نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران

چکیده

در این پژوهش با استفاده از نمرۀ استاندارد داده­ های دمای حداقل، مشخصه ­های آماری سرماهای فراگیر غرب ایران و شرایط همدید رخداد آن­ها برای دورۀ 1992-2015 تحلیل شد. نخست با بررسی رخدادهای سرمایی و طبقه­ بندی ­آن­ها و انتخاب آستانۀ معین برای تعیین سرماهای فراگیر، 176 روز سرد فراگیر در چهار ماه دسامبر، ژانویه، فوریه و مارس استخراج و سپس با استفاده از داده­ های ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 850 هکتوپاسکال و با استفاده از روش همبستگی 5 الگوی گردشی در ایجاد این سرماهای فراگیر استخراج شد. در میان این الگوها، الگوی چهارم با 105 روز رخداد به عنوان الگوی اصلی و الگوی سوم فقط با 3 روز به عنوان رخدادهای تصادفی شناسایی شد. از لحاظ فراوانی ماهانه و سالانه، برخی از الگوها مانند الگوی سوم در سال 2006 و الگوی پنجم در سال 1996 و فقط در ماه ژانویه رخ داده­اند. برخی دیگر نیز مانند الگوی دوم در سال 2006 و الگوی چهارم در بیشتر سال­های دورۀ مطالعاتی و در هر چهار ماه رخ داده ­اند. الگوی اول نیز از سال 2001 به بعد و در ماه­های ژانویه و فوریه رخ داده است. واکاوی همدیدی روزهای نمایندۀ الگوها نشان داد که عامل اصلی ایجاد سرماهای فراگیر غرب ایران با توجه به مکان­ گزینی مراکز فشار، نفوذ سرما از سمت شمال شرق، شمال غرب و شمال به منطقه می­باشد. بطوریکه در الگوی اول و دوم از سمت شمال شرق، الگوی سوم و چهارم از سمت شمال غرب و الگوی پنجم نیز از سمت شمال فرارفت هوای سرد به داخل ایران و منطقۀ پژوهش اتفاق افتاده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Statistical and Synoptic Analysis of widespread cold patterns in West of Iran

نویسندگان [English]

  • Mostafa Karimi 1
  • Syfolah Kaki 2

1 Assistant Professor of Climatology, Department of Physical Geography, University of Tehran

2 MSc of Climatology, Faculty of Geography, University of Tehran

چکیده [English]

In this research using the standard score of minimum temperature data, the statistical characteristics of the widespread cold west of Iran and synoptic conditions their occurrence was analyzed for period 1992-2015. first by study of coldness events and their classification and selection a certain threshold for determination of widespread cold, 176-days of intensive cold in the four months of December, January, February and March extraction then using the data of Geo-potential height at 850 hPa and use of correlation method, extracted 5 Circulating pattern in creating this widespread cold. Among these patterns, the fourth pattern with a 105-day occurrence as the main pattern and the third pattern was detected only with 3-days as a random pattern. In terms of monthly and annual frequency, some patterns as the pattern the third in 2006 and fifth pattern in 1996 have occurred only in the month of January. Some others as the second pattern in 2006 and fourth pattern in more years of the study period and occurred every four months. The first pattern also of 2001 onwards and in months of January and February have occurred. Synoptic analysis representatives' days of patterns showed that the main factor creating the widespread cold in the west of Iran according to locating pressure centers, influence coldness from the North East and North West of Iran. Such that in the two case of the patterns from the north-west, the other two case from the northeast and one case from the north, cold air advection has happened into Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • widespread cold
  • Circulation pattern
  • coldness event
  • thermal airflow
  • West of Iran

حیدری حسن؛ سعیدآبادی، رشید (1386). ناحیه­بندی سوزباد در شمال غرب و غرب ایران، فصلنامه پژوهش­های جغرافیایی (جغرافیای طبیعی)، شماره 62، صص 93-107.

صادقی سلیمان؛ حسین­زاده سیدرضا؛ دوستان رضا؛ آهنگرزاده زهرا (1391). تحلیل همدیدی امواج سرمایی در شمال شرق ایران، جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 3، صص 107-123.

