دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Investigating the correlation of heavy metals (Zn, Cr, Pb, Co, Cd) and PM10 suspended particles in dust and assessing their health risk in Zabol city بررسی همبستگی فلزات سنگین (Zn, Cr, Pb, Co, Cd) و ذرات معلق PM10 موجود در گردوغبار و ارزیابی ریسک سلامت آنها در شهر زابل 1 22 8137 10.22111/jneh.2024.47416.2010 FA محسن فراهی دانشجوی دکتری مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده مرتع و آبخیزداری، گرگان علی محمدیان بهبهانی استادیارگروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده مرتع و آبخیزداری،گرگان حمیدرضا عسگری دانشیار گروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده مرتع و آبخیزداری،گرگان رضا دهمرده بهروز استادیارگروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، زابل دیمیتریس کاسکاوتیس استادیار، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه مقدونیه غربی، کوزانی، یونان Journal Article 2023 12 09 Particles in suspension represent one of the most significant pathways through which humans encounter various environmental pollutants, particularly heavy metals. This study aims to investigate the correlation between heavy elements Co, Cd, Cr, Zn, and Pb and PM₁₀ particles, as well as to assess their health risks in the city of Zabol. In this research, 60 dust samples were collected using TCR sampling devices during dust storms and winds over 120 days from late April to mid-September in Zabol. Subsequently, five elements, namely chromium, zinc, lead, cobalt, and cadmium, were analyzed using ICP-OES. Pearson correlation test was employed to examine the correlation between heavy metal concentrations in dust and the PM₁₀ particle concentrations. The statistical analysis results revealed a significant correlation between chromium and PM₁₀ concentration. The average concentration of PM₁₀ particles in Zabol shows the critical situation of this city. Furthermore, the average Ecological Risk Index (ER) for the studied heavy metals in dust samples followed the order Zn> Pb > Cd > Cr and showed a decreasing trend. On the one hand, the highest and lowest levels of non-carcinogenic risk for all heavy metals were obtained in the children age group, with values of 1.14×10^-2 (mg/kg) and 8.25×10^-16 (mg/kg), respectively. In the adult age group, the highest and lowest levels were found to be 1.23×10^-3 and 3.42×10^-15 (mg/kg) for cadmium and chromium, respectively. The average concentration of heavy metals in the dust indicated that Zabol is contaminated with heavy metals. This metal concentration can be attributed to various factors, including the extraction and transport of elements from the Hamoun dry marsh, the dispersion of  PM₁₀ particles by 120-day winds from northern and northeastern regions or higher latitudes, industrial activities, urban traffic, and population density ذرات معلق یکی از مهم ترین مسیرهای مواجهه انسان با انواع آلودگی­های محیطی به ویژه فلزات سنگین است. هدف از این مطالعه بررسی همبستگی بین عناصر سنگین Co، Cd، Cr، Zn و Pb و ذرات  PM₁₀و ارزیابی ریسک سلامت آن­ها در شهر زابل است. در این تحقیق جهت شناسایی و تعیین غلظت عناصر سنگین مورد نظر، 60 نمونه گرد و غبار با استفاده از دستگاه‌های نمونه‌بردار TCR در زمان رخداد طوفان‌ها و بادهای 120 روزه از اواخر اردیبهشت تا اواسط شهریور در شهر زابل تهیه شد. سپس پنج عنصر کروم، روی، سرب، کبالت و کادمیوم توسط دستگاه ICP-OES تحلیل شدند. جهت بررسی همبستگی بین عناصر سنگین گرد و غبار و غلظت ذرات PM₁₀ از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آماری نشان داد بین فلز کروم و غلظت PM₁₀ بیشترین همبستگی معنی­دار وجود دارد. میانگین غلظت ذرات PM₁₀ در شهر زابل نشان دهنده وضعیت بحرانی این‌ شهر است، همچنین نتایج میانگین شاخص ریسک اکولوژیکی(ER) برای فلزات سنگین مورد مطالعه در نمونه­های گرد و غبار به صورت Zn>Pb>Cd>Cr بوده و روند کاهشی دارد. از طرفی بیشترین و کمترین میزان خطر غیر سرطان­زایی در گروه سنی کودکان برای فلزات سنگین مطالعه شده به ترتیب ^2-10×14/1 و ^16-10×25/8 (mg/kg) و در گروه سنی بزرگسالان ^3-10×23/1 و ^15-10×42/3 (mg/kg) بوده و بیشترین مقدار مربوط به فلز کادمیوم و کروم به دست آمد. میانگین غلظت فلزات سنگین در گرد و غبار شهرستان‌ زابل نشان داد که شهر زابل از فلزات سنگین آلوده است. این غلظت فلزات می‌تواند به عوامل مختلفی، از جمله برداشت و انتقال عناصر از تالاب خشک هامون، انتشار ذرات PM₁₀ به­وسیله بادهای 120 روزه از سمت مناطق شمال و شمال شرقی یا عرض­های بالاتر، فعالیت‌های صنعتی، ترافیک شهری و میزان جمعیت مربوط باشد. https://jneh.usb.ac.ir/article_8137_65f90359b308608784b7808fc54a2b50.