نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار ژئومورفولوژی، بخش جغرافیا، دانشگاه شیراز

2 کارشناس ارشد هیدروژئومورفولوژی، دانشگاه تهران

3 کارشناس ارشد هیدروژئومورفولوژی، دانشگاه خوارزمی

4 کارشناس ارشد ژئومورفولوژی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

با توجه به محدودیت­های توپوگرافی شهر سنندج، روند گسترش نواحی سکونتگاهی به سمت مناطق مخاطره آفرین در طی سال­های اخیر افزایش یافته است. در این راستا در تحقیق حاضر روند گسترش نواحی سکونتگاهی محدوده شهری سنندج در سال­های 1370 تا 1394 مورد ارزیابی قرار گرفته شده است. روش کار به‌گونه‌ای است که پس از تهیه تصاویر ماهواره‌ای (لندست 5، 7 و 8) سال‌های 1370، 1379، 1386 و 1394 و پیش ‌پردازش تصاویر، نقشه طبقه‌بندی کاربری اراضی در 4 کلاس نواحی سکونتگاهی، اراضی کشاورزی، باغات و مراتع برای هر کدام از سال‌های مذکور تهیه شده است. سپس به آنالیز تغییرات هر کدام از کاربری‌ها در طی سال‌های مذکور پرداخته‌ شده است. برای این منظور از مدل LCM استفاده شده است. نتایج تحقیقات بیانگر این است که هر سال حدود 1/1 کیلومترمربع بر نواحی سکونتگاهی محدوده شهری سنندج افزوده شده است به‌ طوری ‌که در سال 1370 مجموع کل نواحی سکونتگاهی محدوده شهری سنندج 2/27 کیلومترمربع بوده است، درحالی‌که در سال 1394 این مقدار به 5/54 کیلومترمربع رسیده است. سپس در محیط ARC GIS لایه مناطق ممنوعه از نظر پارامترهای ژئومورفولوژیکی تهیه شده است. پس از تهیه لایه مناطق ممنوعه (ارتفاع بالای 2000 متر، جهات شیب شمالی، شیب بالای 30 درصد، حریم 1000 متری گسل و 200 متری رودخانه)، گسترش نواحی سکونتگاهی در سال­های 1370، 1379، 1386 و 1394 در مناطق ممنوعه ارزیابی شده است. نتایج محاسبات بیانگر این است که در سال 1370 حدود 8/7 کیلومترمربع از نواحی سکونتگاهی در مناطق ممنوعه قرار گرفته­اند که این مقدار در سال 1394 به 8/14 کیلومترمربع افزایش یافته است. این مناطق عمدتاً در غرب محدوده شهری سنندج واقع بر ارتفاعات آبیدر و مناطق پرشیب و همچنین مناطق شرقی محدوده سنندج واقع بر حریم رودخانه قرار دارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Assessing the physical development of cities and extending to geomorphological prohibited areas Using LCM (Case Study: Sanandaj City)

نویسندگان [English]

  • Saeed Negahban 1
  • Hamid Ganjaeiyan 2
  • Mojdeh Feraydooni Kordestani 3
  • Ziba Cheshmeh sefidi 4

1 Assistant Prof., Department of Geography, Shiraz University, Iran.

2 M.A in Hydrogeomorphology, University of Tehran, Iran.

3 M.A in Hydrogeomorphology, Kharzmi University, Iran.

4 M.A in Hydrogeomorphology, Tarbiyat modares University, Iran.

چکیده [English]

Considering topographic limitations of Sanandaj, the trend of spreading residential areas to hazardous areas has increased in recent years. In this regard, in the present study, the trend of the expansion of residential areas in the urban area of Sanandaj in the years 1991 to 2015 has been evaluated. The methodology is in such a way that after preparing satellite images (Landsat 5, 7, and 8) of 1991, 2000, 2007, and 2015 and preprocessing the images, land-use classification map have been prepared in four classes of residential areas, agricultural lands, gardens and rangelands for each of these years. Then, the analysis of the changes has been performed in each of the uses over the years. For this purpose, the Land Change Modeler model has been used. The results of the research indicate that each year about 1/1 km2 is added to the residential areas of the Sanandaj urban area, so that in 1991 the total urban area of Sanandaj city was 27.2 km2, while in 2015 this figure reached 54.5 km2. Then, the layer of prohibited areas in terms of geomorphologic parameters has been prepared in the ArcGIS environment. After preparing the layer of prohibited areas (Height above 2000 m, northern aspects, slopes above 30%, 1000 m of the fault zone and 200 m to riparian zone), the expansion of residential areas in the years 1991, 2000, 2007, and 2015 in prohibited areas has been evaluated. The results of the calculations indicate that, in 1991, about 7.8 km of residential areas were located in prohibited areas, which increased by 14.8 km2 in 2015. These areas are mainly located in the western part of the Sanandaj city located at Abidar highlands and in the steep areas, as well as in the eastern part of the Sanandaj area located on the riverside.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Settlement
  • Geomorphology
  • prohibited areas
  • LCM

آرخی، صالح (1393). پیش بینی روند تغییرات مکانی کاربری اراضی با استفاده از مدل LCM در محیط GIS­(مطالعه موردی: منطقه سرابله)­­، دو فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات حمایت و حفاظت جنگل­ها و مراتع ایران، جلد 12، شماره 1، صص 1-19.

