نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری دانشگاه خوارزمی دانشکده علوم جغرافیایی

2 استاد دانشگاه خوارزمی دانشکده علوم جغرافیایی

3 استادیار دانشگاه خوارزمی دانشکده علوم جغرافیایی

4 دانشیار دانشگاه خوارزمی دانشکده علوم جغرافیایی

چکیده

پرفشار جنب حاره آزور بارزترین و دائمی‌ترین سیمای گردش وردسپهری در منطقه جنب حاره نیمکره شمالی و ایران به شمار می‌رود. بررسی آثار و منابع منتشرشده در رابطه با تغییرات پرفشار جنب حاره‌ای نشان می‌دهد که یک تحقیق جامع درباره تغییرات این پرفشار در فصول مختلف لازم است. افزایش یا کاهش شاخص شدت و شاخص گسترش شرقی و شمالی پرفشار‌ جنب حاره‌ در سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال، تعیین‌کننده اصلی دوره‌های خشک و مرطوب در ایران است. ازاین‌رو هدف این مطالعه، تبیین تغییرات زمانی _ مکانی پرفشار جنب حاره و به عبارتی تعیین مرز شمالی و شرقی و همچنین شدت این سیستم در فصول مختلف بر روی ایران بوده است. بدین منظور داده‌های فرمت NC ارتفاع ژئوپتانسیل ساعت 12GMT طی یک دوره 68 ساله (1948- 2015) از پایگاه داده مرکز پیش‌بینی محیطی/ مرکز ملی پژوهش‌های جوی نوآ اخذ گردید و برای طبقه بندی فصلی و تهیه نقشه های مورد نظر در مراحل بعدی به فرمت‌های استاندارد و مورد نظرتبدیل شدند. نقشه و نمودارهای سری زمانی میانگین پرفشار‌ جنب حاره در نیوار ایران بیانگر افزایش شاخص سطح و شدت در همه فصول باشد. شیب خط روند تمامی فصول افزایشی بوده و میانگین ارتفاع ژئوپتانسیل در نیوار ایران با آهنگ 87/5 ژئوپتانسیل متر در هر 10 سال افزایش‌یافته و در سال 2015 به حداکثر آنومالی مثبت رسیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Study of the subtropical high pressure 500 hPa level changes in the Iran's atmosphere with emphasis on climate change

نویسندگان [English]

  • Yousef Alipour 1
  • Zahra Hedjazizadeh 2
  • Mehry Akbary 3
  • Mohammad Saligheh 4

1 PhD of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran

2 Professor of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran

3 Associate Professor of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran

4 Associate Professor of Climatology, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Azores subtropical high pressure is accounted as the most striking and permanent features of tropospheric circulation in the Northern Hemisphere subtropical region and Iran. Assessing the published sources about the subtropical high-pressure variations showed that a comprehensive research of the high-pressure changes is needed in different seasons of the year. Increase or decrease in the severity index and eastern and northern extension index of the subtropical high pressure of 500 hPa level, is a major determinant index of the arid and wet periods in Iran. Therefore, the main goal of this research was to determine the tempo-spatial changes of subtropical high pressure or in the other words determining the northern and eastern borders spread and also the intensity of this system in different seasons over Iran. For this purpose, the data with NC format and geopotential height of 12GMT over a period of 68 years (1948_2015) were downloaded from the databases of National Center for Atmospheric Prediction (NCEP) and the National Center for Atmospheric Research (NCAR) NOAA and for seasonal classification and drawing the intended maps, they were converted to standard and intended formats Intended in the next stage. The maps and time series charts of mean STHP of Iran’s atmosphere indicate an increase in the severity and surface index during all the seasons of the year. The slope of the trend line has been increased for all the seasons and the average of geopotential height in Iran increased at a rate of 5.87 Geopotential meter per every 10 years and in 2015 reached to the maximum positive anomaly.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Azores subtropical high pressure
  • severity and surface index
  • Trend

اکبری، مهری؛ نودهی، وحیده؛ (1394)، بررسی و تحلیل روند بارش سالانه و تابستانه استان گلستان، فصلنامه علمی- پژوهشی آمایش جغرافیایی فضا، سال پنجم، شماره مسلسل هفدهم، پاییز 1394، صص 141-150.

حجازی زاده، زهرا (1372)، بررسی سینوپتیکی نوسانات فشار زیاد جنب حاره، رساله دکتری جغرافیای طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس.

