نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی، گروه جغرافیا

2 کارشناس ارشد جغرافیای طبیعی- گرایش اقلیم شناسی

3 دانشجوی دکترا- رشته آب و هواشناسی- دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

حوادث و رخدادهای جوی هر از گاهی بسته به وسعت و دامنه زمانی وقوع شان در زمره بحران های طبیعی قابل پیش بینی، مشکلات جدی را در روند زندگی بشر ایجاد می کنند. یکی از پرمخاطره ترین آن ها بارش برف سنگین منطقه جلگه ساحلی گیلان در بهمن 1392 می باشد. در این پژوهش به منظور درک ساختار گردشی جو در زمان وقوع این مخاطره طبیعی، روش تحقیق محیطی به گردشی در نظر گرفته شد. بر این اساس داده های روزانه ایستگاه های هواشناسی استان گیلان برای روزهای 10ام تا 14ام بهمن 1392 مورد مطالعه قرار گرفتند و آمارهای مربوطه استخراج شدند. پس از آن با تعیین روز اوج بارش برف به منظور دستیابی به تهیه نقشه های ترکیبی همدید با استفاده از پایگاه داده مرکز ملی پیش بینی محیطی و مرکز ملی تحقیقات جوی آمریکا، داده های فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتاسیل، نم ویژه، سرعت قائم، تابش طول موج خروجی، مولفه باد مداری و نصف النهاری در تراز های مختلف جوی دریافت شد. نتایج حاکی از بارشی سراسری در روزهای مذکور در جلگه گیلان می باشد. ایستگاه انزلی بیشترین و منجیل کمترین بارش ها را داشته اند. مهمترین عامل گردشی جو نیز مرکز پرفشار قوی است که در بخش های شمالی اروپا شکل گرفته است. این مرکز با جریانات جنوب سوی خود بر روی دریاچه خزر مستقر شده و با ایجاد اختلافات شدید دمایی بین آب دریا و توده هوای ورودی، با ایجاد همرفت شدید و صعود قوی بر روی منطقه ی مورد مطالعه بارش های شدید و مخاطره آمیز سواحل جنوبی خزر بویژه جلگه گیلان را منجر شده است. بنابراین در راستای برنامه ریزی مدیریت بحران حوادث غیرمترقبه، یک برنامه جامع پیش بینی و ایجاد یک ساختار عملیاتی مناسب دارای قابلیت اجرایی در هنگام وقوع چنین مخاطراتی در سطح ملی با هدف کاهش آسیب ها ضروری می باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Synoptic Analysis of Heavy Snowfall in Gillan Plain (2014)

نویسندگان [English]

  • Shahriar Khaledi 1
  • Somayyeh Kamali 2
  • Fahimeh Monammadi 3

1 Professor of Shahid Beheshti University, Geography Department

2 Master of Physical Geography

3 PhD. Student of Meteorology- Shahid Beheshti University

چکیده [English]

Weather and climate events occasionally depending on their size and occurrence can be classified as natural disaster and unexpected that they create serious problems in the process of human life. Including in around of Iran, we are witnessing such events that one of the most dangerous is heavy snowfall days, particularly in the southern part of the Caspian Sea and especially Gillan Plain. One of the heaviest snowfall events at the study region is related to 2014 (1392). This observational study attempts to determine factors responsible for the occurrence of heavy snowfall as well atmospheric circulation at the time of occurrence, also created biological problems.The heavy snowfall that continued for several days had caused a serious disaster in the area. According to the results and identification of the snowy days, synoptic maps at the time of occurrence were prepared and analyzed. The NCEP/NCAR data reanalysis was used to clarify the structure of atmospheric circulation of heavy snowfall over the studied area. Sea level pressure, Geopotential Height, Zonal (U) and Meridional (V) wind, Specific humidity, Omega and Outgoing Longwave Radiation were used to determine the atmospheric circulation of snowfall. The results show that the precipitation has continued in Gilan plane for 5 days (30JAN, 31JAN, 1FEB, 2FEB and 3FEB). Anzali station had the highest and Manjil experienced the lowest amount. The most important factor of atmospheric circulation was strong high pressure formed in the Northern parts of Europe. This high pressure was transformed over the Caspian Sea by the Southward streams. The extreme differences in temperature between the air mass and the sea water had caused the intense convection and strong arising from the area that has led to heavy snowfall. Some of the major problems depending on this natural disaster were serious issues of resident livelihood and blocked roads of towns and villages. So to improve the management of any natural disaster, predicted this natural event early, setting up a comprehensive program to create a proper operational structure with executive ability can fix problems quickly and cause the least damage and casualties.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heavy snowfall
  • European high pressure
  • Crisis management
  • Gillan plain

