نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار اقلیم‌شناسی در برنامه‌ریزی محیطی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

به منظور واکاوی ساختار همدیدی الگوهای گردشی جو موثر بر روزهای برفی نیمه شرقی ایران از رویکرد محیطی – گردشی اقلیم-شناسی سینوپتیک استفاده شد. بدین منظور نخست روزهای برفی بر اساس کدهای هوای حاضر (ww) ایستگاه‌‌‌‌های شمال استان سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی از سازمان‌‌‌‌های زیربط اخذ گردید. مبتنی بر این روزها متغیرهای تراز زمین از جمله فشار تراز دریا، دما و متغیرهای ارتفاع ژئوپتانسیل، بادمداری و نصف‌‌‌‌النهاری، ضخامت جو، جهت جریان در ترازهای 1000، 850 و 500 ه.پ. از داده-های شبکه‌ای NCEP/NCAR استفاده شد. نتایح این مطالعه نشان داد که ریزش برف در این منطقه با توجه به موقعیت جغرافیایی و دارا بودن از اقلیم خشک و نمیه‌خشک پدیده‌‌‌‌ای کم-بسامد بوده و در شکل‌‌‌‌گیری ریزش باران به شکل جامد یا مایع (برف یا باران) ارتفاع تاثیر بیشتری نسبت به عرض جغرافیایی دارد. ضمن اینکه بارش برف تحث تاثیر عواملی سینوپتیکی مانند پرفشار سیبری و ادغامش با پرفشار اروپایی به منظور فرارفت ‌‌‌‌هوای سرد و همزمان ریزش هوای مرطوب و گرم از سامانه‌‌‌‌ی کم فشار مستقر در روی دریای عرب، خلیج بنگال و خلیج‌‌‌‌فارس میسر می‌‌‌‌گردد. لازم به بیان است که شکل‌‌‌‌گیری پرفشار سیبری در عرض‌‌‌‌های پایین‌‌‌‌تر برای ایحاد برف بسیار موثرتر است. به طوری که در این شرایط فشار مرکزی این سامانه حدود 1040 ه.پ؛ و پربند 1030 ه.پ. شرق ایران را متاثر می‌‌‌‌کند. علاوه بر آن این پژوهش نشان داد که هرگاه اعظم کشور (به ویژه بر روی رشته کوه‌های زاگرس) زیر استیلای پرفشار‌های داخلی و همگرایی بالایی قرار بگیرد در اثر چرخش واچرخندی خود در سطح زمین باعث انتقال هوای مرطوب دریای خزر به منطقه می‌‌‌‌گردد. از دیگر نتایح این مطالعه نقش رودباد قوی با سرعت 65 متر بر ثانیه در تراز 300 ه.پ؛ و گاها انحنای نصف‌النهاری آن در تشدید ناپایداری و صعود هوا می‌باشد. ریزش برف در منطقه با ضخامت 5300 تا 5400 با دمای حدود 3 درجه سلسیوس همراه است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evolution of the structure of the atmospheric circulation patterns during the snowfall in the dry region (Case: Semi-Eastern Iran)

نویسنده [English]

  • Mohsen Hamidian Pour

Assistant Professor of Climatology, Faculty of Geography and environmental planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

چکیده [English]

