دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Investigation of Changes in Climatic Indicators with an Emphasis on Dust and the Impact of Teleconnection Indices on These Changes in Western Iran بررسی تغییرات فراسنج‌های اقلیمی با تأکید بر گرد و غبار و اثر نمایه‌های پیوند از دور بر آن‌ها در غرب ایران 1 24 9090 10.22111/jneh.2025.50874.2096 FA فاطمه وطن پرست قلعه‌جوق دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی برومند صلاحی استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی Journal Article 2025 01 20 Understanding changes in climate and the factors affecting their occurrence is of great importance. In this study, the trend of spatiotemporal changes in the parameters of average temperature, precipitation, relative humidity, number of dust days, maximum speed, and wind direction from 1987-2023 at 13 stations in the western half of Iran was investigated using Mann-Kendall statistical methods and Sen's slope, and their relationship with each other was analyzed using the Pearson correlation method. Using the Mantel linear test and the Geo-Detector (GDM) geographical classification method, the effects of teleconnection indices, including QBO, IOD, BEST, and NAO, on the aforementioned parameters were investigated. The results of the spatial fluctuation analysis using Sen's slope test showed that more than 85 percent of the area of the study area had an increasing trend in all parameters. The Mann–Kendall test showed that the highest increase and decrease in the parameters were related to the Sarpol-e-Zahab and Dezful stations, respectively. Pearson correlation analysis showed that the highest values of the correlation coefficients were between relative humidity and all parameters, which was inverse and significant at the 0.001% error level. Among the parameters, wind speed played the greatest role in the occurrence of dust storms, and its effects were observed in 74.9% of the study area. According to the results of the Mantel test, among the parameters studied, the highest correlation of the teleconnection indices with dust frequency was established, covering 69% of the study area. Ranking of the dominant factors on climate change with the geo-detector index identified the independent factor IOD as the superior and influential factor in the distribution of these changes. The findings of this study can help understand the climatic factors that influence changes in climate parameters. امروزه درک تغییرات پیامدهای اقلیمی و عوامل مؤثر بر وقوع آن‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است. در این مطالعه روند تغییرات زمانی-مکانی فراسنج‌های اقلیمی (میانگین دما، بارش، رطوبت نسبی، تعداد روزهای گرد و غبار، حداکثر سرعت و جهت باد) طی دوره آماری ۲۰۲۳-۱۹۸۷ در ۱۳ ایستگاه نیمه غربی ایران با استفاده از روش‌های آماری من-کندال و شیب سن بررسی و ارتباط آن‌ها با یکدیگر با روش همبستگی پیرسون مورد تجزیه‌ و تحلیل قرار گرفت. سپس اثر نمایه‌های پیوند از دور شامل QBO، IOD، BEST و NAO با استفاده از آزمون خطی Mantel و روش طبقه‌بندی جغرافیایی Geo-Detector (GDM) بر روی فراسنج‌های مذکور بررسی شد. نتایج تحلیل نوسانات مکانی با استفاده از آزمون شیب سن برای بیش از ۸۵ درصد از مساحت پهنه مورد مطالعه روند افزایشی را در همه فراسنج‌ها نشان داد. مطابق با یافته‌های آزمون من-کندال بیشترین تغییرات افزایشی و کاهشی در فراسنج‌ها به ترتیب مربوط به ایستگاه‌های سرپل ‌ذهاب و دزفول است. تحلیل همبستگی پیرسون ثابت کرد بیشترین مقادیر ضرایب همبستگی بین رطوبت نسبی با همه فراسنج‌ها وجود دارد که این ارتباط معکوس بوده و در سطح خطای ۰۰۱/۰ درصد معنادار است. همچنین پارامتر سرعت باد در بین فراسنج‌ها بیشترین نقش را در رخداد طوفان‌های گرد و غباری داشته و اثرات آن در ۹/۷۴ درصد از مساحت پهنه مورد مطالعه دیده می‌شود. برمبنای نتایج حاصل از آزمون منتل، در بین فراسنج‌های مورد بررسی، بیشترین همبستگی بین نمایه‌های پیوند از دور با فراوانی گرد و غبار برقرار است که ۶۹ درصد از مساحت پهنه را در برگرفته است. رتبه‌بندی عوامل غالب بر تغییرات اقلیمی با نمایه آشکارساز Geo-Detector، عامل مستقل IOD را به‌عنوان عامل برتر و تأثیرگذار در پراکنش این تغییرات شناسایی نمود. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به درک عوامل اقلیمی که بر تغییرات در پارامترهای آب و هوایی تأثیر می‌گذارند کمک کند.