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Habitat Risk Assessment of the Persian Leopard in Golestan National Park Using InVEST Model ارزیابی ریسک زیستگاهی پلنگ ایرانی در پارک ملی گلستان با استفاده از مدل InVEST 23 44 9139 10.22111/jneh.2025.50586.2090 FA صدیقه عبداللهی پژوهشگر پسا دکتری، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران مریم مروتی دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران – و عضو پژوهشکده آب، انرژی و محیط زیست، دانشگاه اردکان،اردکان،ایران Journal Article 2024 12 23 The Persian Leopard (Panthera pardus saxicolor) is a key carnivore species in Iran's ecosystems, playing a crucial role in maintaining ecological balance. This species faces numerous threats, including habitat destruction, poaching, declining natural prey populations, and pressure from human development. Golestan National Park, one of the leopard's key habitats, has recently been affected by human activities such as the expansion of agricultural lands, increased livestock grazing, road construction, and the growth of nearby villages. This study aims to identify and analyze sensitive habitat areas for the Persian leopard in Golestan National Park and to examine the impact of human factors on its habitat using the InVEST (Integrated Valuation of Ecosystem Services and Tradeoffs) model. In this research, four major human-induced threats were identified: agricultural lands, proximity to villages, livestock grazing, and roads. The results indicated that roads and access routes have the most significant negative impact on leopard habitats, with a cumulative risk percentage of 15.8% and a high consequence score (2.26). These factors are considered a major cause of habitat fragmentation, breaking up continuous habitats into isolated patches and limiting the safe movement of leopards. Furthermore, excessive livestock grazing, with a risk percentage of 12.56%, leads to vegetation degradation and reduces the food sources for the leopard’s natural prey, such as wild goats and sheep. Agricultural lands, through the destruction of natural habitats and increasing human-wildlife interaction, have serious consequences for the habitat. Meanwhile, village proximity, with a 6.41% risk, escalates human-wildlife conflicts and increases the likelihood of leopards being killed by local communities in defence of their livestock. The results of this study not only emphasize the importance of preserving natural habitats but also provide a solid foundation for developing effective management strategies and planning for the conservation of endangered species. پلنگ ایرانیPanthera pardus saxicolor) ) به عنوان یکی از گونه‌های کلیدی گوشتخوار در اکوسیستم‌‌های ایران، نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستم‌ها ایفا می‌کند. این گونه با تهدیدات متعددی از جمله تخریب زیستگاه، شکار غیرمجاز، کاهش طعمه‌های طبیعی و فشار ناشی از توسعه انسانی مواجه است. پارک ملی گلستان، به عنوان یکی از زیستگاه‌های کلیدی پلنگ، در سال‌های اخیر تحت تأثیر عوامل انسانی مانند گسترش زمین‌های کشاورزی، افزایش دامداری، عبور جاده‌ها و گسترش روستاها قرار گرفته است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل مناطق حساس زیستگاهی پلنگ ایرانی در پارک ملی گلستان و بررسی تأثیر عوامل انسانی بر زیستگاه این گونه، از مدل اینوست (InVEST) بهره گرفته است. در این مطالعه، چهار تهدید انسانی کلیدی از قبیل زمین های کشاورزی، نزدیکی روستاها، چرای دام و جاده هاشناسایی شد.  نتایج نشان داد که جاده‌ها و مسیرهای دسترسی با درصد ریسک تجمعی 8/15 درصد و پیامد بالا (26/2)، بیشترین اثر منفی را بر زیستگاه دارند و به عنوان یکی از عوامل اصلی گسست زیستگاهی شناخته می‌‌شوند. این گسست، زیستگاه‌های پیوسته را به قطعات جداگانه تبدیل کرده و جابه‌جایی ایمن پلنگ را محدود می‌کند. همچنین چرای بیش از حد دام با 56/12 درصد ریسک منجر به تخریب پوشش گیاهی و کاهش منابع غذایی طعمه‌های طبیعی پلنگ، نظیر کل و بزمی‌شود. زمین‌های کشاورزی با تخریب زیستگاه طبیعی و افزایش تعامل انسان و حیات‌وحش، پیامدهای جدی بر زیستگاه دارند، در حالی که نزدیکی روستاها با 41/6 درصدریسک، تعارضات انسان و حیات‌وحش را افزایش داده و خطر شکار پلنگ توسط جوامع محلی برای محافظت از دام‌ها را بیشتر می‌کند. نتایج این پژوهش نه‌تنها بر اهمیت حفظ زیستگاه‌های طبیعی تأکید دارد، بلکه زمینه‌ای مستحکم برای تدوین راهکارهای مدیریتی و برنامه‌ریزی مؤثر در جهت حفاظت از گونه‌های در معرض خطر انقراض فراهم می‌آورد. https://jneh.usb.ac.ir/article_9139_5faabc790ff104ec579521bc5d5e0dda.