In order to study the Synoptic structure of the atmospheric circulation patterns of effects on the semi-easterly snowy days of Iran an environmental-cyclic approach from synoptic climatology was used. For this purpose, the first snow days based on current weather codes were obtained (WW) from the Meteorological Organization of Sistan and Baluchestan and South Khorasan province. Based on these days, variables such as sea level pressure, temperature, geopotential height, orientation and zonal components of the wind, thickness, streamlines in various levels were taken from the website of National Center for Environmental Prediction and National Center for Atmospheric Research (NCEP / NCAR) with a resolution of 2.5 by 2.5 degree and the synoptic maps were prepared. The results of this study showed that snowfall in this region is a low-frequency phenomenon
because of the geographical location and the type of dry and dry climate and in the formation of rainfalls in the form of solid or liquid (snow or rain) elevation has a greater effect than latitude. Meanwhile, snowfall can be affected by the influence of synoptic systems such as Siberian high and its integration with the high pressure of Europe to advection the cold air and simultaneous transmission of wet and warm air will be obtained by the low-pressure systems on the Arabian Sea, the Gulf of Bengal and the Gulf. It is necessary to state that the formation of Siberian high pressure in the lower latitudes is much more effective for snowfall. In this situation, the central pressure of this system is about 1040 hPa and line 1030 hPa affects East of Iran. In addition, the study showed that when the major part of the country (especially on the Zagros Mountains) is under the influence of local high-pressure, with an anticyclonic circulation, it causes to transmission of a wet stream of Caspian Sea to the region. Other results this study are the role a strong jet stream with a speed of 65 m/s at level 300 hPa in the southeast and south Iran and the output axis of the jet stream is associated with a southwest-northeast axis. Snowfalls occur in thickness of 5300 to 5400 meter and temperature of about 3 degrees Celsius in the area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Synoptic
  • Arid area
  • Snow
  • height
  • Jetstream

آرنس، دونالد (1391). هواشناسی نوین: آشنایی با هوا، اقلیم، محیط. ترجمه محمدرضا بابایی. انتشارات آییژ. 736 ص.

آروین، عباسعلی؛ سید محمد سجادیان؛ عبدالعطیم قانقرمه و جلال حیدری (1394)؛ تاثیر رودباد جنب حاره‌ای بر بارش‌های روزانه بیش‌ از 10 میلی‌متر در حوضه‌ی زاینده‌رود. پژوهش‌های جغرافیایی طبیعی، دوره‌ی 47، شماره 1، بهار، صص 142-125.

امیدوار کمال. (1394). بررسی و تحلیل همدید-دینامیک ریزش برف در استان یزد. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر). دوره 25، شماره 98، تابستان، صص 42-25.

امینی­نیا کریم، حسن لشکری، بهلول علیجانی. (1389). بررسی و تحلیل نوسانات بارش برف سنگین در شمال­غرب ایران. مجله فضایی جغرافیایی، سال دهم، شماره­ی 29، بهار. صص 145-163.

پدرام مژده، هوشنگ قائمی، اکرم هدایتی دزفولی و افسانه مرتضوی. (1390). ریزش برف و ارتباط آن با دما با در استان کردستان. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال 25، شماره 100، بهار. صص 55-70.

دوستان رضا، مریم اسکندری، سلیمان صادقی. (1395)، تحلیل همدید بارش برف سنگین جاده­های کوهستانی زاگرس مرکزی، مجله فضایی جغرافیایی، سال شانزدهم، شماره­ی 56، زمستان. صص 239-221.

درگاهیان فاطمه و بهلول علیجانی. (1392). بررسی اثر بلاکینگ بر رخداد برف­های سنگین و مداوم ایران. فصلنامه­ی جغرافیایی سرزمین. سال دهم، شماره 38، تابستان. صص 14-1.

رحیمی داریوش، مهردیس داناپور. (1391). تحلیل نوسانات اقلیمی موثر بر ارتفاع برف (منطقه کوهرنگ)، فصلنامه­ی فضایی جغرافیایی، سال 12، شماره­ی 38. تابستان. صص 75-61.

سعید‌آبادی رشید، آب‌خرابات شعیب و نجفی محمد سعید (1394). موقعیت رودباد جبهه قطبی در ارتباط با بارش‌های سنگین و شار رطوبت ترازهای پایین غرب ایران، مجله محیط شناسی، دوره 41، شماره 4، زمستان، صص 798-783.

فتاحی ابراهیم و هنگامه شیراوند (1393). بررسی الگوهای گردش حوی روزهای همراه با بارش برف سنگین در غرب ایران، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال اول شماره پیاپی 1. بهار. صص 107-97.

فرج­زاده، منوچهر، 1392. مخاطرات اقلیمی ایران، انتشارات سمت تهران.

