ارزیابی آسیب پذیری تأسیسات شهری درمقابل زلزله، نمونه موردمطالعه: محله قدغون بروجرد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، گروه مهندسی معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز

2 مربی، گروه هنر و معماری، موسسه غیرانتفاعی آموزش عالی کارون اهواز، اهواز

3 استاد، گروه سوانح و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی تهران

4 دانشیار، گروه مستندنگاری و مطالعات معماری ایران، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران

5 استادیار مدعو، گروه سوانح و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی تهران

چکیده

از شرایط حیات محلات در شهر، وجود زیرساخت­های تأسیساتی چون آب، فاضلاب، برق، گاز و ... می­ باشد. وجود نقصان در عملکرد هر بخش از این تأسیسات، موجب خدشه‌دار شدن زندگی در محله می­ شود و  آسیب‌پذیری کل محله را به دنبال خواهد داشت؛ بنابراین سنجش میزان آسیب­ پذیری تأسیسات شهری و شناخت وضع موجود آن­ها، از اولین گام­های کاهش آسیب­ پذیری شهر است. پژوهش حاضر باهدف کاربردی کردن دانش بنیادین ارزیابی آسیب­ پذیری، به روش توصیفی و با رویکرد کمی به ارزیابی میزان آسیب‌پذیری تأسیسات در مقابل زلزله در دو دسته شاخص‌های عینی و مدیریتی (که هرکدام دارای زیرشاخص­هایی هستند که به روش دلفی-AHP وزن گذاری و نقشه‌هایشان در محیط GIS تولیدشده‌اند)، در مقیاس محله قدغونِ بروجرد می­ پردازد. نتایج حاصل از مطالعات میدانی و مصاحبه با مسئولین ذی‌ربط نشان‌می‌دهد که پس از گذشت 12 سال از آغاز فرایند بازسازی این محله، 27% لوله های فاضلاب، 35% لوله­ های آب شهری، 80% سیم های برق، 24% تیرهای چوبی، 51% لوله های گاز تعویض شده است، از طرفی عدم لحاظ استانداردهای لرزه­­­ای سیستماتیک و برنامه مدیریت بحران در تاسیسات، کاهشی جزئی در آسیب پذیری آن­ها را منجر شده است. نتایج حاصل از ارزیابی آسیب­ پذیری تأسیسات در شاخص­های عینی نشان می دهد، تمامی 5 شاخص لوله­ های فاضلاب، آب شهری، برق، گاز و مخابرات، عددی بالاتر از 3 از 5 را کسب نموده؛ و در شاخص­های مدیریتی از میان 6 مورد بررسی شده، شاخص­های وجود استاندارد و برنامه ­ریزی با عدد  بالاتر از 4 و شاخص های تراکم و عمرتاسیسات در بازه 2-3 از 5 ارزیابی شده اند. درمجموع عدد آسیب­ پذیری تأسیسات در دودسته شاخص­های عینی و مدیریتی به ترتیب برابر 3.47 و 2.805 از بازه 0-5 است، که در ترکیبی وزنی، عدد آسیب‌پذیری تأسیسات محله 3.2496 با آسیب­پذیری متوسط روبه بالا ارزیابی می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Urban Facilities Earthquake Vulnerability assessment, Case Study: Ghodghun neighborhood of Borujerd

نویسندگان [English]

