreting groundwater hydrographs, Ground Water 38, pp. 234 -246.

Watkins K. (2006), Human development report 2006 beyond scarcity: power, poverty and the global water crisis, Summary. UNDP, New York.

Yenigun K. V.Gumus V. Bulut V. (2008). Trends in stream flow of the Euphrates basin, Turkey, Water Management 161, pp. 189-198.