تحلیل فضایی تاب‌آوری مناطق شهرتبریز در برابر زلزله

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیت علمی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

شناخت میزان تاب آوری مناطق شهر برای برنامه ریزی دقیق و جامع از ضروریات مدیریت شهری است. تحلیل فضایی، رویکردی روش شناسانه است که به تحلیل پراکندگی‌ها، روابط متقابل پدیده­ ها، تفاوت‌ها و تشابهات درچارچوب دیدگاه های جغرافیایی می‌پردازد. تاب‌آوری ارتقاء ظرفیت سیستم برای توانمندی، بازتوان‌یابی، تحمل و برگشت به شرایط پیشین یا حتی بهتر از پیشین حوادث است. تحلیل فضایی تاب‌آوری به پراکندگی میزان تاب آوری در فضاهای مختلف شهری می­ پردازد. هدف این پژوهش تحلیل میزان و چگونگی تاب‌آوری در مناطق دهگانه شهر تبریز از لحاظ تاب آوری اجتماعی، اقتصادی، نهادی و کالبدی در برابر زلزله و دستیابی به راهکارهای مناسب مدیریت مخاطرات محیطی است. جامعه آماری پژوهش 30 نفر از کارشناسان و نخبگان شهری در مناطق 10 دهگانه شهر تبریز که از طریق فرمول کوکران و با روش نمونه‌گیری تصادفی است. این پژوهش از نوع اکتشافی – تحلیلی با بهره‌گیری از روش‌های کمی از جمله نرم افزار SPSS آزمون (Levene) انجام شده است. با توجه به یافته‌های پژوهش و مقدار f بدست آمده (294/2) و سطح معنی داری بدست آمده (028/0) با درجه آزادی (6/60) در سطح 05/0 از نظر آماری تفاوت معنی‌داری بین میانگین‌های این مناطق وجود دارد. منطقه 9 با بالا‌ترین میانگین(64) دارای تاب‌آوری بسیار بالا و مناطق چهار و هفت با میانگین‌های (28/50 و 85/49) دارای کمترین تاب‌آوری هستند. همچنین بر اساس ارزش ویکور میزان تاب‌آوری مناطق تبریز براساس ابعاد چهارگانه تاب‌آوری شهری از لحاظ کالبدی و نهادی وضعیت نامناسب‌تری دارند؛ بنابراین مدیران شهری با توجّه به مراحل تاب‌آوری از جمله کاهش آسیب پذیری، آمادگی، واکنش و بازتوان‌یابی متناسب در برابرمخاطرات محیطی برای هر منطقه، باید سیاست گذاری ها و برنامه ریزی مناسب داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial analysis of Tabriz regions resilience against the earthquake

نویسندگان [English]

  • Ali Shamai 1
  • Hujjat Mirzazadeh 2
1 Associate Professor in Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Graduate Student of Geography and Urban Planning, Kharazmi University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Spatial analysis is an approach methodological that reimburse how mutual relations rooting differences, similarities of phenomena and events within the framework geographic views. Spatial analysis can lead to a new theory thorough review of how to change phenomena to discover locative order of it. Resilience is the system capacity upgrade for retrieval and ability, adaptation and tolerance with existing conditions after the events. It will come irreparable damage on the various dimensions of social, economic life of societies, providing in the absence of resilient urban spaces and lack of prediction and readiness. The purpose of this study is order to achieving appropriate solution with analysis of resilience in the social, economic, institutional and physical – substructure dimension in ten regions of Tabriz. The population of the study is urban experts in Tabriz regions were chosen based on Cochran model module obtained by random sampling. This study has been done using quantitative methods with Spas software (Levene) and exploratory – descriptive type. According to the finding of the study, there are significant differences between the mean of these areas and the obtained value of F (2.3) and the significant level (0.028) with degree of freedom (60.6) at the level of 0.05. District 9 with the highest average (64) has high resilience and the four and seven regions with the mean (50.28 and 49.85) have the least resiliency. Therefore, city managers will prioritize policies and planning appropriately to promote less resilient areas, due to different resilience in different areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Vulnerability
  • Risk Reduction
  • Earthquake
  • Metropolis
  • Tabriz

پریزادی، طاهر؛ حبیب الله، فصیحی. (1396). باقر شهر، شهر تاب آور؛ برنامه ریزی راهبردی ارتقاء تاب‌آوری شهری، تهران دانشگاه خوارزمی: چاپ اول. 320.