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9090_c695d6bc00ebbec501130fe5703da433.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Flood Sensitivity Assessment Analysis Using Random Forest and Artificial Neural Network: A Case Study of Ilam Province تحلیل ارزیابی حساسیت به سیل با استفاده از جنگل تصادفی و شبکه عصبی مصنوعی: مطالعه موردی استان ایلام 25 54 9517 10.22111/jneh.2025.51893.2111 FA فرزانه غلامی دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان مژگان اعتباری استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان رضا ذاکرنژاد استادیار گروه جغرافیای طبیعی دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی دانشگاه اصفهان حاجی کریمی استاد هیدروژئولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام Journal Article 2025 05 03 Flood is one of the most catastrophic natural hazards worldwide that can easily have devastating effects on human lives and property. The frequent occurrence of this hazard makes it necessary to develop accurate flood hazard maps for better information dissemination and disaster preparedness and mitigation. The proposed research work is to analyze the flood susceptibility assessment in a mountainous environment. Therefore, this study aims to apply machine learning models (MLM) and geographic information systems (GIS) techniques to predict flood hazard areas in Ilam province. Two ML algorithms were used for flood susceptibility mapping of Ilam province: random forests (RF) and artificial neural networks (ANN). Sixteen continuous parameters and different categorical variables were identified to assess the correlation between these variables and flood events in the study area and were used as inputs to run the two models. A total of 1042 flood and non-flood points were randomly selected, 70% and 30% of which were used as training and validation datasets. Also, the results of the error rate of the proposed algorithms were considered, clearly showing that in the RF model, MAE, which is equal to 0.0889, and RMSE equal to 0.1872, have the lowest value, R2, which is equal to 0.8423, has the highest value, which performed better compared to the ANN model. The value of the research lies in the fact that the proposed models can also be used to assess natural disasters such as earthquakes, landslides, etc. In addition, this work makes a significant contribution to the efforts to reduce the risk of natural disasters. Therefore, it will help to increase environmental sustainability. سیل یکی از مخاطرات طبیعی فاجعه بار در سراسر جهان است که به راحتی می‌تواند اثرات مخربی بر جان و دارایی انسان‌ها داشته باشد. رویدادهای مکرر این خطر، توسعه نقشه‌های دقیق خطر سیل را برای اطلاع‌رسانی بهتر و آمادگی در برابر بلایا و کاهش آن ضروری می‌سازد. کار تحقیقاتی پیشنهادی جهت تجزیه و تحلیل ارزیابی حساسیت سیل در یک محیط کوهستانی است بنابراین، این مطالعه با هدف بکارگیری مدل‌های یادگیری ماشین (MLM) و تکنیک‌های سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای پیش‌بینی مناطق خطر سیل در استان ایلام است. دو الگوریتم ML برای نقشه‌برداری حساسیت سیل استان ایلام استفاده شد: جنگل‌های تصادفی (RF) و شبکه عصبی مصنوعی (ANN). شانزده پارامتر پیوسته و متغیرهای طبقه بندی شده مختلف را برای ارزیابی همبستگی بین این متغیرها و حوادث سیل در منطقه مورد مطالعه شناسایی و به عنوان ورودی برای اجرای دو مدل استفاده شدند. در مجموع 1042 نقطه سیل و غیرسیل تصادفی انتخاب شدند که 70% و 30% به عنوان مجموعه داده‌های آموزشی و اعتبار سنجی استفاده شدند. همچنین نتایج نرخ خطای الگوریتم‌های پیشنهادی در نظر گرفته شد، به وضوح نشان داد که در مدل RF ، MAE که برابر با 0889/0و RMSE برابر با 1872/0 دارای کمترین مقدار، R2 که برابر 8423/0بیشترین مقدار که در مقایسه با مدلANN عملکرد بهتری داشت. ارزش تحقیق در این واقعیت نهفته است که مدل‌های پیشنهادی می‌تواند برای ارزیابی بلایای طبیعی مانند زلزله، رانش زمین و غیره نیز مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، این کار کمک قابل توجهی به تلاش‌ برای کاهش خطر بلایای طبیعی می‌کند. بنابراین، این امر به افزایش پایداری محیطی کمک خواهد کرد.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9517_225dc1e24d8598b2fea76d8ccae736df.