تحلیل گسترة فضایی عناصر و مواد آلاینده در محدوده شهری باقرشهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

دشت آبرفتی جنوب ری از دهة 1330 به واسطه نزدیکی به تهران و خطوط ارتباطی، داشتن زمین­های هموار و منابع آب، کانون استقرار صنایع عظیمی چون پالایشگاه نفت تهران و مجموعه­ های مرتبط گردیده که آلایندگی خصلت ذاتی همة آنهاست. هدف این تحقیق بررسی منابع آلایندگی و گسترة فضایی عناصر آلاینده، مشتمل بر ترکیبات نفتی، نیکل، وانادیم، روی و گوگرد در هوا، خاک و گیاهان در محدوده شهری باقرشهر بوده است. محدوده مطالعاتی در 4 کیلومتری جنوب شهر تهران قرار گرفته و 5/551 هکتار وسعت دارد. منبع داده­ ها، سنجش ­های مستقیم صورت­ گرفته به کارفرمایی شهرداری باقرشهر بوده که با استفاده از ابزارIDW  در سیستم اطلاعات جغرافیایی میان­یابی شده و تفسیر نتایج، از روی نقشه­ های حاصل، صورت پذیرفته است. یافته­ های تحقیق گویای سطح بالای آلودگی در هوا، خاک و گیاهان است. در نیمی از اوقات، غلظت ذرات معلق در هوا فراتر از حد استاندارد بوده و برای خاک­ها نیز میانگین رقم mg/kg15362 ترکیبات نفتی درخاک، روشنگر شدت آلودگی­هاست. پهنه­ بندی کلی آلاینده ­ها نشانگر آلودگی بیشتر نواحی جنوب­شرقی شهر است که با پهنه ­بندی آلاینده­ ها در خاک انطباق زیاد داشته و با پهنه­ بندی در گیاهان نیز کم و بیش منطبق است اما با پراکندگی آلاینده ­های هوا منطبق نمی­ باشد. منشاء آلودگی­های جوی، صنایع منطقه، عملیات بارگیری و حمل سوخت و حمل­ و نقل بوده است. نفوذ آلودگی­ها به خاک و گیاهان کمتر از منشاء جوی بوده و عبور کانال فاضلاب وآبیاری فضای سبز با آب­های آلودة چاه­هایی که در داخل و اطراف شهر قرار دارند در پراکنش آلودگی­ها تاثیرگذار بوده ­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating Spatial Distribution of Pollutants in the Town of Baghershahr, Tehran, Iran

نویسنده [English]

  • Habibollah Fasihi
Assistant Professor, Department of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Since the mid-20th century, alluvial plains in the south of Rey township, due to the vicinity to Tehran city and roads, has favored the establishment of giant plants such as Tehran oil refinery and its auxiliary that air and land pollutions are inevitably part of such industries. This study is provided to investigate the sources and spatial spreading of a contaminant in the air, soils, and plants of Baghershar town. The studied town locates in 4 km from Tehran and has an area of 551.5 hectares. The data obtained from the measurements had been done by Baghershahr municipality in 2016. Resource data were arranged within a GIS framework and it is used interpolation methods to produce zoning maps. Findings show that in half of the time, the concentration of particles in the air, exceeds the standard limit, and for soils, the average amount of 15362 mg/kg of TPHs indicate high contamination. Combined zoning maps showed that southeast of the city was more polluted. This zoning map is highly consistent with the zoning of pollutants in the soil and is more or less consistent with the zoning in plants, but does not conform to zoning map of air pollutants. Plants and industrial complexes, loading, and transferring fuels, and transportation were a source of atmospheric pollution. Penetration of contaminants into soils and plants is often from non-atmospheric origins, but passing the wastewater channel alongside the town, and green spaces irrigation with polluted water extracted from wells, affecting contaminants spreading.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ‎"Pollution"
  • "Environment"
  • "Industry"
  • "Oil Refinery"
  • "Baghershahr" ‎

اداره کل مسکن و شهرسازی استان تهران. (1390). طرح تفصیلی باقر شهر و مجموعه نمایشگاهی طرح موضعی شهر سنگ.

اداره کل مسکن و شهرسازی استان تهران. (1386). طرح جامع باقرشهر.

انبار نفت پالایشگاه تهران. (1395). آمار تانکرهای سوخت­رسان.

پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی.(1394). تاثیر فعالیت پالایشگاه نفت تهران (شهید تندگویان) بر کیفیت هوای باقرشهر و پیرامون آن. کارفرما شهرداری باقرشهر.

پوراحمد، احمد؛ فلاحیان، ناهید. (1384). بررسی شکل­گیری محورهای صنعتی پیرامون شهر تهران. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 53، صص 192-173.

جهاد دانشگاهی دانشگاه الزهرا. (1392). بررسی و اندازه­گیری میزان هیدروکربن­های نفتی و عناصر سنگین (نیکل و وانادیم) در محصولات و خاک­های کشاورزی جنوب تهران (اراضی جنوب پالایشگاه). کارفرما: شرکت پالایش نفت تهران

چاوشی، بهنام؛ مسعودی­نژاد، محمد رضا؛ ادیب­نژاد، امیر. (1394). ارزیابی میزان انتشار (فاکتور انتشار) گاز دی­اکسیدگوگرد از خروجی­های پالایشگاه نفت تهران. مجله سلامت و محیط، 4(2)، صص244- 233.

حنیفه­پور، مهین؛ جباری، بهنام. (1393). بررسی علل آلودگی های زیست محیطی (مطالعه موردی: شهر باقرشهر). شهرداری باقرشهر.

