نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشگاه محقق اردبیلی

2 کارشناس ارشد آب و هواشناسی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشجوی دکتری مخاطرات ژئومورفولیک، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

مسئله آلودگی هوا اگر یکی از حادترین مسائل ناشی از تمدن ماشینی نباشد بدون شک از بغرنج­ترین آن­ها است چرا که هوا در همه جا گسترده است و در شبانه روز مصرف می­شود. تجمع اکثر مردم در مناطق شهری و توقع استاندارد بالای زندگی با حداقل قیمت بدون توجه به محیط زیست، باعث افزایش غلظت آلودگی هوا در حد خطرناک و قابل توجه گردیده است. در حال حاضر رشد شهرها، مخصوصا در کشورهای در حال توسعه، منجر به شهر نشینی همراه با ضایعات زیست محیطی می­شود. برای دستیابی به توسعه ­ای پایدار در شهرها، کاهش و کنترل آلودگی هوا می­تواند از اهمیت فراوانی برخوردار باشد. در این تحقیق از هشت عامل: ازدحام جمعیت، بارش، طبقات ارتفاعی، فاصله از راه ارتباطی، فاصله از فضای سبز، فاصله از مراکز تجاری، فاصله از مراکز صنعتی، کاربری اراضی به عنوان عوامل مؤثر درایجاد آلودگی هوا استفاده شده است. سپس لایه های اطلاعاتی در سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه گردید. ارزش­گذاری و استاندارد­سازی نقشه­ های معیار به صورت توأم با استفاده از روش فازی انجام شد. جهت وزن­دهی عوامل از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده گردید. نقشه پهنه­ بندی آلودگی هوا در محیط Idrisi و با استفاده از روش Vikor تهیه شد. طبق نتایج به دست آمده از مدل، جهت غرب، شمال غرب و مرکز شهر پهنه­ های آلودگی بیش­تری دارد. بنابراین ضریب سازگاری در این مطالعه کم­تر از 0.1 بوده، هم­چنین با توجه به نتایج مطالعه، کارایی استفاده از تابع عضویت در مجموعه ­های فازی و مدل ویکور در پهنه­­ بندی آلودگی هوا در شهر تبریز مورد تأیید قرار گرفت که با توجه به آن، استفاده از فنون تحلیل چند معیاری علاوه بر افزایش دقت، افزایش سرعت انجام کار، تنوع و کیفیت بهتر ارائه نتایج می­گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation and Zonation of Air Pollution by using Vikor (Case Study: Tabriz)

نویسندگان [English]

  • Batool Zeinali 1
  • Elham Shokrzadeh fard 2
  • Elnaz Piroozi 3

1 Assistant professor of climatology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran

2 M.Sc. urban climatology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran

3 PhD Student of Geomorphology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran

چکیده [English]

If air pollution issue is not one of the acutest problems caused by mechanized civilization, undoubtedly it is one of the most complicated ones because air is spread everywhere and is being used in 24 hours. Gathering of most of the people in urban areas and high standard of living expectation with minimum price without any attention to the environment has caused to increase of air pollution density in dangerous and noticeable level. Now the growth of cities especially in developing countries causes urbanization and environmental waste. To reach a sustainable development in cities, reduction and control of air pollution can be very important. In this research 8 factors: overcrowding, precipitation, DEM (digital elevation model), distance from connecting roads, distance from green space, distance from CBD (central business district), distance from industrial centers and land use have been used as effective factors in air pollution. The information layers have been prepared in GIS (geographic information system). The evaluation and normalization of the criteria maps were done simultaneously using the fuzzy method. The analytical hierarchy process was used to weigh the factors. The air pollution zonation map was prepared in the environment of Edisi and using the Vikor method. According to The results obtained from the model, the direction of West, North- west and The Central Part of The city has the most pollution zonation. In addition, according to the results of the study for preparing the air pollution zonation map in Tabriz, the usage efficiency of the membership function in the fuzzy steps and Vikor model have been approved, and according to which, using the multi variate analysis techniques lead to increased attention and speed of the work as well as the better quality and variety in the results of the study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Air pollution
  • Tabriz
  • zoning
  • Model Vikor

آمارنامه شهرداری کلان شهر تبریز، (1390) معاونت برنامه ریزی و توسعه،  چاپ اول.

آشور، حدیثه، (1390)، بررسی و تحلیل تناسب و جاذبه های شهرک صنعتی آمل در مکان­گزینی واحدهای صنعتی، استاد راهنما: عطاغفاری گیلانده، پایان­نامه کارشناسی ارشد،گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل.

