تحلیل آماری و سینوپتیکی موثرترین الگوی رودباد ایجاد کننده بارش های سنگین ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دبیر اموزش و پرورش

2 دانشیار اقلیم شناسی دانشگاه خوارزمی تهران

3 - استادیار اقلیم شناسی دانشگاه خوارزمی تهران

4 استادیار دانشگاه خوارزمی

چکیده

در این پژوهش جهت شناسایی موثرترین الگوی رودباد موجد بارش های فراگیر ایران در طی دوره آماری 1971 تا 2008 ، از رویکرد گردشی به محیطی استفاده گردید. بدین منظور ابتدا یک تحلیل عاملی با رویکرد مولفه مبنا بر روی داده های سرعت باد تراز 300 هکتوپاسکال برای ساعت 12 گرینویج از داده های بازکاوی شده مرکز پیش بینی جوی ایالات متحده آمریکا (NCEP/ NCAR) انجام شد. تحلیل ها نشان داد که 8   مولفه اصلی قادر به تبیین  85% از پراش داده ها می باشند. سپس با اعمال تحلیل خوشه ای سلسله مراتبی با روش وارد بر روی نمرات   8  مولفه مذکور در طی 3098 روز تحت مطالعه، هشت الگوی غالب رودباد بر روی ایران شناسایی شد. سپس برای هر یک از الگوها با استفاده از همبستگی درون گروهی یک روز با بیشترین همبستگی به عنوان روز نماینده آن الگو انتخاب شد. در مرحله بعد جهت تشخیص موثرترین الگوی رودباد منجر به بارش، مقدار بارش 31 ایستگاه سینوپتیک مرکز استان ها به همراه نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل، امگا، 1000، و 500 هکتوپاسکالی و نقشه همگرایی شار  رطوبت  برای  ترازهای 700 و 850 هکتوپاسکالی هر یک از روزهای نماینده مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در الگوی چهارم استقرار رودباد قوی با سرعت 65 متر در ثانیه در تراز 300 هکتوپاسکال در جنوب ایران به همراه تشکیل ناوه سرد چالی بر روی دریای خزر شرایط را برای همگرایی سطوح پایین تر اتمسفر ایران مهیاتر کرده،  نفوذ رطوبت از دریای مدیترانه به همراه شرایط ناپایداری حاصل از اتمسفرسطوح بالایی، باعث ریزش باران فراگیر در ایران شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Statistical analysis and synoptic most effective jet stream pattern creating the precipitation of Iran

نویسندگان [English]

  • Mir Behrooz Zaki Zadeh 1
  • Mohammad Saligheh 2
  • Mohammad Hossein Nasserzad 3
  • Mehri Akbari 4
1 PhD student climatology, Department of Climatology, Kharazmi University, Tehran
2 Associate Professor, Department of Climatology, Kharazmi University, Tehran
3 Assistant Professor, Department of Climatology, Kharazmi University, Tehran
4 Assistant Prof., University of Kharazmi, Tehran, Iran
چکیده [English]

In this research in order to identify the most effective jet stream pattern, creating pervasive rain falls in Iran during the period 1971 to 2008, from turning approach to the environmental approach was used. For this purpose, first of all, an elemental analysis with component based approach on wind speed data with the balance of 300 HP for 12 of Zolo was done by demystified data of United States of America Atmospheric Prediction Center. The analysis showed that 8 main components are able to explain 85% of the diffraction of data. Then, by applying a hierarchical cluster analysis with Ward's method on the scores 8, mentioned component during the 3098 days under study, eight prevailing jet stream was detected on Iran. Then for every pattern, using the interclass correlation, one day with the most correlation was chosen as the day of an agent of that pattern. The next step is to determine the most effective model jet stream leading to rainfall, the amount of rainfall of 32 synoptic stations in the center of provinces, along with maps in heights, Omega, 1000, and 500 hp and map the convergence of moisture flux for levels of 700 and 850 hp for each of the days of the agent was investigated. The results showed that the pitch of strong jet stream in fourth pattern with a speed of 65 meters per second at the level of 300 hPa in southern of Iran along with formation of through cold Chali on the Caspian Sea, simplify the conditions for the convergence of the lower levels of Iran atmosphere, and influx of moisture from the Mediterranean Sea along with along with unstable conditions of high atmosphere, causing pervasive rain in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • jet stream
  • Rainfall
  • Principal component analysis
  • analysis of synoptic
  • Iran

اسمیت، کیت (1386). مبانی آب و هواشناسی کاربردی ، ترجمه علی محمد خورشید دوست، انتشارات یاوریان، چاپ دوم.ص 303.

