دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 مقالات آماده انتشار 2026 06 05 Intensification of Compound Heat-Humidity Stress on Human Physiological Survivability Driven by Climate Change in Iran تشدید تنش گرمایی-رطوبتی در مرزهای زیست‌پذیری فیزیولوژیک انسان بر اثر تغییر اقلیم در ایران 1 1 9909 10.22111/jneh.2026.55020.2164 FA عباسعلی داداشی رودباری استادیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2026 03 29 The interaction between dry-bulb temperature and relative humidity, exacerbated by global warming, profoundly impairs human thermoregulation by restricting latent heat dissipation. This study provides a comprehensive evaluation of heat stress dynamics across Iran using a bias-corrected CMIP6 multi-model ensemble under the SSP2-4.5 and SSP5-8.5 scenarios to calculate the NOAA Heat Index (NOAA-HI). Analysis of the ensemble outputs reveals substantial spatial heterogeneity in the climatological distribution of the NOAA-HI. High temperature and humidity levels are already triggering severe thermal stress, most notably along Iran’s northern coastlines and throughout its southern territories. In these high-impact zones, the combined effects of solar radiation and ambient humidity push the index beyond 30 ∘C, placing these environments firmly within established danger classifications. Conversely, the northwestern and mountainous regions currently remain within the caution category. Under the high-emission SSP5-8.5 scenario, anticipated shifts in the bioclimatic regime will systematically alter the frequency of heat stress thresholds, leading to an acute intensification of thermal stress along the eastern and southern coasts. Quantitatively, the proportion of days categorized as “danger” is projected to surge from a historical baseline of 1.4%to 12.8% in the far future. This escalation is accompanied by a massive expansion of the “extreme caution” category, projected to dominate 42.8 of the year, a level of prolonged exposure that will severely erode the adaptive capacity of local biological systems. Ultimately, the progression of the NOAA-HI beyond safe physiological thresholds (>26.7 ∘C) into critical territory represents an existential threat to outdoor survivability and habitability across Iran’s lower latitudes and lowland plains. These findings underscore the urgent need for targeted mitigation and adaptation policies in vulnerable regions, providing a vital strategic framework for regional policymakers and environmental managers. برهم‌کنش هم‌افزای دمای خشک و رطوبت نسبی تحت واداشت‌های گرمایش جهانی، سازوکار تنظیم گرمای فیزیولوژیک انسان را از طریق محدودسازی دفع گرمای نهان مختل می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تنش گرمایی در ایران انجام شد. برای این منظور یک چند مدلی همادی تصحیح‌اریبی‌شده CMIP6 تحت دو سناریوی SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای محاسبه شاخص ترکیبی گرمایی-رطوبتی NOAA-HI توسعه داده شد. تحلیل خروجی‌های همادی چندمدلی تصحیح‌اریبی‌شده CMIP6 ناهمگنی فضایی قابل‌توجهی را در توزیع شاخص NOAA-HI  در اقلیم ایران آشکار می‌سازد. ترکیب دما و رطوبت نسبی به‌ویژه در مناطق جنوبی و مناطق ساحلی شمال ایران، شرایط تنش‌زای گرمایی شدیدی ایجاد کرده است. در این مناطق، هم‌افزایی تابش خورشیدی و رطوبت، شاخص NOAA-HI را به مقادیر بالای 30 تا 9/34 درجه سلسیوس رسانده و در نهایت باعث ورود این مناطق به کلاس‌های خطر می‌شود. در حالی که مناطق کوهستانی و شمال‌غربی کشور همچنان در محدوده احتیاط باقی می‌مانند. پیش‌نگری‌ها حاکی از آن است که تغییرات شاخص NOAA-HI در آینده، به‌ویژه تحت سناریوی SSP5-8.5، موجب افزایش شدید تنش گرمایی در نوار ساحلی جنوبی و مناطق شرقی کشور خواهد شد. جابجایی رژیم بیوکلیمایی ساختار فراوانی آستانه‌های تنش گرمایی را به طور اساسی تغییر خواهد داد. سهم روزهای منطبق بر کلاس خطر در متوسط پهنه‌ای کشور از 4/1 درصد در دوره تاریخی به 8/12 درصد تحت سناریو SSP5-8.5 در آینده دور افزایش می‌یابد. همزمان، کلاس احتیاط شدید با استیلا بر 8/42 درصد از روزهای سال ظرفیت تطبیقی سیستم‌های بیولوژیک را به‌شدت کاهش می‌دهد. بطور کلی عبور سیستماتیک شاخص ترکیبی گرمایی-رطوبتی از آستانه‌های ایمن  (>〖26.7〗^∘ C)  و نفوذ به مرزهای ‌بحرانی، تهدیدی ذاتی برای زیست‌پذیری فضا‌ی باز در مناطق پست و عرض‌های پایین ایران محسوب می‌شود. نتایج این تحقیق ضرورت اتخاذ سیاست‌های مقتضی برای کاهش اثرات تنش‌های گرمایی، به‌ویژه در نواحی حساس را نشان می‌دهد و توصیه‌های کلیدی برای مدیران و سیاست‌گذاران ارائه می‌دهد. https://jneh.usb.ac.ir/article_9909_e1ee708d2e610fa9b99385182fb94b82.pdf