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Meta-analysis of studies on resilience to flood risk in Iran and the world فراتحلیل مطالعات تاب آوری در برابر مخاطره سیل در ایران و جهان 45 72 9104 10.22111/jneh.2025.50593.2092 FA مهدیه فروردین دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران زینب عادلی استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران ملیحه باباخانی استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Journal Article 2024 12 23 Research on resilience has been underway for more than three decades but has not yet been widely implemented in various fields. Disagreements in defining resilience arise from differences in perspectives on ecological and social systems and methodological methods. The present study attempts to take a step towards clarifying the dimensions of this concept, criteria, approach, scale of intervention and its applications against flood risk by meta-analyzing and systematically formulating the studies that have been conducted so far in this field. In this regard, a database of studies was formed and finally249articles were selected and analyzed by screening them. The structure of the articles, including methodology, proposed criteria, scale of study and models used in them, was analyzed, so that through this, the studies could be categorized and the differences and similarities between the studies conducted in the world and Iran could be determined. The results show that: Regarding the scale of research, in Iranian studies, the city scale(28 percent)and the village scale(19 percent)have accounted for the largest volume of studies, and in world studies, the scale of the urban river basin (30 percent)has accounted for the largest volume of studies. In the methodology related to flood resilience articles, all three quantitative, qualitative, and mixed approaches were observed. The difference is that in the methodology of Iranian studies(66 percent), most of the studies conducted were conducted with a quantitative method and in world studies, the qualitative method (46 percent). According to the searches conducted, studies on flood resilience in the world have been conducted in connection with other approaches such as smart management, provision of welfare facilities, urban infrastructure planning, green infrastructure, and social and economic issues. However, in Iran, most of these studies have focused on improving the resilience of residents in line with natural hazard risk management. The policies and issues raised therein are constantly being reviewed and evaluated, but issues such as air quality, smart management, welfare facilities, and biodiversity have not yet been addressed. This demonstrates the importance of increasing research on flood resilience in other areas of Iran. تحقیقات در زمینه تاب‌آوری بیش از سه دهه است که آغاز شده، اما هنوز به‌طور گسترده در حوزه‌های مختلف عملیاتی نشده است. اختلاف نظرها در تعریف تاب‌آوری ناشی از تفاوت دیدگاه‌ها در سیستم‌های اکولوژیکی،اجتماعی و روش‌های متدولوژیک است. پژوهش حاضر کوشش دارد تا با فراتحلیل ‌و صورت‌‌بندی منظم مطالعاتی که تاکنون در این حوزه انجام‌‌شده،گامی در جهت روشن‌‌تر شدن ابعاد این مفهوم، معیارها،روش برخورد، مقیاس مداخله و کاربردهای آن در برابر  مخاطره سیل بردارد.در این راستا بانک داده ای ازمطالعات انجام شده تشکیل و در نهایت با غربال آنها 249مقاله  انتخاب و  تجزیه و تحلیل شد.ساختار مقالات شامل روش‌شناسی، معیارهای مطرح، مقیاس‌مورد مطالعه و مدل های به کار رفته درآنها  واکاوی شد،تا از این رهگذر مطالعات دسته‌‌بندی ‌و تفاوت‌‌ها و شباهت‌‌های مطالعات صورت‌‌گرفته در جهان و ایران مشخص شود. نتایج نشان می‌‌دهد.دررابطه با مقیاس پژوهش در مطالعات ایران مقیاس شهر(28 درصد) و مقیاس روستا(19 درصد)و درمطالعات جهان در مقیاس حوزه پیرامون رودخانه شهری (30 درصد)بیشترین حجم مطالعات را به خود اختصاص داده است.در روش‌‌شناسی مربوط به مقالات تاب آوری در برابر سیل، هر سه رویکرد کمی، کیفی و ترکیبی قابل مشاهده است. با این تفاوت که در روش شناسی مطالعات ایران(66 درصد) بیشتر مطالعات انجام شده با روش کمی و در مطالعات جهان از روش کیفی (46 درصد) انجام شده است.