  • Ali Hosseini 1
  • Farshideh Omidvari 2
  • Alireza Fallahi 3
  • Zahra Ahari 4
  • Sharif Motawaf 5
1 Lecturer at Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran
2 Lecturer at Karoon Higher Education Institute, Ahvaz, Iran
3 Professor at Shahid Beheshti University of Tehran, Tehran, Iran
4 Associate Professor at Shahid Beheshti University of Tehran, Tehran, Iran
5 Assistant professor at Shahid Beheshti University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Infrastructures such as water, sewage, electricity, gas and etc. are some of the crucial living conditions of neighborhoods in cities. The deficiency of the performance in any part of the facility disrupts the life of the neighborhood. Therefore, measuring the vulnerability of urban facilities and their current status are the first steps in reducing urban vulnerability. The purpose of this study is applying the fundamental knowledge of vulnerability assessment in practical and quantitative approach to assessing the vulnerability of the facility against earthquake in two categories of objective and managerial indicators (each of which has sub-indicators weighed in the Delphi-AHP method and their maps are generated in the GIS software) in the scale of the Ghodghun neighborhood of Borujerd. The results of field studies and interviews with relevant authorities indicate that after 12 years since the beginning of the reconstruction process, 27% of sewage pipes, 35% of urban water pipes, 80% of electrical wires, 24% of wooden beams, 51% Of gas pipes replaced, while due to the lack of systematic seismic standards and the facility disaster management plans, has led to a slight decrease in the facility vulnerability. The vulnerability assessment results of the facility in the objective indicators show that all five indicators of sewage pipes, urban water, electricity, gas, and telecommunication have a number higher than 3 out of 5; and in management indicators of 6 The index, the existence of standard and planning indicators above 4, the indicators of congestion and utilities in the range of 2-3 out of 5 have been evaluated. In total, the vulnerability number of the facility in the two categories of objective and managerial indicators is 3.47 and 2.805, out of 0-5 range, which, in the weighted combination facility vulnerability, is estimated 3.2496 which evaluated a Medium upward.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban facilities
  • vulnerability assessment
  • Borujerd Ghodghun Neighborhood
  • Earthquake

احدنژاد، محسن و جلیل پور، شهناز (1390). ارزیابی عوامل بیرونی تاثیرگذار در آسیب پذیری ساختمانی بافت قدیم شهرها در برابر زلزله (مطالعه موردی: ناحیه 1 شهر خوی)، سمینار ملی کاربرد GIS در برنامه ریزی اقتصادی، اجتماعی و شهری: صص1–12.

ابوطالبی، صابر (1387). مروری بر اصول کلی شهرسازی، فنی، بهداشتی و زیر ساختی برای برنامه‌ریزی شهری و اجرا در ساخت بنا، ماهنامه اطلاع رسانی- آموزشی و پژوهشی شوراها، شورای عالی استان ها، شماره 24، صص 36-50.

احمدی، حسن. (1376). نقش شهرسازی در کاهش آسیب‏پذیری شهر. مسکن و انقلاب، فصلنامه تخصصی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، شماره 80، صص 61-70.

امینی، الهام؛ حبیب، فرح و مجتهد زاده، غلامحسین (1389). برنامه‌ریزی کاربری زمین و چگونگی تأثیر آن در کاهش آسیب‌پذیری شهر در برابر زلزله، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دوره 12، شماره 3، صص 161-174.

آیسان، یاسمین و دیویس، یان (1385). معماری و برنامه‌ریزی بازسازی. علیرضا فلاحی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 2، ص70.

بنرجی، تردیب (1373). طراحی شهری و زلزله، ترجمه‌ی. فرح حبیب، مجله علمی و پژوهشی مسکن و انقلاب، شماره 57، صص 42-60.

حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد؛ مشکینی، ابوالفضل؛ عسگری، علی و نظری عدلی، سعید(1387). تعیین عوامل ساختمانی مؤثر در آسیب‌پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS و FUZZY LOGIC، هنرهای زیبا، 1387، شماره 33، صص 27-36.

حبیب، فرح (1371). نقش فرم شهر در کاهش خطرات ناشی از زلزله. بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. مجموعه مقالات دومین کنفرانس بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله تهران، 1371، شماره 45، صص 13-16.

حسینی، علی (1396). «مروری بر تجارب ارزیابی آسیب‌پذیری کالبدی شهری در مقابل زلزله»، پنجمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی عمران، معماری و توسعه شهری. تهران، دانشگاه شهید بهشتی، صص 1-14.

حسینی، علی و امیدواری، فرشیده (1397)، واکاوی نقش طراحی شهری در مدیریت بحران، معماری اندیشی، شماره 2، صص46-53

حمیدی، ملیحه (1373). نقش فرم، الگو اندازه سکونتگاه‌ها در کاهش خطرات ناشی از وقوع زلزله (شناخت و تحلیل فرم شهر رودبار در آسیب‌پذیری و کارایی هنگام وقوع زلزله). تهران: مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران، ص70.

