نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری از دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

شهرستان رفسنجان در شمال غربی استان کرمان واقع شده و از شمال به بافق در استان یزد، از جنوب به بردسیر و سیرجان از مغرب به شهر بابک و از مشرق به کرمان محدود می‌‌شود. با توجه به وضعیت لرزه‌‌‌‌خیزی استان کرمان، میزان آسیب‌‌‌‌پذیری لرزه‌‌‌‌ای شهر رفسنجان سوال اساسی این پژوهش بوده است. به همین علت این پژوهش سعی دارد وضعیت لرزه‌‌‌‌خیزی و آسیب پذیری کالبدی و جمعیتی شهر رفسنجان در برابر زلزله را ارزیابی نماید. نتایج نشان می‌‌‌‌دهد که 51/13 درصد از پارامترهای کالبدی و جمعیتی شهر رفسنجان از آسیب پذیری بالایی برخوردار می‌‌‌‌باشند که از این مقدار 38/7 درصد آن در پهنه با خطر لرزه خیزی متوسط و 13/6 درصد نیز در پهنه با خطر لرزه خیزی کم قرار دارد. همچنین از مجموع 41/36 درصد از پارامترهای کالبدی و جمعیتی این شهر که از آسیب پذیری متوسط برخوردار است، 61/19 درصد آن در در پهنه با خطر لرزه خیزی متوسط و 81/16 درصد آن در پهنه با خطر لرزه خیزی کم قرار دارد. از طرفی فقط حدود نیمی (08/50 درصد) از پارامترهای کالبدی و جمعیتی شهر رفسنجان از وضعیت آسیب پذیری کم و مناسب برخوردار است که از همین مقدار هم 37/25 درصد آن در پهنه با خطر لرزه خیزی متوسط قرار داشته و فقط 7/24 درصد آن در پهنه کم خطر از نظر لرزه خیزی قرار گرفته است. لازم به هرچند طبق نتایج شهر رفسنجان از خطر لرزه خیزی بالایی برخوردار نیست ولی نتایج تحلیل لرزه خیزی حاکی از آنست که احتمال وقوع زلزله‌‌‌‌هایی با بزرگی 7 ریشتر امکان پذیر است. به همین علت با توجه به اینکه حدود 50 درصد از مساحت این شهر از نظر کالبدی و جمعیتی آسیب پذیر می‌‌‌‌باشد بنابراین برنامه ریزی کاربردی جهت کاهش خطرات احتمالی از اهمیت بالایی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Seismic Condition and Physical and Demographic Vulnerability in Rafsanjan City

نویسندگان [English]

  • Hosain Ghazanfarpour 1
  • Mohsen Pourkhosravani 2
  • Mahdiyeh Soleimani Sardo 3

1 Associate Professor of Geography and urban planning, Department of geography and urban planning, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran

2 Assistant Professor of Geomorphology, Department of geography and urban planning, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran

3 M.A. Geography and urban planning at Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran

چکیده [English]

Evaluation of Seismic Condition and Physical and Demographic Vulnerability in Rafsanjan City


Abstract

Today, only the urban problems are not limited in the social, economic, political, cultural issues, but natural factors which constitute the substrate of cities have a significant impact on the process as well. So the ability of cities to cope with natural hazards and proper planning is of particular importance to prevent or reduce the adverse effects. The aim of this study was to assess the seismic status of physical and demographic vulnerability in Rafsanjan City against earthquake. That's why the seismic assessment of the statistical and analytical methods and assessing the physical and demographic vulnerabilities with indicators of buildings, roads and population was conducted by using Geographic Information System Software (GIS). Also Analytic Hierarchy Process (AHP) is used to rank the vulnerability. The results show that 52.36% areas of Rafsanjan are in moderate seismic hazard zone. 47.64% area in low seismic hazard zone. In assessing the physical and demographic vulnerabilities, 13.51% areas of the city are largely affected, the 36/41% areas are moderately affected, and 50.08% areas of the city have low vulnerability However, according to the results, Rafsanjan city also has high seismic risk, but seismic analysis indicates that the probability of an earthquake with magnitude of 7 Richter scale is possible. For this reason, considering that about 50% of the city areas is vulnerable in terms of physical and functional condition so planning to reduce the risks is high important.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seismicity
  • Vulnerability
  • Physical
  • Demographics
  • Rafsanjan

احدنژاد روشتی محسن؛ جلیل پور شهناز (1391). ارزیابی عوامل تاثیر گذار در آسیب پذیری ساختمان­های شهری در برابر زلزله با استفاده از GIS (نمونه موردی: بافت قدیم شهر خوی)، فصلنامه آمایش محیط، سال پنجم، شماره 20، صص 52-23.

احد نژاد روشنی محسن؛ قرخلو مهدی؛ زیاری کرامت الله (1389). مدل سازی آسیب پذیری ساختمانی شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی نمونه شهر زنجان، مجله جغرافیا و توسعه، دوره هشت، شماره 19، صص 198-171.

پورکرمانی، محسن، آرین، محسن (1377). لرزه خیزی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. چاپ اول. صص 212.