با توجه به جستجوهای انجام شده مطالعات تاب‌‌آوری در برابر سیل در جهان در ارتباط با سایر ‌رویکردهایی از قبیل‌ مدیریت‌ هوشمند، تامین امکانات رفاهی، برنامه‌‌ریزی زیرساخت‌‌های شهری،زیرساخت‌‌های سبز و مسائل اجتماعی و اقتصادی مطرح شده‌‌است،اما در ایران بیشتر این مطالعات در زمینه بهبود وضعیت تاب آوری ساکنین در راستای مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی می‌باشد ‌وسیاست ها و موضوعات مطرح در آن دائما در حال بازبینی و ارزیابی هستند و هنوز به موضوعاتی از جمله کیفیت هوا، مدیریت هوشمند، امکانات رفاهی و تنوع زیستی، اشاره ای نشده است.این موضوع اهمیت افزایش تحقیقات در زمینه تاب‌آوری در برابر سیل در ایران را در دیگر حوزه‌ها به وضوح نشان می‌دهد. https://jneh.usb.ac.ir/article_9104_ccd3a816e93f8b2f2e84a343d5860e49.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Using Numerical Modeling to Evaluate the Potential of Groundwater Pollution Resulting from Artificial Recharge with Treated Wastewater بکارگیری مدل‌سازی عددی برای ارزیابی پتانسیل آلودگی آب زیرزمینی ناشی از تغذیه مصنوعی با پساب تصفیه شده 73 90 9173 10.22111/jneh.2025.50877.2097 FA وهاب امیری دانشیار هیدروژئولوژی، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه یزد نسیم سهرابی کرت آباد دکترای هیدروژئولوژی، شرکت آب منطقه‌ای یزد Journal Article 2025 01 20 Drought, overexploitation of groundwater resources, and a lack of proper management of water resources have caused irreparable damage to groundwater resources. Therefore, appropriate management decisions to compensate for the reduction in groundwater storage are inevitable. In recent years, the use of treated wastewater for the artificial recharge of aquifers has been considered. In this study, the simulation of groundwater resources of the Damaneh-Daran aquifer using the MODFLOW model and the modeling of artificial recharge using treated wastewater using the MT3DMS and MODPATH tools were considered. Several locations with different single-, dual-, and pond scenarios for implementing artificial recharge were evaluated based on the lowest cost, the closest distance to the treatment plant, the farthest distance from residential areas and drinking and agricultural wells, and the distance from the input of quality streams recharging the aquifer in the northern and northwestern parts of the region. The results of the simulation of the pollution spread pattern using the MODPATH model show that regardless of the injection site, the treated wastewater flow can contaminate significant parts of the water resources in its path because of the topographic conditions of the area, general groundwater flow path, and hydraulic had caused by artificial recharge at the injection sites. The results of the artificial recharge model using the single- and dual-well models show that the pollutant movement is towards the southwest of the aquifer. In addition, up to 15 years after the start of the leak, the maximum pollutant movement reached approximately 1850 m from the injection site. The results of the MT3DMS model also show that after 500, 5000, 10000, and 14000 days from the start of the leak, 5, 15, 20, and 26 production wells were affected by the pollution plume, respectively. خشکسالی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و عدم مدیریت صحیح منابع آب موجب شده که خسارات جبران‌ناپذیری به منابع آب زیرزمینی وارد گردد. لذا اتخاذ تصمیمات صحیح مدیریتی برای جبران کاهش ذخایر آب زیرزمینی امری اجتناب ناپذیر است. در سال‌های اخیر، استفاده از پساب تصفیه شده برای تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در این مطالعه، شبیه‌سازی منابع آب زیرزمینی آبخوان دامنه-داران با استفاده از مدل MODFLOW  و مدل‌سازی تغذیه مصنوعی با استفاده از پساب تصفیه شده با بهره‌گیری از ابزار MT3DMS و MODPATH مورد توجه قرار گرفت. چندین موقعیت با سناریوهای مختلف تک چاهی، دو چاهی و حوضچه‌ای برای اجرای تغذیه مصنوعی بر اساس کمترین هزینه، نزدیک‌ترین فاصله به محل تصفیه‌خانه، دورترین فاصله از مناطق مسکونی و چاه‌های شرب و کشاورزی و در نظر گرفتن فاصله از محل‌های ورودی جریانات با کیفیت تغذیه‌کننده آبخوان در بخش‌های شمالی و شمال‌غربی منطقه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج شبیه‌سازی الگوی پخش آلودگی با استفاده از مدل MODPATH در الگوهای مختلف نشان داد که صرفنظر از محل تزریق، جریان پساب تصفیه شده می‌تواند بخش‌های قابل توجهی از منابع آب موجود در مسیر حرکت خود را به دلیل شرایط توپوگرافی منطقه، مسیر جریان عمومی آب زیرزمینی و بار هیدرولیکی ناشی از تغذیه مصنوعی در محل‌های تزریق آلوده کند. نتایج مدل تغذیه مصنوعی توسط الگوی تک چاهی و دو چاهی نشان داد که آلاینده به سمت جنوب غربی آبخوان حرکت می‌کند. علاوه بر این، تا 15 سال از شروع نشت، بیشینه حرکت آلاینده به حدود 1850 متر از محل تزریق رسید. نتایج مدل MT3DMS نشان داد که پس از 500، 5000، 10000 و 14000 روز از شروع نشت، به ترتیب 5، 15، 20 و 26 حلقه چاه بهره‌برداری تحت تأثیر هاله آلودگی قرار می‌گیرد. https://jneh.usb.ac.ir/article_9173_2d0d365a4dc4a44dce4da287af374154.