تامپسون، راسل( 1382). فرایندها و سیستم های جوی، ترجمه حسین محمدی، انتشارات دانشگاه تهران. ص 184.

حبیب پور، کرم، صفری، رضا، (1388).  راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی، انتشارات متفکران. ص 316.

خورانی، اسدا...  (1384). تعیین موقعیت رودباد و تاثیرآن بر سیلکونهای بارش زا غرب ایران )مطالعه موردی استان های ایلام وکرمانشاه(، پایانامه کارشناسی ارشد آب و هوا شناسی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.ص 15.

علیجانی، بهلول(1374). آب وهوای ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور. ص 49

ترابی، علی اصغر(1358). مطالعه رودباد بر روی ایران. پایانامه هواشناسی دانشکده ژئو فیزیک دانشگاه تهران. ص 20.

مسعودیان، ابوالفضل؛ محمدی، بختیار؛ (139). تحلیل فراوانی رودبادهای مرتبط با رخداد بارشهای ابر سنگین ایران. مجله تحقیقات منابع آب ایران، سال هفتم، شماره 2، صص 91-80.

سلیقه، محمد (1380). الگوهای سینوپتیکی بارش های تابستانه جنوب شرق ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 62، پاییز 1380، صص 125- 114.

پروین،نادر؛ (1392). بررسی ارتبا ط موقعیت مکانی رودبادهای تراز میانی جو و وقوع سیل در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، نشریه تحقیقات علوم جغرافیایی. شماره 29. صص 250-235.

خورشیددوست، علی محمد؛ رضایی بنفشه، مجید؛ لشکری، حسن؛ شیرزاد، علی اصغر؛ (1391). تحلیل آماری همدیدی مؤثرترین الگوی رودباد موجد بارشهای فراگیر فصل زمستان در ایران، انجمن کنگره بین المللی جغرافیدانان اسلام.

Degirmendz I J. Wibig J., (2007), "Jet Stream patterns over Europe in the period 1950–2001 classification and basic statistical properties.Theor Applied Climatol.volume 88, pp.149–167.

   Farajzadeh, Manuchehr. Khorany Asadolah and Lashkary Hassan, (2008), " The Relation Between Jet Stream Location and Cyclones Over the Western Iran". American Journal of Applied Sciences(10), pp.1308-1312.

Yang, K-M Lau, K-M Kim, (2002)," Variations of the East Asian jet stream and Asian- Pacific- American winter climate anomalies"; Journal of Climate, Volume 15,pp.278-744.

Degirmendžić. J. and Wibig. J., (2007), "Jet stream patterns over Europe in the period 1950–2001 –  classification and basic statistical properties, Theoretical and Applied Climatology", Volume 88, Numbers 3-4 / March, pp. 149-167.

Schiemann, R.Daniel, L, Christoph, S., (2009)," Seasonality and Interannual Variability of the Westerly Jet in the Tibetan Plateau Region. J. Climate", 22.pp. 2940–2957.

Rudari, R, Entekhabi, D., Roth, G., (2005)," Large-scale atmospheric patterns associated with mesoscale features leading to extreme precipitation events in Northwestern Italy", Advances in Water Resources. 28. Pp. 601–614.

Kidston, J.A.S., Taschetto, D.W.J., Thompson, M. H., England, M. (2011),"The influence of Southern Hemisphere sea‐ice extent on the latitude of the mid-latitude jet stream, GEOPHYSICAL RESEARCH LETTERS, 38. Pp.1-5.

Jhonson, D. H, Danials. S.M, (2006); Rainfall in Relation to the Jet Stream, Journal of the Royal meteorological, Volum 80, Issue 344, pp. 212-217.

Prezerakos, N.G.& et al., (2006), The Role of the Interaction between Polar and Subtropical Jet in a Case of Depression Rejuvenation over the Eastern Mediterranean, Meteorol. Atmos. Phys, volum92, pp.139-151.

Eltantawy, A. I. (1960), Jet stream clouds in the Middle East, Pure, and Applied Geophysics, Volume 46, Number 1 / May 1960, pp. 352-359.