آرخی، صالح؛ موسی زاده، حسین؛ خداداد، مهدی (1394). ارزیابی و تحلیل توسعه فیزیکی شهرهای میانی با استفاده از RS و GIS (مطالعه موردی: شهری گنبد)، فصل نامه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری چشم انداز زاگرس، دوره هفتم، شماره 26، صص 17-45.

اسفندیاری، مهدیه (1392)؛ نقش عوامل ژئومورفولوژیک در توسعه فیزیکی شهر اراک، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.

حنفی، علی؛ حاتمی، ایرج (1392)، تهیه نقشه اقلیمی استان کردستان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مجله سپهر، دوره 22، شماره 87، صص24-28.

درویش­زاده، علی (1370)، زمین­شناسی ایران، چاپ اول، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، تهران

عطا، بهنام؛ رهنما، محمدرحیم؛ آرخی، صالح (1394)، ارزیابی و پیش­بینی تغییرات و پراکنش افقی شهرها با استفاده از تصاویر چند زمانه و مدل CA_MARKOV (مطالعه موردی: شهر گنبدکاووس)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان، سال هفتم، شماره 23

محمدی، مجید؛ امیری مجتبی؛ دستورانی، جعفر (1394)، مدلسازی تغییرات کاربری اراضی شهرستان رامیان در استان گلستان، برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره نوزدهم، شماره 4، صص 141-158.

مشتاقیون، مریم؛ المدرسی، سیدعلی؛ جمالی، علی اکبر (1395)، پیش بینی رشد مکانی و توسعه پراکنده شهر یزد با استفاده از تحلیل های پیشرفته فضایی، دومین کنفرانس شهرسازی، مدیریت و توسعه شهری

میرکتولی، جفعر؛ حسینی، سیدمحمد حسن (1393)، ارزیابی تناسب اراضی میان بافتی شهر گرگان برای توسعه میان افزا با استفاده از مدل­های GIS و AHP، فصلنامه مطالعات شهری، دوره 3، شماره 9، صص 69-80.

نادرصفت، محمدحسین (1385)؛ ژئومورفولوژی مناطق شهری، انتشارات سازمان سمت، چاپ سوم، تهران.

نیری، هادی؛ سالاری، ممند؛ گنجائیان، حمید و خبات امانی (1396)، ارزیابی ژئومورفولوژیکی تناسب زمین برای گسترش کالبدی شهر سنندج با اعمال مناطق ممنوعه، پژوهش های جغرافیایی برنامه ریزی شهری، مقاله 9، دوره 5، شماره 1، صفحه 127-145.

Dutta‚ V., (2012)‚ War on the Dream‚ How Land use Dynamics and Peri-urban Growth Characteristics of a Sprawling City Devour the Master Plan and Urban Suitability‚ A Fuzzy Multi-criteria Decision Making Approach‚ proceeded In 13th Global Development Conference“Urbanisation and Development: Delving Deeper into the Nexus”‚Budapest‚hungary.

Eastman, J. R., (2006), IDRISI Andes. Guide to GIS and Image Processing. Clark Labs, Clark University, Worcester, MA.

Gutman, Garik. Janetos, Anthony. C. Justice, Christopher. O. Moran, Emilio. F. Mustard, John. F. Rindfuss, Ronald. R. Skole, D., Turner, B., Lee, C., Mark. A., (2004), land change science: observing, monitoring and understanding trajectories of change on the earth’s surface, Remote sensing and digital image processing, 12(3), 251-264.

Han, Y., Jia, H., (2016), Simulating the spatial dynamics of urban growth with an integrated modeling approach: A case study of Foshan, China. Ecological Modelling, 15(2), 156-171.

Jenerette, G.D., WU, J., (2001), analysis and simulation of land use change in the central arizon phoenix region, USA, landscape ecology, 16(56), 611-626.

Jha, K.‚ Miner‚ W., Geddes‚ S., (2012), Building urban resilience: principles, tools, and practice‚ The world Bank ‚ p, 155.

Kaya, S., Curran, P.J., (2014), Modeling Spatial Changes in Suburban Areas of Istanbul Using Landsat 5 TM Data, FIG Congress 2014 Engaging the Challenges - Enhancing the Relevance Kuala Lumpur, Malaysia, 16 – 21

Kaya. S., Curran, P.J., (2006), monitoring urban growth on the European side of the Istanbul metropolitan area, an international journal of applied earth observation and Geoinformation 8(4), 18-25.

Khoi, D.D., Murayama, Y., (2010), Forecasting Areas Vulnerable to Forest Conversion in the Tam Dao National Park Region, Vietnam. Remote Sensing 2 (5), 1249–1272

Megahed, Y., Cabral, P., Silva, J., Caetano, M., (2015), Land Cover Mapping Analysis and Urban Growth Modelling Using Remote Sensing Techniques in Greater Cairo Region Egypt, ISPRS International Journal of Geo-Information, ISSN 2220-9964.

M. H., Clark P. D., (2010), Geomorphology: Processes, Taxonomy, and Applications. Nova Science Publishers, Inc. 216 P

Shen, Z., (2012), Geospatial Techniques in Urban Planning. Springer. 393 p.

Silveira, E., Penna., (2005), An agent based-model rural-urban migration analysis. ArXiv: physics/0506021vl, 2June2005

Yang, X., Li, J., 2013, Advances in mapping from remote sensor imagery: techniques and applications. CRC Press, Taylor & Francis Group.