اسکندری سعیده (1393). ارزیابی پتانسیل خطر آتشسوزی جنگل با استفاده از مدل .Dong مطالعه موردی: جنگلهای بخش سه نکا- ظالمرود، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره 15، صص 203-189.

امیدوار کمال؛ ابراهیمی عاطفه (1391). تحلیل همدیدی موج سرمای شدید،16 تا 25 دی ماه 1386 در ایران مرکزی (اصفهان، کرمان و یزد)، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دوره 23، صص 98-81.

امینی نیا کریم؛ لشکری حسن؛ علیجانی بهلول(1389). بررسی و تحلیل نوسانات بارش برف سنگین در شمال غرب ایران، فصلنامه فضای جغرافیایی، سال دهم، شماره 29، صص 163-135.

بابایی فینی ام اسلمه؛ علیجانی بهلول (1388). تحلیل فضایی خشکسالی های کوتاه مدت. مجله پژوهش های بوم شناسی شهری، پیش شماره، صص  201-109.

پدرام مژده؛ قائمی هوشنگ؛ هدایتی دزفولی اکرم؛ مرتضوی افسانه (1390).ریزش برف و ارتباط آن با دما در استان کردستان، مجله تحقیقات جغرافیایی، دوره 26، شماره 100، صص 70 – 55.

پروانه بهروز؛ شیرانوند هنگامه؛ درگاهیان فاطمه(۱۳۸۹). بررسی الگوهای سینوپتیکی بارش برف سنگین در غرب ایران. همایش کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی محیطی، خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد.

دونالد ارنس (1391). آب و هوای نوین.ترجمه: بابایی، محمدرضا، تهران، انتشارات آویژه، صص 368-220.

زرین آذر؛ مفیدی عباس؛ جانبازقبادی غلامرضا (1386). تعیین الگوی همدیدی بارش های شدید و حدی پاییزه در سواحل جنوبی دریای خزر، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 33، شماره 3، صص 154-131.

شادفر صمد؛ یمانی مجتبی؛ قدوسی جمال؛ غیومیان جعفر (1386). پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چالکرود تنکابن)، نشریه پژوهش و سازندگی، دوره 20، شماره 2، صص ۱۱۸-۱۲۶.

عابدپور صغری؛ صالحی برومند؛ هژبرپور قاسم(۱۳۹۲). تحلیل سینوپتیکی بارش های برق سنگین شهرستان ملایر، نخستین کنفرانس ملی آب و هواشناسی، کرمان، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته.

علیجانی بهلول(1386). اقلیم شناسی سینوپتیک، انتشارات سمت، چاپ دوم.

فرامینی محمدعلی (1386). برف 83 گیلان و تاثیر آن در انسجام بخشی مدیریت بحران، پنجمین کنفرانس بین المللی بحران.

فرج زاده اصل منوچهر؛ رجایی نجف آبادی سعید (1391). تحلیل سینوپتیک الگوهای توفان های گرد و غبار بوشهر از 1961 تا 2005 (مطالعه موردی: روز 5 اسفندماه 1388)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، لارستان، دوره 5، شماره 18، صص 12-1.

 فرید مجتهدی نیما؛ خوش اخلاق فرامرز؛ افشارمنش حمیده؛ نیری معصومه (1388). واکاوی همدیدی رخداد بارش برف سنگین فوریه 2005 استان گیلان، مجله علوم جغرافیایی دوره 1، شماره4، صص 156-133.

فهیمی نژاد الهام؛ حجازی زاده زهرا؛ علیجانی بهلول؛ ضیاییان پرویز (1391). تحلیل سینوپتیکی و فضایی توفان برف استان گیلان (فوریه 2005)، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره 19، صص 302-281.

