نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد هیدروژئومورفولوژی، گروه محیط زیست، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

2 استادیار، گروه محیط زیست، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

چکیده

برای بررسی لندفرم‌های رودخانه‌ای و شناخت تغییرات پیچان‌رودها و پیش‌بینی حرکت آنها از روش‌های مختلفی می‌توان استفاده کرد. در این تحقیق تغییرات مسیر رودخانه مارون در محدوده شهرستان بهبهان به طول 55 کیلومتر در فاصله زمانی 16 سال با استفاده از تصاویر سنجنده ETM+ ماهواره 7 Landsat و سنجنده OLI ماهواره Landsat 8 به ترتیب برای سال‌های 1999 و 2015 بررسی شده است. در این مطالعه از روش میانگین جهت دار خطی استفاده شده است. این روش میانگین کلی جهت بردارها را نشان می‌دهد که در این مطالعه خط و بردار همان مسیر رودخانه است. مسیر رودخانه بعد از رقومی شدن با توجه به عامل زمین‌شناسی به چهار بازه تقسیم شد و میانگین جهت‌دار خطی برای هر کدام از چهار بازه محاسبه گردید. بررسی‌ها نشان داد هر چهار بازه دارای تغییرات طول و مسیر هستند. نتایج نشان داد که طول رودخانه در سال 1999 برابر با 54897 متر بوده و در سال 2015 به 55532 متر رسیده است. میزان جابه‌جایی نقطه میانگین مرکزی در کل محدوده مطالعاتی برابر با 180 متر بوده است. بیشترین میزان تغییرات طولی در بازه چهار به مقدار 88 متر بوده است. تغییر طول در بازه مورد مطالعه 635 متر در مدت شانزده سال بوده است که بازه 4 بیشترین سهم را از این تغییرات داشته است. در فاصله زمانی مورد بررسی کاربری اراضی حاشیه رودخانه در بازه های 1 و 2 تغییر نکرده است، اما زمین‌های بایر حاشیه رودخانه در بازه های 3 و 4 به مرتع و بیشه زار تبدیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study of Maroon river route changes using Linear Directional Mean method and its effect on riverside land-use in Behbahan district

نویسندگان [English]

  • Zahra Azadivash 1
  • Mehdi Mumipour 2

1 Graduated in Hydro geomorphology, Faculty of Marine Natural Sciences, Khorramshahr University of Marine Science and Technology, Khorramshahr, Iran

2 Assistant Professor, Faculty of Marine Natural Sciences, Khorramshahr University of Marine Science and Technology, Khorramshahr, Iran

چکیده [English]

There are many different methods for identifying meander changes and river landforms and prediction their movements. In this study, 55 km of Maroon river route changes in Behbahan district is studied in 16years time interval by using Landsat 7 ETM+ and Landsat 8 OLI satellite images for 1999 and 2015 respectively. In this study linear directional mean method is applied. This method represents general direction of vectors, that line and vectors are river routines in this study. River route is digitized and divided into four parts according to the geology of the study area, and then the linear directional mean of each part was calculated. All four parts showed changes in length and direction. Results show that river length was 54897 min 1999 and changed to 55532 min in 2015 and the movement of the mean center point of the river in the study area is about 180 m. Main changes in length are in 4th part about 88 m. A length change for the whole river in the study area is 635 m, which most of it occurred in 4th part. Land use of riverside in parts 1 and 2 have no changes, but the bare soil in parts 3 and 4 changed to rangelands and bushes in the study time interval.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Route change
  • Maroon River
  • Linear directional mean method
  • Land Use
  • Behbahan

اسماعیلی، رضا. حسین زاده، محمدمهدی. متولی، صدرالدین. (1390). تکنیک‌های میدانی در ژئومورفولوژی رودخانه‌ای. تهران: انتشارات لاهوت، چاپ اول. 228 صفحه.

پورخباز، حمیدرضا. محمدیاری، فاطمه. اقدر، حسین. توکلی، مرتضی. (1394). رویکرد آمایشی در مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی شهرستان بهبهان با به‌کارگیری تصاویر ماهواره­ای چند زمانه­ای. مجله آمایش سرزمین،7(1) صص. 207 -187.