شیعه، اسماعیل، حبیبی، کیومرث و ترابی، کمال. «بررسی آسیب‏پذیری شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش تحلیل سلسله مطالعه موردی منطقه 6 شهرداری تهران». (1389). چهارمین کنفرانس بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام: ص12.

فتحی رشید، علی و قلی زاده، الهام (1387). دفاع غیرعامل در بافت‌های فرسوده. دومین همایش جامعه ایمن شهر تهران، 33–49.

قادری مطلق، قرنی و شورجه، محمود (1387). جایگاه شوراها در مدیریت تعدیل بحران شهری، ص7.

قشقایی، پریسا (1390) بررسی میزان آسیب‌پذیری بافت شهری و ارائه راهکارهای پیشنهادی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین.

کاشانی جو، خشایار (1378). بررسی نقش طراحی شهری در رویدادهای غیرمترقبه. شورای عالی استان‌ها، شماره 24، ص16.

محمد زاده، رحمت (1389) بررسی نقش فضاهای باز در شبکه ارتباطی در کاهش آسیب زمین‌لرزه (موردمطالعه محله باغمیشه تبریز). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.

منزوی، مهشید؛ سلیمانی، محمد؛ تولایی، سیمین و  چاوشی، اسماعیل (1389). آسیب‌پذیری بافت‌های فرسوده بخش مرکزی شهر تهران در برابر زلزله (مورد منطقه 12)، پژوهشهای جغرافیای انسانی (پژوهش های جغرافیایی)، شماره73، صص1–18.

Antonioni, G. Gigliola, S. and Cozzani, V.)2007( A Methodology for the Quantitative Risk Triggered by Seismic Events, Journal of Hazardous Materials, Vol. 147, No. 1-2, PP. 48-59.

Bahrainy, Hossein. (1998). Urban Planning and Design in a Seismic- Prone Region (the Case of Rasht in Northern Iran). Journal Og Urban Planning and Development, p 148.

Brown, Courtney. (2010). The 21st Century Urban Disasters. CHF International: pp 1–6.

Cheng, F.Y. and M.S. Sheu. (1995). Urban Disaster Mitigation: The Role of Engineering and Technology. Elsevier (July)p 86.

Cozzani V, Gubinelli G, Antonioni G, Spadoni G, Zanelli S. (2005). The assessment of risk caused by domino effect in quantitative area risk analysis, J Hazard Mater. 127(1-3):pp14-30. 

 

Grazia De Paoli, Rosa. (2012). Urban Heritage and Methodologies of Renewal. Hellenic Association of Regional Scientists:p 15.

k.jha, abhas, and Jennifer duyne Bernstein. (2010). Safer Homes, Stronger Communities ( aA Handbook for Reconstructing After Natural Disasters). Washington DC: The International Bank for Reconstruction and Development/ The World Bank, p:408.

Luthra, Ashwani. (2009). DISASTER RISK REDUCTION to Be the Worst Hazards Causing Widespread.pdf. Guru Ramdas School of Planning Guru Nanak Dev University, Amritsar (November):p 10.

Mittal, Ved. (2007). Amendments in Town & Country Planning Legislations for Safety in Natural Hazard: p36.

Rashed T, Weeks John. (2003). Assessing Vulnerability to Earthquake Hazards Through Spatial Multi-Criteria Analysis of Urban Areas. Geographical Information Science 17 (6): pp547–576.

 

R.Wolfe, Myer, and Susan G. Heikkala. (1981). Urban Scale Vulnerability: Proceedings of the U.S.Italy Colloquium on Urban Design and Earthquake Hazard Mitigation. University of Rome: p 161.

Sengupta, b.k, and Haimanti Benerji. (2009). DISASTER MITIGATION STRATEGIES THROUGH LAND USE PLANNING AND ZONING IN AN URBAN CONTEXT (November): p20.

UN-HABITAT. (2007). Enhancing Urban Safety And Security Global Report on Human Settlement. Earthscan in the UK and US: p 448.