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Assessment of the Socio-Environmental Effects of the Wet Waste Processing Station Using Simpson's Representation Matrices and Rapid Assessment ارزیابی اثرات اجتماعی–محیط‌‌زیستی ایستگاه پردازش پسماند تر با بهره‌گیری از ماتریس‌‌های بازنمایی سیمپسون و ارزیابی سریع 91 116 9487 10.22111/jneh.2025.50905.2099 FA احسان خلیلی کارشناس‌‌ارشد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران محمدصابر باغخانی پور دکترای، گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران سید حسین حسینی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه آموزش، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران فرزاد مهرجو استادیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، مرکز آموزش عالی کاشمر، کاشمر، ایران Journal Article 2025 01 24 Waste management resulting from human activities and its socio-environmental effects has been a worldwide challenge in recent years. One of the options for processing wet waste is the compost production from it, which has had positive and negative economic, environmental, and social consequences. This study aimed to determine the social and environmental effects of the Pahneh-e-Jahad compost station in District 19 of Tehran Municipality and the corrective measures to mitigate its negative effects using the rapid impact assessment matrix along with the Simpson impact representation method. To collect information, interviews, document studies, and field visits were used. Then, the identified socio-environmental effects were examined qualitatively using the Simpson representation matrix method and quantitatively using the rapid assessment matrix method. Results of the evaluation of the categories in physical-chemical components were -293, socio-cultural 181, biological-ecological -24, and economic and operational +200. Among the matrix impact categories, the most positive outcomes were economic-operational effects, and the most negative and destructive outcomes were physical-chemical effects. Based on the rapid assessment matrix, the overall station score was -298. Based on the results of the RIAM matrix and scoping, the negative effects of the station prevail over its positive effects. This means that the existence of the studied station under current conditions has had destructive effects on the environment and local community. The compost station is not environmentally sustainable and will ultimately lead to social problems. Therefore, the continuation of the study station is socio-environmental unacceptable and will result in destructive environmental and social damage in the not-so-distant future. It is recommended to modify the waste management process by adopting an active aeration system equipped with a filtration unit to further minimise odour emissions. Additionally, relocating the station to a more suitable site, distant from residential and agricultural zones, is advised to mitigate potential environmental and social impacts. مدیریت پسماند ناشی از فعالیت‌های انسانی و آثار اجتماعی-محیط‌زیستی آن، چالشی بوده که در سال‌های اخیر در سراسر جهان موردتوجه قرار گرفته است. یکی از گزینه‌های پردازش پسماند تر، تولید کمپوست از آن‌‌ها بوده که دارای پیامدهای مثبت و منفی اقتصادی، محیط‌‌زیستی و اجتماعی بوده است. هدف از این مطالعه تأثیرات اجتماعی و محیط‌زیستی ایستگاه کمپوست پهنه جهاد در منطقه 19 شهرداری تهران و اقدامات اصلاحی جهت تعدیل اثرات منفی آن با استفاده از از ماتریس ارزیابی اثرات سریع به همراه روش بازنمایی اثرات سیمپسون بوده است. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات، از ابزار مصاحبه، مطالعه اسنادی و بازدیدهای میدانی بهره گرفته شد. سپس اثرات اجتماعی و محیط‌‌زیستی شناسایی‌شده با روش ماتریس بازنمایی سیمپسون به‌صورت کیفی و با روش ماتریسی ارزیابی سریع به‌صورت کمی بررسی شدند. نتایج ارزیابی دسته‌بندی‌ها در اجزای فیزیکی-شیمیایی 293-، اجتماعی-فرهنگی 181، بیولوژیکی-اکولوژیکی 24- و اقتصادی و عملیاتی 200+ به‌‌دست آمد. در بین دسته‌بندی تأثیرات ماتریس، مثبت‌ترین پیامدها، تأثیرات اقتصادی-عملیاتی و منفی‌ترین و مخرب‌ترین پیامدها، تأثیرات فیزیکی-شیمیایی بودند. بر اساس ماتریس ارزیابی سریع، امتیاز کلی ایستگاه 298- به‌‌دست آمد. بر اساس نتایج ماتریس RIAM و دامنه‌یابی، تأثیرات منفی ایستگاه بر تأثیرات مثبت آن غالب است. به این معنی که وجود ایستگاه موردمطالعه با شرایط فعلی، دارای تأثیرات مخربی بر محیط‌زیست و اجتماع محلی بوده است. ایستگاه کمپوست به لحاظ محیط‌زیستی پایدار نبوده و در نهایت به مشکلات اجتماعی نیز خواهد انجامید. از این‌‌رو، ادامه فعالیت ایستگاه موردمطالعه از نظر اجتماعی و محیط-زیستی غیرقابل‌قبول بوده و در آینده‌ای نه‌چندان دور آسیب‌های محیط‌زیستی و اجتماعی مخربی در پی خواهد داشت. تغییر فرآیند تولید پسماند به فرایند هوادهی فعال با تعبیه فیلتر برای کاهش بیشتر بوی نامطبوع و انتقال ایستگاه از نقطه کنونی به نقطه‌ای مناسب و با فاصله از مناطق مسکونی و کشاورزی پیشنهاد می‌‌گردد. https://jneh.usb.ac.ir/article_9487_b1cb639ff36ef0e665459779448dedc5.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 The Impact of Extreme Temperature and Precipitation on Dust Storm Trends in Southeastern Iran بررسی اثر فرین‌‌های دما و بارش بر روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب‌‌شرق ایران 117 132 9071 10.22111/jneh.2025.50917.2100 FA مائده نصری دانش‌‌آموخته دکتری مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران محمد رحیمی استاد، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران فرشته طریقت کارشناس ارشد سنجش از دور، مرکز تحقیقات پژوهشگاه فضایی ایران، تهران، ایران هادی جلیلی استادیار، مرکز تحقیقات پژوهشگاه فضایی ایران، تهران، ایران علی اکبر دماوندی استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران. ایران Journal Article 2025 01 25 This study investigated the impact of extreme temperature and precipitation indices on the trend of dusty days in southeastern Iran. Extreme temperature and precipitation indices were selected based on local requirements and climatic characteristics of the study region, resulting in a total of eight precipitation indices (Rx1, Rx5, SDII, R10mm, CDD, CWD, and PRCPTOT) and six temperature indices (SU25, TXx, TXn, TX90p, WSDI, and DTR). These indices were derived using daily temperature and precipitation data from stations in the research area over 21 years, from 2000 to 2020, processed using the RClimDex software. A multilayer perceptron neural network was employed to assess the influence and importance of these temperature and precipitation indices on the trend of dusty days in south-eastern Iran. Additionally, the Mann-Kendall test and linear regression were used to analyze the trends in the investigated variables. The results revealed a significant decrease in the pattern of dusty days at the Rudan, Saravan, Iranshahr, Zabol, Bandar Abbas, Bam, and Khash stations. Among these, Zabol and Bandar Abbas recorded the highest number of dusty days over the study period, with annual averages of 171 and 93 days, respectively. The perceptron neural network model indicated that the extreme precipitation indices CDD, R10, and R20, along with the extreme temperature indices SU25, DTR, and TXn, exhibited the strongest correlations with the trend in dust storm variations. These findings provide valuable insights for developing more precise planning and policymaking strategies for dust storm management and adaptation to climate change-related impacts. در این مطالعه اثر مقادیر فرین دما و بارش بر روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران بررسی شد. از داده‌‌های روزانه دما و بارندگی ایستگاه‌‌های منطقه مورد مطالعه در یک بازه زمانی 21 ساله از سال 2000 تا 2020 برای محاسبه نمایه‌‌های فرین استفاده شد. محاسبات در محیط  نرم افزار RclimDex  انجام شد. از روش شبکه عصبی پرسپترون چندلایه برای بررسی تاثیر اهمیت فرین‌‌های دما و بارش بر روی روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران استفاده شد. همچنین از آزمون من-کندال و رگرسیون خطی برای بررسی روند تغییرات متغیرهای مورد مطالعه استفاده شد. نتایج نشان داد روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در ایستگاه‌‌های رودان، سراوان، ایرانشهر، زابل، بندرعباس، بم و خاش نزولی و معنادار بود. همچنین ایستگاه‌‌های زابل و بندرعباس به ترتیب با میانگین سالانه 171 و 93 روز طی دوره زمانی مورد مطالعه بیشترین روزهای همراه با گرد و خاک را ثبت کرده‌‌اند. نتایج مدل شبکه عصبی پرسپترون نشان داد نمایه‌‌های  فرین بارش CDD،R10  و R20 و نمایه‌‌های فرین دما SU25، DTR و TXn بیشترین همبستگی را با روند تغییرات طوفان‌‌های گرد و خاک در منطقه مورد مطالعه دارد. مناطق گرم و خشک مانند جنوب شرق ایران به دلیل تغییرات اقلیمی و مدیریت ناپایدار در معرض تهدید فرسایش بادی و در نتیجه وقوع طوفان‌‌های گرد و خاک قرار دارد. درک تأثیر تغییرات اقلیمی برای طراحی گزینه های سازگاری با تغییرات اقلیمی و کنترل طوفان‌‌های گرد و خاک مهم است. https://jneh.usb.ac.ir/article_9071_71b96acd93cbc2f489656f43914e466e.