جی، لی و دیوید وانگ. (1381). تجزیه و تحلیل آماری با Arcview GIS، ترجمه حسین‌نژاد، محمدرضا و قدیمی عروس‌محله، فریدون. انتشارات دانشگاه علم و صنعت، 274 صفحه.

حسین زاده، محمدمهدی. (1380). تجزیه ‌و تحلیل علل تغییرات الگوی رودخانه بابل و تالار (با تأکید بر مورفولوژی پیچان‌رودی). پایان‌نامه دوره دکترا، دانشگاه تهران.

شرفی، سیامک. شامی، ابوالفضل. یمانی، مجتبی. (1393). بررسی تغییرات مورفولوژیکی رودخانه اترک در بازه زمانی بیست‌ساله. مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 14، صص. 150-129.

دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفا. (1391). گزارش مطالعات بهنگام سازی طرح جامع آب کشور در حوضه‌های آبریز مرزی غرب، کرخه، کارون بزرگ و جراحی-زهره، وزارت نیرو، سازمان آب و برق خوزستان.

مقصودی، مهران. شرفی، سیامک. مقامی، یاسر. (1389). روند تغییرات الگوی مورفولوژیکی رودخانه خرم آباد با استفاده از Auto cad, GIS,RS، مجله مدرس علوم انسانی – برنامه‌ریزی و آمایش فضا، شماره 67، صص. 294-275.

مددی، عقیل. بهشتی جاوید، ابراهیم. فتحی، محمدحسین. (1394). آشکارسازی تغییرات بستر رودخانه و بررسی مورفولوژی رودخانه‌ای با توجه به ساختارهای زمین‌شناسی، مطالعه موردی؛ رودخانه زرینه‌رود، فصلنامه هیدروژئومورفولوژی، شماره 2، صص 40-25.

مرشدی، جعفر. علوی‌پناه، کاظم. مقیمی، ابراهیم. (1392). بررسی تغییرات طولی رودخانه کارون با استفاده از روش میانگین جهت دار خطی (منطقه مورد مطالعه: از شوشتر تا اروند)، محیط شناسی، سال 39، شماره 4، صص 104-89

یمانی، مجتبی. دولتی، جواد. زارعی، علیرضا. (1390). تأثیرگذاری عوامل هیدروژئومورفیک در تغییرات زمانی و مکانی بخش میانی رودخانه اترک. فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، سال 24، شماره 99. صص. 24-1.

یمانی، مجتبی. حسین زاده، محمدمهدی. (1381). بررسی تغییرات الگوی رودخانه تالار در جلگه ساحلی دریایی مازندران. مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 43 صص. 122-109.

یمانی، مجتبی. (1378). علل تغییر مسیر دوره‌ای رودخانه‌ها درروی دلتاهای شرق جلگه ساحلی مکران. مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 35. صص. 56-34.

Gordon, N. D., Mcmahon, T. A., Finlayson, B. L., Gippel, C. J. and Nathan, R. J. (2004). Stream hydrology an introduction for ecologists, John Wiley and Sone Ltd. 429 p.

Garnet, W. (1986). River Meanders and Channel, Journal of Hydrology, 88. pp. 147-164.

Millar, R. G., and Quik. M.C. (1993). Effect of bank Stability on Geometry of gravel River, Journal of Hydraulic Engineering, 119(12). pp. 1343-1363.

Ollero, A. (2010). Channel changes and floodplain management in the meandering middle Ebro River, Spain. Geomorphology, 117. pp. 247-260.

Pan, S. (2013). Application of Remote Sensing and GIS in Studying Changing River Course in Bankura District, West Bengal, International Journal of Geometrics and Geosciences, pp 149-163.

Ramos, J., and Gracia, J. (2012). Spatial-Temporal Fluvial morphology analysis in the Quelite River: it impacts on Communication Systems, Journal of Hydrology. vol. 412-413. pp. 269-278.

Singh, M. (2014). Morphology Changes of Ganga River over Time at Varanasi, Journal River of engineering 2(2). pp. 211-207.

Timer, G. (2003). Controls on channel sinuosity change A case study of the Tisza River, the Great Hungarian plain, space Research group. Department of Geophysics. 22 pp. 2199 -2207.

Uddin, H., Shrestha. B., and Alam, M.S. (2011). Assessment of morphological changes and vulnerability of River Bank Erosion Alongside the River Jamuna using Remote sensing. Journal of earth science and Engineering, 1 pp. 29 – 34.