فرج­زاده، منوچهر و اسدا... خورانی (1386). تحلیل موقعیت رودباد در رابطه با سامانه‌های بارشی غرب کشور (استان‌های ایلام و کرمانشاه)، فصلنامه‌ی مدرس علوم انسانی، شماره 53، صص 256-239.

فهیمی­نژاد الهام، زهرا حجازی زاده، بهلول علیجانی، پرویز ضیائیان. (1391). تحلیل سینوپتیکی و ضایی توفان برف استان گیلان (فوریه 2005). مجله­ی جغرافیا توسعه ناحیه­ای، شماره 19، پاییز و زمستان، صص 302-281.

قویدل، یوسف (1392). نگاشت و تحلیل نقشه ها و نمودارهای سینوپتیک اقلیم با استفاده از نرم افزار Grads. انتشارات سها دانش، صص 208.

کاویانی، محمدرضا و بهلول علیجانی. (1371). مبانی آب و هواشناسی. انتشارات سمت. 582 ص.

کاشکی، عبدالرضا و حاجی‌محمدی، حسن (1396). بررسی سیستم‌های سینوپتیک جو در زمان رخداد برف سنگین در استان‌های شمالی ایران. مجله‌ی تحقیقات منابع آب، سال سیزدهم، شماره 2، تابستان، صص 181-170.

صفری هدیه و برومند صلاحی. (1389). تحلیل آماری و سینوپتیکی بارش های برف سنگین شهرستان کرمانشاه. پنجمین همایش ملی زمین شناسی و محیط زیست. اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر.

غفاریان پروین، نیما فرید مجتهدی، محمد مرادی، فرامرز خوش اخلاق، حسین عابد و سمانه نگاه. (1395). بررسی نقش واداشت­های منطقه­ای، در شکل­گیری الگوی مکانی مخاطره­ی برف سنگین بهمن 1392 در جلگه­ی گیلان. مجله اقیانوس­شناسی، سال هفتم. شماره 26. تابستان. صص 85-97.

مومن­پور فروغ، سمانه نگاه، شبنم هادی­نژاد صبوری، نیمه فرید مجتهدی و ابراهیم اسعدی اسکویی. (1393). واکاوی سازوکار رخداد مخاطره برف­های سنگین جلگه­ی گیلان در نیم سده اخیر، جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره نهم، بهار، صص 17-36.

شبکه اطلاع رسانی دانا، 1394. http://www.dana.ir

Bendnorz, E. (2011). Synoptic conditions of the occurrence of snow cover in central European lowlands. Int. J. Climatol. 31: 1108–1118. DOI:10.1002/joc.2130.

Farukh, M.A., and Yamada T.J. (2014). Synoptic climatology associated with extreme snowfall Events in Sapporo city of northern Japan. Atmos. Sci. Let. 15:259–265. DOI: 10.1002/asl2.497

Prezerakos, N.G. and Angouridakis, V.E. (1984). Synoptic consideration of snowfall in Athens. Journal of Climatology, VOL. 4, 269-285.

Merino, A., Fernández, S., Hermida, L., López, L., Sánchez, J.L., García-Ortega, E. and Gascón, E. (2014). Snowfall in the Northwest Iberian Peninsula: Synoptic Circulation Patterns and Their Influence on Snow Day Trends. Scientific World Journal. Vol, 218.

Mullens, E.D., Leslie L.M. and Lamb, P.J. (2016). Synoptic pattern analysis and climatology of ice and snow storms in the Southern Great Plains, 1993–2011. Weather and Forecasting, Vol. 31 American Meteorological Society. DOI:10.1175/WAF-D-15-0172.1.

Rezaei, P. and Janbaz Ghobadi, Gh.R. (2012). The Synoptic Analysis of Snow in Guilan Plain. J. Basic. Appl. Sci. Res., 2(5)4722-4732.

Riehl, H., Capt, F.A., Berry, U.S.N., Maynard, N., 1954. Exploration of the jet stream by aircraft during the winter of 1952-1953. Journal of Meteorology. V.12: 26-35.