افروز، بهنوش (1390)، ارایه الگوی مناسب در سطح­بندی عملکرد مدیریت شهری در بسترسازی برای توسعه کارآفرینی (مطالعه موردی شهری اردبیل)، استاد راهنما:عطا غفاری گیلانده، پایان­نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل.

احمدی، ملیحه، حبیب، فراح، (1387)، اجرای توسعه پایدار شهری در آسیا، علوم وتکنولوژی محیط زیست، شماره3، دوره10، صص13-1.

بیگدلی، آتوسا، (1380)، تأثیر اقلیم و آلودگی هوای تهران بر بیماری سکته قلبی، تحقیقات جغرافیایی، دوره 16، شماره3، صص140-126.

خلیل­وند، محبوبه، ( 1389)، مکان­یابی دفن زباله شهر مرودشت با استفاده از پارامترهای اقلیمی در محیط GIS ، استاد راهنما: عطاغفاری گیلانده، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی.

زنگی آبادی، علی، رخشانی نسب، حمیدرضا، (1388)، " تحلیل آماری – فضایی نماگرهای توسعه فضای سبز شهری (مطالعه موردی: مناطق شهری اصفهان"، مجله محیط شناسی ، سال سی و پنجم، شماره 49، صص 105-116.

شکرزاده فرد، الهام، (1393)، کاربرد روش الکتر در سطح بندی پتانسیل تراکم آلاینده های هوا درشهر تبریز، پایان نامه­ی کارشناسی ارشد دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم انسانی، اردبیل.

عسگری، حسین، (1348)، تاثیر شهرهای بزرگ بر روی آب و هوای خود، نشریه هواشناسی کشور.

عطایی، محمد، (1389)، تصمیم گیری چند معیاره، چاپ اول، انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود، 348 صفحه.

قربانی، رسول، حسین­زاده دلیر، کریم و پری شکری فیروزجاه، (1391)، بررسی وضعیت آلودگی هوای شهر تبریز براساس مولفه های اصلی، نشریه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی (دانشگاه تبریز)، صص 89-108.

محمدی، حسین، (1390)، آب و هواشناسی شهری، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، 192 صفحه.

مهندسان مشاور زیستا،(1385)، طرح تفصیلی تبریز، جمع بندی مطالعات وضع موجود، شهرداری تبریز.

مالچفسکی، یاچک، (1385)، سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چند معیاری، ترجمه اکبر پرهیزگار و عطا غفاری گیلانده، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول، 597 صفحه..

نیازی، حسن، محمدزاده، رحمت، (1389)، " بررسی عوارض زیست محیطی و انسانی ترافیک درون شهری تبریز، نشریه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی (دانشگاه تبریز)"، صص191- 219.

Abdulkareem, A.S, (2005), "Urban Air Pollution Evaluation by Computer Simlation: A Case Study of Petroleum Refining Company Nigeria, Leonardo Jounal of Sciences, Leonardo Electronic Journal of Practices and Technologies, Vol. 6, pp 17-28.

Alam, S., Fatima, A., Butt, (2007), '' Sustainable Development in Pakistan in the Context of Energy Consumption Demand and Environmental Degradation'', Journal of Asian Economics, Vol 18, pp.825- 837.

Breheny, M (2001) Densities, and sustainable cities: the UK experience, in Echenique, M. and Saint, A. (eds.) Cities for the New Millennium. London: Spon, pp 39–51.

Chen, L.Y., Wang, T.C., 2009. Optimizing partners choice in IS/IT outsourcing projects: The strategic decision of fuzzy VIKOR, International Journal of Production Economics, Vol 120, pp 233–242

Neumayer, E., Cole, M.(2004). '' Examining the Impact of Demographic Factors on Air Pollution'', Population and Environment, Vol. 26(1), pp.5-21.

Wijerane, I.K. and Bijker, W.,(2006), Mapping Dispersion of Urban Air Pollution with Remote Sensing, ISPRS Technical Commission II Symposium, Vienna, 12-14 July, pp 125- 130.

Williams, T. Crawford, Erica, (2006), smog and Population Health: Science and Technology Division, 28 March, pp 1-18.

Yungang , W., Qi, Y., Jianlin, H., Hongliang, Z. (2014). Spatial and temporal variations of six criteria air pollutants in 31 provincial capital cities in China during 2013–2014, Environment International, Vol 73, PP. 413–422.