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Analysis of changes in the frequency of maximum temperatures in Iran واکاوی تغییرات فراوانی دماهای بیشینه در ایران 55 74 9221 10.22111/jneh.2025.51939.2114 FA فرحناز خرم آبادی دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان محمدصادق کیخسروی کیانی استادیار آب و هواشناسی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان سید ابوالفضل مسعودیان استاد آب و هواشناسی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان 0000-0001-6227-6713 Journal Article 2025 05 06 In recent years, there has been a notable increase in the intensity and frequency of extreme temperatures, encompassing both extreme heat events—such as hot days, hot nights, and heat waves—and extreme cold events, including cold days and cold nights. This study analyzes changes in the frequency of maximum temperatures in Iran utilizing daily temperature data from the Era5 database, covering the period from 11/10/1357 to 10/10/1402. Following the year 1377, the frequency distribution of maximum temperatures exhibited a notable shift towards higher values, accompanied by a reduction in seasonal temperature differentiation. This transition resulted in a change in the temperature distribution from a biexponential to a uni exponential model, as well as an increase in leftward skewness within the temperature distribution. The frequency of 37 degrees Celsius experienced the most significant increase, recorded at 0.5 percent, while the frequency of 1 degree Celsius demonstrated the most substantial decrease, exceeding 0.3 percent. These observed changes may be attributable to local factors, such as urbanization and desertification, as well as broader influences stemming from global climatic phenomena, including significant El Niño events. An examination of the thickness of the 850-500 hectopascal layer indicates that the spike in maximum temperatures in Iran in 1998 is not merely a localized occurrence but rather a manifestation of global climate change that has disrupted the previous climatic equilibrium. These changes indicate the widespread and continuous effects of global warming on the climate of Iran and beyond در سال‌های اخیر، شدت و فراوانی گرماهای فرین، شامل روزهای گرم، شب‌های گرم و موج‌های گرما، و سرماهای فرین، شامل روزهای سرد و شب‌های سرد، افزایش یافته است. بنابراین بررسی ابعاد تغییر اقلیم در ایران از منظر تغییرات فراوانی دما حائز اهمیت است. در این پژوهش، تغییرات فراوانی دماهای بیشینه در ایران با استفاده از داده‌های دمای روزانه پایگاه (Era5) برای دوره زمانی 11/10/1357 تا 10/10/1402 به کمک عملیات‌های برنامه نویسی در محیط پایتون مورد بررسی قرار گرفت. پس از سال 1377، توزیع فراوانی دمای بیشینه به سمت مقادیر بالاتر جا‌به‌جا شده و تمایز فصلی دما کاهش یافته است، که این امر موجب تغییر توزیع دما از حالت دونمایی به تک‌نمایی و افزایش چولگی به چپ در توزیع دما شده است. فراوانی دمای 37 درجه سلسیوس بیش‌ترین افزایش (5/0 درصد) و دمای 1 درجه سلسیوس بیش‌ترین کاهش (بیش از 3/0 درصد) را نشان داده است. این تغییرات می‌تواند ناشی از عوامل محلی مانند شهرسازی و بیابان‌زایی یا عوامل کلان‌تری نظیر پدیده‌های اقلیمی جهانی مانند رخداد نیرومند النینیو باشد. بررسی ستبرای لایه 850-500 هکتوپاسکال نشان می‌دهد که جهش دمای بیشینه ایران در سال 1377 نه تنها یک پدیده محلی، بلکه یک تغییر اقلیمی جهانی است که توانسته تعادل اقلیمی پیشین را بر هم زده و وارد یک تعادل جدید کند. این تغییرات به وضوح نشان‌دهنده تأثیرات گسترده و پیوسته گرمایش جهانی بر اقلیم ایران و فراتر از آن است.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9221_2a71f5befcd14708a7da9a74d9c26313.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Sustainable management of flood-prone areas with a focus on the impacts and damages caused by the Pirbazar River flood مدیریت پایدار فضاهای درمعرض خطر سیلاب با تمرکز بر پیامدها و خسارات ناشی از سیلاب رودخانه پیربازار 75 96 9460 10.22111/jneh.2025.52056.2115 FA فاطمه فلاحتی استادیار، مدیرگروه پژوهشی مخاطرات هیدرولوژیکی و عضو هیئت علمی پژوهشکده سوانح طبیعی، تهران، ایران Journal Article 2025 05 17 The expansion of settlements along riverbanks and drainage channels, as well as indirect interventions in large and small catchment areas that drain the surrounding mountains, have disrupted slope stability, destroyed vegetation cover, compacted