عزیزی قاسم (1383). ارزیابی سینوپتیکی یخبندان­های فراگیر بهاری در نیمۀ غرب ایران، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، دورۀ 8، شماره 1، صص 99-115.

علیجانی بهلول؛ هوشیار محمود (1387). شناسایی الگوهای سینوپتیکی سرماهای شدید شمال غرب ایران، پژوهش­های جغرافیای طبیعی، شماره 65، صص 1-16.

قویدل­رحیمی یوسف (1390). تعیین آستانه آماری و تحلیل سینوپتیک دماهای ابر سرد مراغه، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 22، صص 45-62.

قویدل­رحیمی یوسف (1390). مدل­های زمانی تحلیل و پیش بینی دماهای فرین پایین تهران، فصلنامه علمی - پژوهشی فضای جغرافیایی شماره 37، صص 142-159.

قویدل­رحیمی یوسف؛ فرج­زاده­اصل منوچهر؛ مطلبی­زاد سولماز (1395). تحلیل آماری و سینوپتیک امواج سرمایی منطقه شمال غرب ایران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 16، شماره 40، صص 29-46.

مرادی حمیدرضا (1380). تحلیل سینوپتیکی تاوۀ قطبی و اثر آن بر آب و هوای ایران، رسالۀ دکتری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تریبت مدرس.

مسعودیان سید­ابوالفضل؛ دارند محمد (1390). تحلیل همدید سرماهای فرین ایران، فصلنامه جغرافیا و توسعه،شماره 22، صص 165-185.

Ceccherini, G. Russo, S. Ameztoy, I. Romero, CP. Carmona, Moreno C. (2016). "Magnitude and frequency of heat and cold waves in recent decades: the case of South America", Natural of Hazards Earth System Science, No. 16, pp. 821–831.

Cony, M. Del Teso, T. Hernandez. E (2008) Influence of synoptic scale in the generation of extremely cold days in Europe. Atmosfera, 21, pp. 389-401.

Jongsik, H. Yoon, J. Kim, H. (2009). "Relationship between winter temperature and mortality in Seoul, South Korea, from 1994 to 2006", Science of The Total Environment, Volume. 707, pp. 2158-2164.

Kashki, A. Khoshhal, J. (2013). "Investigation of the Role of Polar Vortex in Iranian First and Last Snowfalls", Journal of Geography and Geology; Vol. 5, No. 4, pp. 161-168.

Kiristi, J. Stefan, F. Heikki, T. Timothy R. Carter. Kimmo, R. (2007). "Changes in Frost, Snow and Baltic Sea ice by the end of the twenty-first century based on climate model projections for Europe", Springer Science, Netherlands. No. 86, pp. 441-462.

Konrad, C.E. (1996). "Relationships between the intensity of cold-air outbreaks and the evolution of synoptic and planetary-scale features over North America", Monthly Weather Review, Volume 124, pp. 1067-1083.

Meehl, A. Tebaldi, C. Nychka, D (2004). "Changes in frost days in simulations of twenty-first-century climate", Climate Dynamics Journal, Springer Berlin/ Heidelberg, pp. 495-511.

Park, T.W. Jeong, J.H, Ho, CH.H. Kim, S.J. (2008). "Characteristics of Atmospheric Circulation Associated with Cold Surge Occurrences in East Asia: A Case Study during 2005/06 winter", Advances in Atmospheric Sciences, Volume 25, No. 5, pp.791–804.

Peterson, T.C. Heim, R.R. Hirsch, R.H. Kaiser, D.P. (2013). "Monitoring and understanding changes in heat waves, cold waves, floods, and droughts in the United States", American Meteorological Society, Volume. 1, pp. 821-834.

Prieto, L. Garcia, R. Diaz, J. Hernandez, E. Del Teso, T. (2002). "NAO influence on extreme winter temperature in Madrid (Spain)", Annales Geophysicae, Volume, 20. pp. 2077-2085.

Smolinski, K.K. (2004). "Interrelationship among Large-Scale Atmospheric Circulation Regimes and Surface Temperature Anomalies in the North American Arctic", A Thesis Presented to the Academic Faculty. School of Earth and Atmospheric Sciences, pp. 1-54.

World Bank, (2010). "Natural hazards, unnatural disasters: the economics of effective prevention", The World Bank Publications, Washington, DC. pp. 1-254.