حجازی زاده، زهرا؛ جوی زاده، سعید (1389)، مقدمه ای بر خشکسالی و شاخص های آن، چاپ اول، انتشارات سمت، صص 33_34.

حلبیان، امیرحسین؛ مسعودیان، سیدابوالفضل؛ محمدی، بختیار؛ عساکره، حسین (1391)، نمایش و پردازش داده‌های جوی، چاپ اول، انتشارات دانشگاه اصفهان.

رضییی، طیب؛ مفیدی، عباس؛ زرین، آذر (1388)، مراکز فعالیت و الگو های گردش جو زمستانۀ تراز 500 هکتو پاسکال روی خاورمیانه و ارتباط آنها با بارش ایران، مجلۀ فیزیک زمین و فضا، دورۀ 35، شمارۀ 1، ص 121-141.

زرین، آذر؛ قائمی، هوشنگ؛ آزادی، مجید و فرج زاده اصل، منوچهر (1389)، تحلیل الگوی فضایی پرفشار جنب حاره بر روی آسیا و آفریقا، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 13 شماره 1.

زرین، آذر؛ مفیدی، عباس (1390)، آیا پرفشار جنب حاره ای تابستانه بر روی ایران زبانه ای از پرفشار جنب حاره ای آزور است؟ (بررسی یک نظریه)، یازدهمین کنگره انجمن جغرافیدانان ایران، دانشگاه شهید بهشتی.

سلیقه، محمد؛ صادقی نیا، علیرضا (1389)، بررسی تغییرات مکانی پرفشار جنب حاره در بارش‌های تابستانه نیمه جنوبی ایران، جغرافیا و توسعه، شماره 17، صص 98_83.

علیجانی، بهلول (1374)، آب و هو ای ایران، تهران، انتشارات پیام نور.

علیجانی، بهلول (1380)، تیپ‌های هوا و اثر آن‌ها بر اقلیم ایران، مجله دانشکده ادبیات علوم انسانی دانشگاه یزد (کاوش نامه)، شماره 3، صص 21_50.

کاویانی، محمد رضا؛ علیجانی، بهلول (1371)، مبانی آب هواشناسی، چاپ اول، انتشارات سمت، ص 60.

محمدنژاد، علیرضا؛ احمدی گیوی؛ فرهنگ و ایران نژاد، پرویز (1388)، اثر بازه های نوسان سالانه کمربند پرفشار جنب حاره و پرفشار سیبری بر چرخندزایی مدیترانه و بارش ایران، مجله فیزیک زمین و فضا، دوره 35، شماره 4، صص 115_130.

مسعودیان، سیدابوالفضل (1385)، ترجمه اقلیم شناسی همدید و کاربرد آن در مطالعات محیطی؛ چاپ اول، انتشارات دانشگاه اصفهان.

 Barry, R.G., and Carleton, A.M. (2001). "Synoptic and Dynamic Climatology", Routledge, PP. 386.

James, I.N. (1994). "Introduction to Circulating Atmospheres", Cambridge University Press, NewYork, Pp. 422

Perzerakos.NG. (1984). "Does the Extension of the Azores Anticyclone towards the Balkans really exist? ", National Meteorological Service, Helliniko, Greece, sar, A33, pp. 217-277.

Davis, R.E., Hayden, B.P., Gay, D.A., Phillips, W.L., and Jones, G.V. (1997). "The North Atlantic Subtropical Anticyclone", Journal of Climate, Volume 10, pp. 278-744.

SUKARNI, M. (2010). "The influence of the subtropical high-pressure systems on rainfall and temperature distribution in Suriname and implications for rice production in the Nickerie District", A research paper Degree of Master of Science in Natural Resource, The University of the West Indies.

Li, W., Li, L., Fu, R., Deng, Y. & Wang, H. (2011). "Changes to the North Atlantic subtropical high and its role in the intensification of summer rainfall variability in the Southeastern United States", Journal of Climatology, Volume 24, pp. 1499–1506.

Lucarini, V. and Russell, G.L. (2002). "Comparison of mean climate trends in the Northern Hemisphere between National Centers for Environmental Prediction and two atmosphere-ocean model forced runs", Journal of geophysical research, Volume 107, doi: D15, 4269, 10.1029/2001JD001247.

Zarrin, A. and Mofidi, A, (2011). "Is Summer Subtropical High Pressure over Iran is the Tongue of Azore Subtropical High Pressure?", Investigation of one Theory, The 11th Congaree of Iranian Geographer Association, University of Shahid Beheshti.