جهانگیری، کتایون. (1390). اصول و مبانی مدیریت بحران، تهران: جهاد دانشگاهی. چاپ اول. 264.

ذکاء، یحیی. (1368). زمین لرزه های تبریز، تهران: کتاب سرا. چاپ اول. 356.

رفیعیان، مجتبی؛ رضایی، محمدرضا؛ عسگری، علی؛ پرهیزکار، اکبر؛ شایان، سیاوش (1390) تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص سازی آن در مدیریت سوانح اجتماعی محور. CBDM فصلنامه مدرس علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس، شماره،15 (4): 71-86.

رضایی، محمدرضا (1392) ارزیابی اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی، مطالعه موردی: زلزلة محله های شهر تهران، فصلنامه مدیریت بحران. 3: 36-25.

روستایی، شهرام(1389) پهنه بندی خطر گسل تبریز برای کاربری های مختلف اراضی شهری، مجله جغرافیا و توسعه. شماره 21، 27-41. 8.

رمضان زاده لسبوئی، مهدی. (1395). مبانی و مفاهیم تاب‌آوری شهری (مدل ها و الگو ها). مرکزمطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران:تهران. 373.

زاهدی مازندرانی، محمد جواد؛ زاهدی عبقری، ابراهیم (1375) روستاییان فقیر و آسیب پذیر(خطوط اساسی برای شناسایی قشرهای آسیب پذیر روستایی)، اقتصاد کشاورزی و توسعه. وزارت جهاد کشاورزی، شماره 76، 86-11. 9.

زهرایی، سید مهدی؛ ارشاد، لیلی (1384) بررسی آسیب پذیری لرزه ای ساختمانی های شهر قزوین، نشریه دانشکده فنی دانشگاه تهران. دانشگاه تهران،1384، شماره39، 56-72. 4.

شهرهای متحد و دولت های متحد. (2012). چگونه می‌توان شهرها را تاب آورتر نمود؛ دستنامه ای برای مدیران دولت های محلی، استانداران، فرمانداران، شهرداران، مشارکت در کمپین جهانی 2015 – 2010، ترجمه و چاپ مدیریت بحران شهرداری مشهد.

شریف زادگان، محمدحسین؛ فتحی، حمید (1387) طراحی و کاربرد مدل های فضایی ارزیابی و تحلیل آسیب پذیری لرزه در برنامه ریزی و مدیریت شهری، دوفصلنامه صفه. دانشگاه شهید بهشتی، شماره 46، 100-120. 112.

فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ کی نژاد، محمد علی؛ پیربابایی، محمدتقی؛ عسگری، علی(1392) ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤ لفه های تاب‌آوری کلان شهر تبریز، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهر سازی، دانشگاه تهران، شماره 3: 15-29. 18.

مرکز مطالعات و برنامه ریزی. (1395). مبانی و مفاهیم تاب‌آوری شهری (مدل ها و الوها). تهران: 373.

 Alexander, D.E., (2013), Resilience and disaster risk reduction. An etymological journey Natural Hazards and Earth System Science, 13(11),2013-2707.

Agudelo, V., Claudia, M., (2012), Harvesting urban resources towards more resilient cities. In: Resources. Conservation and Recycling, 64(5), 3-12.

BROWN, K., (2014), Global environmental change IA social turn for resilience. Progress in Human Geography, 38(1),107-117.

Berkes, F., Colding, J., and Folke, C., (2003), Navigating social-ecological systems. Building resilience for complexity and change. Cambridge.Cambridge University Press.356p.

Batabyal, A., (1998), The concept of resilience retrospect and prospect Environment and Development. Economic Research Institute Study Papers,3 (2),113-125.

Blaikie, p., cannon, T., and Davis. I., (1997), At-risk natural hazard people's vulnerability and disaster. New York. Routledge.492p.

Beatley, T., Newman. P., (2013), Biophilic cities are sustainable. Resilient cities Sustainability, 39(5), 3328-3345.

Carpenter, S.R., (2001), From metaphor to measurement Resilience of what to what. Ecosystems,4(8),765- 781.

CED., (2000), The community Resilience Manual. A Resource for Rural Recovery and Renewal.ISBN.148p.

Cutter, S.L., Barnes, L., Berry, M., Burton, C., Evan, E., and Web, J., (2008), A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 18(4),598-606.