حسنی، امیرحسام؛ قنادی، فهیمه؛ رحیمی، اقدس.(1389). بررسی میزان مواد نفتی حل­شده در آبخوان زیر پالایشگاه تهران. نشریه علوم ‏محیطی، شماره 1، صص 22-11.‏

حمدی، کریم؛ امیرانتخابی، شهرام. (1387). کلان­شهر تهران بزرگ و چالش­های مدیریت شهری. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 7(26)، صص13-1.

رهایی، امید.(1392). کارخانه­های صنعتی تهران و اثرات کالبدی آنها بر گسترش شهرنشینی. نمونه موردی: پالایشگاه تهران و منطقه مسکونی باقرشهر. نشریه معماری و شهر پایدار، 1(1)، صص66-55.

زوارموسوی، سید حسن؛ روح­اللهی، احمد؛ شیرخانلو، حمید؛  علایی، براهیم. 1387. بررسی اثرات آلایندگی زیست محیطی فرایندهای پالایش نفت بر روی گیاهان کاشته شده در منطقه شهرری. گیاه و زیست بوم، 4(13)، صص11-2 .

شبکه اطلاع­رسانی نفت و انرژی.(1384). پاکسازی آب و خاک در پالایشگاه تهران. بازیابی شده در تاریخ 20/3/1395 از: http://www.shana.ir

شبکه اطلاع­رسانی نفت و انرژی.(1393). افزایش ١٦ درصدی راندمان در نیروگاه ری. بازیابی شده در تاریخ 22/3/1394 از http://www.shana.ir

شهرداری باقرشهر.(1395). داده­های سنجش آلاینده­های هوا، خاک و گیاهان.

شهرداری باقرشهر. (1396). داده­های آماری ایستگاه سنجش آلودگی هوای باقرشهر.

شهرداری باقرشهر. (1396). اطلاعات مربوط به مساحت و محدوده شهری باقرشهر.

صمدی، رضا؛ تیکا، سهراب. (1386). تهیه مدل محیط­زیستی جهت استقرار نیروگاه­های حرارتی در کشور. مجله محیط­شناسی، 37(44)، صص 82-73.

فلسفی، فرهنگ. (1387). آلودگی آب­های زیرزمینی ناشی از هیدروکربن­های نفتی و آلاینده­های صنعتی و فاضلاب شهری منطقه صنعتی ری، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی.

فیضی، مریم؛ سرتاج؛ مجید؛ فتحیان­پور، آذر. (1394). بررسی گسترش آلاینده­های نفتی ناشی از تاسیسات پالایشگاه و پتروشیمی در آب زیرزمینی دشت شازند اراک. اولین کنفرانس پتروشیمی ایران.

گیتی­پور، سعید؛ نبی­بیدهندی، غلامرضا؛ گرجی، محمد امین. (1383). آلودگی خاک­های جنوب پالایشگاه تهران در اثر نشت ترکیبات نفتی. مجله محیط­شناسی، شماره 34 صص45-39.

مردانی، گشتاسب؛ صادقی، مهری؛ آهنکوب، مریم. (1389). بررسی آلودگی خاک­های منطقه جنوب تهران در مسیر رواناب­های سطحی فلزات سنگین. آب و فاضلاب، شماره 3، صص 108-103.

مرکز آمار ایران. (1395). نتایج نهایی سرشماری­ عمومی نفوس و مسکن شهرستان­ ری.

ناصری، حمیدرضا؛ مدبری، سروش؛ فلسفی، فائزه.(1390). آلودگی آبهای زیرزمینی ناشی از آلاینده­های نفتی در منطقه صنعتی ری (جنوب تهران). مجله علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، 21(81). صص22-11.

Al-Hasnawi, S.S., Hussain, V., Al-Ansari, N., Knutsson, S. (2016). The Effect of the industrial activities on air pollution at Baiji and its surrounding areas, Iraq, Engineering, 8, pp 34-44. Retrieved from: http://dx.doi.org/10.4236/eng.2016.81004.

Basorun, J.O., Olamiju. I.O. (2013). Environmental pollution and refinery operations in an oil-producing region of Nigeria: A focus on Warri Petrochemical Company, IOSR Journal of Environmental Science, Toxicology And Food Technology (IOSR-JESTFT), 2(6), pp. 18-23.

Environment and Climate Change Canada. (2016). Canadian Environmental Sustainability Indicators: Air Pollutant Emissions.

European Commission. (2003). Integrated Pollution Prevention and Control (IPPC) Reference Document on Best Available Techniques for Mineral Oil and Gas Refineries.

Heidari. A.,.Asadi, P. (2015). Micromorphological characteristics of polluted soils in Tehran petroleum refinery. Agr. Sci. Tech, Vol. 17, pp. 1041-1055.

Maheshwari, R. (2016). Impact of industrial estates on water resources. International Journal of Environmental Science and Development, 7(12), pp. 933-939. doi: 10.18178/ijesd.2016.7.12.907.

Mariano, J.B. (2009). Environmental impacts of the oil Industry. Journal of Frontiers in Environmental Science. doi: 10.3389/fenvs.2016.00058.

May, J. (2009). The increasing burden of oil refineries and fossil fuels in Wilmington, California. Communities for a Better Environment.

Mudu, P., Terracini, B., Martuzzi, M., eds. (2014). Human health in areas with industrial contamination. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe.

Omoniyi W., Benjamin, J. (2007). Oil Refinery Permits; A handbook for citizen participation in the permitting of oil refinery es under the New Source Review Provisions of the Clean Air Act. The Environmental Integrity Project.

World Bank Group. (1997). Pollution prevention and abatement handbook.