پیشگاهی­فرد زهرا؛ اقبالی ناصر؛ فرجی­راد عبدالرضا؛ بیگ بابایی بشیر (1390). مدلسازی تعیین مناطق خطرپذیر به کمک AHP در محیط GIS جهت مدیریت بحران شهری، فصلنامه فضای جغرافیایی. دوره12، شماره 37، صص 200-183.

حسینی زهرا؛ علوی اکبر؛ حسن زاده رضا؛ دهقانی مژگان (1393). تحلیلی بر آسیب­پذیری لرزه­ای و شبیه سازی آن در مدیریت بحران (مطالعه موردی: ناحیه 13 شهر کرمان)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال بیست و نهم، شماره4، صص 163-114.

زهرایی سیدمهدی؛ ارشاد لیلی (1384). بررسی آسیب­پذیری لرزه­ای ساختمان­های شهر قزوین، نشریه دانشکده فنی. سال نهم، شماره 39، صص 297- 287.

رمضانی کیاسج محله رویا؛ کریمی سعید؛ علوی پور فاطمه سادات (1395). پهنه بندی آسیب­پذیری مناطق شهری در برابر زلزله با استفاده از تکنیک WLS و OWA مورد شناسی: منطقه 7 تهران، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، سال ششم، شماره 21، صص 138-125.

سرور هوشنگ؛ کاشانی اصل امیر (1395). ارزیابی آسیب پذیری کالبدی شهر اهر در برابر بحران زلزله، فصلنامه آمایش محیط، سال دوازدهم، شماره 34، صص 108-87.

شماعی علی؛ حیدر زاده نجمه؛ لطفی مقدم بابک (1392). سنجش عوامل آسیب رسان ناشی از زلزله در منطقه یک شهر تهران با استفاده از GIS، نشریه علمی پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی (دانشکده جغرافیا)، سال هفدهم، شماره 43، صص 122-93.

صادقلو، طاهره. نصرالهی، ناعمه. «بررسی عملکرد مدیران شهری در کاهش آسیب­پذیری بافت کالبدی شهر در برابر زلزله (مطالعه موردی شهرستان بابل)». ششمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری با تاکید بر مولفه­های شهر اسلامی (مشهد، 21 و 22 آبان ماه 1393)، کد COI کنفرانس: URBANPLANING06.

طرح تفصیلی شهر رفسنجان، شهرداری رفسنجان، 1390.

عباس نژاد، احمد؛ داستانپور، محمد (1387). زلزله­ها و زلزله خیزی استان کرمان. سازمان مسکن و شهرسازی استان کرمان: انتشارات خدمات فرهنگی کرمان، چاپ اول. ص 255.

قدسی پور، حسن (1378). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی. تهران: انتشارات دانشگاه امیر کبیر، چاپ پنجم. ص 324.

معرب یاسر؛ صالحی اسماعیل؛ امیری محمد جواد (1395). ارزیابی تاب آوری اقتصادی کاربری اراضی شهری (نمونه موردی: منطقه 1 تهران)، فصلنامه علمی- ترویجی پدافند غیر عامل. سال هفتم. شماره 3، صص 36-29.

ولی زاده رضا (1390) تحلیلی بر ارزیابی وضعیت لرزه خیزی و آسیب پذیری کالبدی و جمعیتی شهر کرمان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، نشریه علمی پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری (دانشگاه تبریز)، سال هیجدهم، شماره 38، صص 170-202.

نظم­فر حسین؛ عشقی چهاربرج علی (1395). ارزیابی آسیب پذیری شبکه­های جاده­ای در برابر زمین لرزه (مطالعه موردی: منطقه 3 تهران)، دو فصلنامه مدیریت بحران، سال پنجم، شماره1، صص 61-49.

نیری هادی؛ کرمی محمدرضا (1395). امکان سنجی آسیب پذیری شهر سنندج در برابر زلزله با استفاده از مدل متوسط وزنی مرتب شده (WLS)، نشریه مطالعات نواحی شهری. سال سوم، شماره 1، صص 152-135.

واردی، محمدعلی. درخشانی، رضا. شفیعی بافتی، شهرام. «برآورد خطر زلزله در هارجن کرمان با استفاده از روش آماری». پنجمین کنفرانس زمین شناسی و اکتشافات زمین شناسی ساختمانی ایران، مؤسسه تحقیقات علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات ایران (تهران، 29 آذرماه 1396).

Ainuddin, S., Routray, Jayant, K., (2012), Community resilience framework for an earthquake-prone area in Baluchistan. Int J of Disaster Risk Reduction, No.2, pp. 25-36.

Ebert, A., Kerle, N., (2008), Urban Social Vulnerability Assessment Using Object-oriented Analysis of Remote Sensing and GIS Data” A case study for Tegucigalpa.Honduras. Remote Sensing and spatial information sciences. VOL. xxxV11.Part B7.Beijing. pp. 1307-1311.

Jifu liu.Yida Piejun shi. (2011), Response to a high –Altitude Earthquake: The Yushu Earthquake example. Int J Disaster risk sci 2(1), PP. 43-53.

Saaty, T. L., (1994), Highlights and critical points in the theory and application of the analytical hierarchy process. European Journal of operational research, Vol. 74, Pp. 426-447.