Cutter, L., Barnes, L., and Berry, M., (2008), community and Regional Resilience. Perspectives from hazards. Disasters, and Emergency Management. 33p.

Evans, J., (2011), Resilience ecology and adaptation in the experimental city. Transactions of the Institute of British Geographers, 36(2), 223-237.

Edger, W.N., )2000(, Social and ecological resilience. Are they related? Progress in Human Geography, 24 (3), 347-364.

Folk, C., and et, al., (2010), Resilience thinking integrating resilience adaptability and transformability, In Ecology and Society, 15(4),20.

Gearchange, M., (2013), Resilience and organizational institutionalism from a cross-cultural perspective. an exploration based on urban climate change adaptation in Vietnam, 67(1),25 46.

Gunderson, L.H., (2010), Ecological and Human Community Resilience in Response to Natural Disasters, Ecology, and Society. 15(2),18.

 Holing, C.S., (1973), Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecology and Systematics,31(4), 1-23.

Karrholm, M., Nylund, K., and Fuente, P., (2014), Spatial Resilience and Urban Planning. Addressing the Interdependence of Urban Retail Areas.36(3),121-130.

Klein, R., Thomalla. F., (2003), Resilience to natural Hazard: How Useful is this concept. Environmental hazards.5(1),35-45.

Liao, K., (2012), A Theory on Urban Resilience to Floods-A Basis for Alternative Planning Practices, Ecology, and Society. 17(4), 26- 48.

Leichenko, R., (2011), Climate Change and Urban Resilience. Current Opinion in Environmental Sustainability, 3(3), 164-168.

Matyas, D., Pelling. M., (2015), Positioning resilience for 2015 the role of resistance. Incremental adjustment and transformation in disaster risk management policy.39(1),1- 18.

Kayunga, S., (2007), Understanding and applying the concept of community disaster resilience. a capital- base approach. A draft working paper prepared for the summer academy for social vulnerability is resilience building, Munich. Germany. 4(1), 29-50.

Mitchell, T., Harris. K., (2012), Resilience a risk management approach. Background note. ODI.7p.

Manyena, S.B., (2006), The concept of resilience revisited. Disasters Journal compilation Overseas Development Institute, 30(4), 433-45.

McEntire, D., (2014), Disaster response and recovery. Strategies and tacts for resilience, 560p.

Madhuri, T., Bhowmik. K., (2014), Livelihood vulnerability index analysis, an approach to study vulnerability in the context of Bihar, original research. Jamba: Journal of Disaster Risk Studies, 6(1),15-28.

Norris, H., Stevens, P., (2007), Community Resilience and the Principles of Mass Trauma Intervention, Psychiatry. Interpersonal and Biological Processes, 70(4), 320-328.

Norman din J.M., Therrien, C., (2011), City strength in times of turbulence, strategic resilience indicators. Urban Affairs Association 41st conference. New Orleans, 41(5),314-326.

Norris, f.H., Stevens, B., WychePfef Fe, k.f., (2008), Community Resilience as a Metaphor Theory set of Capacities and strategy for Disaster Readiness. Am J community psycho, 41(1-2),127-150.

Piezo, B., (2015), Problematizing resilience: Implications for planning theory and practice Cities. 43(11),133 – 140.

Pickett, S.A., Cadena so, M., (2004), Resilient cities Meaning models and metaphor for integrating the ecological. Socioeconomic. and planning realms. Landscape and urban planning, 69(4), 369- 384.

Rose, A., (2004), Defining and measuring economic resilience to disasters. Disaster Prevention and Management, 13(4), 307- 314.

Ritchie, W., (2007), Crisis and disaster management for tourism. Channel View Publications.312p.

Windle, G., (2011), What is resilience? A review and concept analysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21(2), 152-169.

Walker, B., Salt. D., (2006), Resilience thinking. Sustaining ecosystems and people in a changing world, Washington. DC. Island Press.192p.

Winter, f., von. D., (2003), A framework to quantitatively assess and enhance the seismic resilience of communities. Earthquake Spectra, 19(4), 733-752.

Zhou, H.W., Jingai, W., Junhong, J., (2010), Resilience to natural hazards, a geographic perspective. Natural Hazards, (53)1, 21-41.

Zollie, A., Healy, A., (2012), Resilience Why things bounce back. New York. The Free press.325p.

Alexander, D.E., (2013), Resilience and disaster risk reduction: an etymological journey. Nat. Hazards Earth Syst., 13(11), 2707–2716.