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Analysis of the effects of human activities and wind characteristics on the morphological and dynamic state of ergs (Case Study: ergs of Sistan and Baluchestan Province) تحلیل تاثیر فعالیت‌‌های انسانی و خصوصیات باد بر وضعیت مورفولوژیکی و دینامیکی ریگزارها (مطالعه موردی: ریگزارهای استان سیستان و بلوچستان) 133 154 9582 10.22111/jneh.2025.51181.2104 FA مهران مقصودی استاد ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حمید گنجائیان دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 02 17 Ergs are a collection of dunes of various shapes and sizes. One of the characteristics of dunes is their active dynamics, which are considered a serious threat to residential areas and human activities. Dunes in Sistan and Baluchestan provinces have high morphological diversity and are dynamically active, which is why this study examined their morphological and dynamic status. This research was based on remote sensing methods and statistical information. In this study, satellite images and statistical information related to the speed and direction of the winds in the region were used as the most important research data. ArcGIS and WRplot software were the most important research tools. In this study, the morphological and dynamic status of dunes was first examined, and then their relationship with the speed and direction of the winds of the region and human activities was analyzed. The results of this study have shown that of the total 1068 square kilometers of the Sistan Dune, about 60 percent of it is covered by simple crescent dunes, and given that the average movement of the dunes of this dune has been between 2 and 90 m (during the years 2005 to 2020), it is therefore dynamically active. In addition, the results of the analysis of the winds of the region have shown that the northern areas of the Sistan Dune have the highest average wind speed, but because the dunes have been fixed by human activities, they have had the least amount of movement, but the dunes of the southern areas have had more movement due to less vegetation cover and the absence of geomorphological barriers. ریگزارها به‌‌مجموعه‌‌ای از تپه‌‌های ماسه‌‌ای اطلاق می‌‌شود که در شکل و اندازه‌‌های مختلفی هستند. یکی از خصوصیات ریگزارها، دینامیک فعال آن‌‌ها است که به‌‌عنوان یک تهدید جدی برای نواحی سکونتگاهی و فعالیت‌‌های انسانی محسوب می‌‌شود. ریگزارهای استان سیستان و بلوچستان دارای تنوع مورفولوژی بالایی هستند و از نظر دینامیکی نیز وضعیت فعالی دارند، به همین دلیل در این پژوهش به بررسی وضعیت مورفولوژیکی و دینامیکی آن‌‌ها پرداخته شده است. این تحقیق بر مبنای روش‌‌های سنجش از دوری و اطلاعات آماری بوده است. در این تحقیق از تصاویر ماهواره‌‌ای و اطلاعات آماری مربوط به سرعت و جهت بادهای منطقه به‌‌عنوان مهم‌‌ترین داده‌‌های تحقیق استفاده شده است. همچنین نرم‌‌افزارهای ArcGIS و WRplot‌‌، مهم‌‌ترین ابزارهای تحقیق بوده است. در این تحقیق ابتدا به بررسی وضعیت مورفولوژیکی و دینامیکی تپه‌‌های ماسه‌‌ای پرداخته شده است و سپس ارتباط آن با سرعت و جهت بادهای منطقه و همچنین فعالیت‌‌های انسانی تحلیل شده است. نتایج این تحقیق نشان داده است که از مجموع 1068 کیلومترمربع ریگ سیستان، حدود 60 درصد از آن را تپه‌‌های ماسه‌‌ای عرضی ساده دربرگرفته است و با توجه به اینکه میانگین حرکت تپه‌‌های ماسه‌‌ای این ریگ بین 2 تا 90 متر (در طی سال‌‌های 2005 تا 2020) بوده است، بنابراین از نظر دینامیکی نیز دارای وضعیت فعالی است. همچنین نتایج آنالیز بادهای منطقه نشان داده است که در مناطق شمالی ریگ سیستان دارای بالاترین میانگین سرعت باد هستیم ولی به دلیل اینکه تپه‌‌های ماسه‌‌ای توسط فعالیت‌‌های انسانی ثبیت شده است، دارای کم‌‌ترین میزان حرکت بوده‌‌اند اما تپه-های ماسه‌‌ای مناطق جنوبی به دلیل پوشش‌‌گیاهی کم‌‌تر و نبود موانع ژئومورفولوژیکی، دارای حرکت بیش‌‌تری بوده‌‌اند. https://jneh.usb.ac.ir/article_9582_953ee0eaed8a8541700a8e9f8f6b03ac.