قنواتی عزت اله؛ کریمی جبار (1387). پهنه بندی خطر بهمن در جاده هراز بر اساس ویژگی های ژئومورفولوژیکی، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،  دوره 9، شماره12، صص 100-83.

لشکری حسن (1376). الگوهای سینوپتیکی بارش های حدی در جنوب و جنوب غرب ایران، پایان نامه دکتری دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، گروه جغرافیا.

محمدی بختیار؛ مسعودیان ابوالفضل (1390). تحلیل همدید بارش های سنگین ایران، مطالعه ی موردی آبان ماه 1373، فصلنامه جغرافیا و توسعه، دوره 8، شماره 19، صص 70-47.

مرادی امیر؛ محمد نژاد شورکانی حسین(۱۳۹۴). بررسی کفایت زیرساخت صنعت توزیع کشور در شرایط بحران، درسی که باید از خاموشی های گسترده در استان مازندران در بهمن سال 1392 آموخت، بیستمین کنفرانس توزیع برق، زاهدان، انجمن مندسین برق و الکترونیک ایران.

مومن پور فروغ؛ نگاه سمانه؛ هادی نژاد صبوری شبنم؛ فرید مجتهدی نیما؛ اسعدی اسکویی ابراهیم (1393). واکاوی ساز و کار رخداد مخاطره برف های سنگین جلگه ی گیلان در نیم قرن اخیر، مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 9، صص 36-17.

نگاه سمانه؛ فریدمجتهدی نیما؛ عزیزی افشین؛ اسعدی اسکویی ابراهیم (1393). شناسایی الگوهای مکانی و پهنه بندی ریسک برف در گستره ی جلگه ی مرکزی گیلان با استفاده از تصاویر ماهواره ای، ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران، مشهد.

Chenglan, B. (1987). Synoptic Meteorology in China. Beijing, New York, China Ocean Press, Distributed by Springer-Verlag, p. 269

Denis, G. (2002). Variability and Trend in the annual snow-cover cycle in Northern Hemisphere land area, 1972-2000, Journal of Hydrological Processes, 16: 3065-3077.DOI: 10.1002/hyp, 1089. pp. 3065–3077.

Esteban, P. Jones, PD. Martın-Vide, J. Mases, M. (2005). Atmospheric circulation patterns related to heavy snowfall days in Andorra, Pyrenees, International Journal of Climatology 25. pp. 319–329.

Hungtington, TG. Hodgkins, GA. Keim, BD. Dudley, RW. (2003). Changes in the proportion of precipitation occurring as Snow in New England (1949-2000), Journal of Climate, 17. pp. 2626-2636.

Plaut, G. Schuepbach, E. Doctor, M. (2001). Heavy precipitation events over a few Alpine sub-regions and the links with large-scale circulation 1971–1995, Climate Research 17: (3), pp. 285–302.

Rezaei, P. Janbaz Ghobadi, GH. (2012). The Synoptic Analysis of Snow in Guilan Plain.  Journal of Basic and Applied Scientific Research, 2: (5), pp. 4722-4732.

Romero, R. Sumner, G. Ramis, C. Genoves, C. (1999). A classification of the atmospheric circulation patterns producing significant daily rainfall in the Spanish Mediterranean area, International Journal of Climatology, 19: (7). pp. 765–785.

Santos, JA. Corte-Real, J. Leite, SM. (2005). Weather regimes and their connection to the winter rainfall in Portugal, International Journal of Climatology, 25: (1), pp. 33–50.

Vicente-Serrano, SM. Lopez-Moreno, JI. (2006). The influence of atmospheric circulation at different spatial scales on winter drought variability through a semi-arid climatic gradient in northeast Spain, International Journal of Climatology, 26. pp. 1427 – 145.

Younkin, RJ. (1968). Circulation patterns associated with heavy snowfall over the western United States, Monthly Weather Review, 96: (12), pp. 851–853.

Gilan Meteorological Organization. http://www.gilmet.ir/

Iran Meteorological Organization. http://www.irimo.ir/.

According to Mehr News Agency, Username news: 2230983.February 7, (2014).

Staff reported accidents and Task of Gilan government.http://www.asnafyab.ir/.