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 47 2026 03 21 Evaluation of heavy metal concentrations in Otolithes ruber in Tis Pier and Bandar Abbas, and health risk assessment for the consumers بررسی غلظت فلزات سنگین در ماهی شوریده (Otolithes ruber) در اسکله تیس و بندر عباس و ارزیابی ریسک خطر سلامتی برای مصرف کنندگان 155 180 9575 10.22111/jneh.2025.52858.2129 FA مرتضی صمدانی فر دانشجوی کارشناسی ارشد بیوشیمی، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران ملیحه محمدی استادیار گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران مهدی قنبری فردی دانشیار گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران صادق موسی زاده کارشناس آزمایشگاه مرکزی، اداره کل دامپزشکی، استان هرمزگان، بندرعباس، ایران Journal Article 2025 08 06 Heavy metal pollution in aquatic ecosystems is a major environmental concern due to the potential for bioaccumulation in aquatic organisms and subsequent human exposure through seafood consumption. This study evaluated the concentrations of cadmium (Cd), mercury (Hg), lead (Pb), and zinc (Zn) in liver and muscle tissues of Otolithes ruber collected from Chabahar (Tis Pier) and Bandar Abbas. Sixty fish samples (30 from each location) were analyzed using Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry (ICP-OES). Metal concentrations were higher in Chabahar samples, with liver tissues showing greater accumulation than muscle. Mean Hg concentrations in Chabahar liver and muscle were 0.098 ± 0.026 and 0.097 ± 0.019 µg/g, respectively, compared to 0.045 ± 0.019 and 0.034 ± 0.012 µg/g in Bandar Abbas (p > 0.05). Pb levels in Chabahar liver and muscle (0.56 ± 0.27 and 0.48 ± 0.10 µg/g) were significantly higher than those in Bandar Abbas (0.041 ± 0.02 and 0.030 ± 0.01 µg/g; p < 0.05). Cd concentrations in Chabahar liver and muscle (0.80 ± 0.35 and 0.63 ± 0.12 µg/g) also exceeded those in Bandar Abbas (0.07 ± 0.03 and 0.05 ± 0.02 µg/g; p < 0.05). Zn concentrations in Chabahar liver and muscle were 97.90 ± 10.17 and 24.22 ± 7.04 µg/g, respectively. Estimated Daily Intake (EDI) values for all metals were below the Tolerable Daily Intake (TDI) thresholds. However, the mean Cd concentration in Chabahar muscle exceeded permissible limits set by FAO, WHO, and MAFF. Target Hazard Quotient (THQ) and Total THQ (TTHQ) values for all metals were below 1, indicating low non-carcinogenic risk. In contrast, the Cancer Risk (CR) value for Hg in Chabahar exceeded the acceptable threshold (>10⁻⁴), suggesting a potential carcinogenic risk from long-term consumption. Continuous environmental monitoring of aquatic organisms in Chabahar is recommended to mitigate health risks associated with heavy metal exposure through seafood consumption. آلودگی اکوسیستم‌های آبی با فلزات سنگین یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های زیست‌محیطی است، زیرا این عناصر از طریق تجمع‌زیستی در بافت آبزیان می‌توانند وارد بدن انسان شوند. این مطالعه غلظت کادمیوم، جیوه، سرب و روی را در بافت‌های کبد و عضله ماهی شوریده (<em>Otolithes ruber</em>) جمع‌آوری‌شده از چابهار (اسکله تیس) و بندرعباس ارزیابی کرد. شصت نمونه ماهی (30 نمونه در هر محل) با استفاده از روش جذب اتمی (ICP-OES) مورد بررسی قرار گرفتند. غلظت فلزات در نمونه‌های چابهار بالاتر بود و بافت‌های کبد تجمع بیشتری نسبت به عضله نشان دادند. میانگین غلظت جیوه در کبد و عضله نمونه‌های چابهار به ترتیب 026/0±098/0 و 019/0±097/0 و در نمونه‌های بندرعباس 019/0±045/0 و 012/0±034/0 میکروگرم بر گرم بود (p>0.05). غلظت سرب در کبد و عضله نمونه‌های چابهار (0.27±0.56 و 0.10±0.48) به طور معنی‌داری بالاتر از غلظت آن در نمونه‌های بندرعباس 0.02±0.041 و 0.01±0.030 میکروگرم بر گرم بود (p<0.05). غلظت کادمیوم در کبد و عضله نمونه‌های چابهار (0.35±0.80 و 0.12±0.63) نیز از غلظت آن در نمونه‌های بندرعباس ( 0.03±0.07 و 0.05±0.02) میکروگرم بر گرم بیشتر بود (p<0.05). غلظت روی در کبد و عضله چابهار به ترتیب 97.90±10.17 و 7.04±24.22 میکروگرم بر گرم بود. مقادیر تخمینی مصرف روزانه (EDI) برای همه فلزات کمتر از آستانه مصرف روزانه قابل تحمل (TDI) بود. ولی میانگین غلظت کادمیوم در عضله نمونه‌های چابهار از حد مجاز تعیین شده توسطFAO، WHOو MAFF فراتر رفت. مقادیر THQ (نسبت خطر هدف) و THQ کل برای همه فلزات کمتر از 1 بود که نشان دهنده خطر غیر سرطان‌زایی پایین است. مقدار خطر سرطان (CR) برای جیوه در چابهار از آستانه قابل قبول (>10⁻⁴) فراتر رفت که نشان‌دهنده خطر بالقوه سرطان‌زایی ناشی از مصرف طولانی مدت است. نظارت مداوم بر محیط زیست موجودات آبزی در چابهار برای کاهش خطرات سلامتی مرتبط با قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین از طریق مصرف غذاهای دریایی توصیه می‌شود. https://jneh.usb.ac.ir/article_9575_bafbd3ae17f2af582a30b1f9cf627462.pdf