soil, and altered the profiles of waterways. These factors have increased vulnerability and intensified the impacts of sudden floods. This issue has become particularly critical in recent years, as intensified droughts have diminished public awareness of the occurrence of consecutive and heavy rainfall in some regions. Consequently, unauthorized construction within the riverbed and its buffer zone has increased, changing the flow and sediment transport potential and disrupting the balance of these aquatic ecosystems. Under these circumstances, rivers reclaim their natural rights according to flood return periods, severely affecting any existing developments within the floodplain. This study is categorized as applied research in terms of its objective and as exploratory research in terms of data collection. It involves field visits, data gathering, and the analysis and interpretation of qualitative data. To this end, in the first step, by analyzing the content of field visit reports from flood-prone villages across the country, the main challenges related to flood risk reduction were identified. Then, based on the findings and the recognized need for the regulation and dredging of rivers and drainage channels in vulnerable rural areas nationwide, the February 2025 flood event in the Pirbazar River was examined and analyzed. Finally, recommendations were provided for policymakers and local authorities to strengthen resilience against floods. گسترش سکونتگاه‌ها در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها و دخالت‌های انسانی در حوضه‌های آبریز موجب برهم‌زدن تعادل طبیعی، از بین‌رفتن پوشش گیاهی، فشردگی خاک و تغییر در نیمرخ آبراهه‌ها شده و در نهایت آسیب‌پذیری در برابر سیلاب‌های ناگهانی را افزایش داده است. تشدید خشکسالی‌های اخیر نیز سبب شده تا خطر بارش‌های شدید در ذهن جامعه کم‌رنگ شود و در نتیجه با رشد ساخت‌وسازهای غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه‌ها، تعادل اکوسیستم‌های آبی بیش‌ازپیش برهم بخورد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش‌های مدیریت پایدار سیلاب و ارائه راهکارهایی برای کاهش خطر و ایمن‌سازی سکونتگاه‌ها انجام شده است. جامعه آماری شامل ۱۴۱۸ روستای در معرض خطر سیلاب در سطح کشور است که داده‌های آن از طریق گزارش‌های بازدید میدانی گردآوری شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها چک‌لیست‌های میدانی و اسناد سازمانی بوده و برای سنجش پایایی کدگذاری‌ها از ضریب کوهن استفاده شد. یافته‌ها نشان داد مهم‌ترین چالش‌ها در ارتباط با سیلاب شامل ضرورت ساماندهی و لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها، رعایت بستر و حریم رودخانه‌ها و اجرای طرح‌های آبخیزداری است. در ادامه، رخداد سیلاب بهمن ۱۴۰۳ در رودخانه پیر بازار به‌عنوان مطالعه موردی بررسی شد. نتایج نشان داد تجاوز به حریم رودخانه، انباشت رسوبات و پایین‌بودن ارتفاع ساخت‌وسازها نسبت به بستر اصلی از عوامل اصلی خسارات بوده‌اند. به‌طور کلی، نتایج این پژوهش بیانگر آن است که آزادسازی بستر رودخانه‌ها، لایروبی منظم، ساماندهی مسیل‌ها و بهره‌گیری از دانش بومی در طراحی سکونتگاه‌ها می‌تواند به‌طور مؤثری در کاهش خسارات و ارتقای تاب‌آوری جوامع محلی در برابر سیلاب نقش‌آفرین باشد.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9460_5fab74096b92e8bb39f21fa3507f75aa.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Uncertainty Quantification in Extreme Flood Prediction: Geomorphic Analysis of Statistical Parameters in Arid Basins (Case Study: Qareh Aghaj River Basin کمی‌سازی عدم قطعیت در پیش‌بینی سیلاب‌های حدی: تحلیل ژئومورفیک پارامترهای آماری در حوضه‌های خشک (مطالعه موردی حوضه رودخانه قره‌آغاج) 97 118 9386 10.22111/jneh.2025.52184.2117 FA حمید زینلی کارشناس ارشد گروه زمین‌‌شناسی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، ایران هیوا علمیزاده دانشیار گروه زمین‌‌شناسی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، ایران Journal Article 2025 05 28 The Qarah-Aghaj basin, as one of the most significant watersheds in Fars Province, has experienced numerous destructive flood events in recent decades, causing extensive damage to regional infrastructure. This study presents a comprehensive analysis of flood behavior in the Qarah-Aghaj basin through an integrated approach that evaluates four statistical distributions: Gumbel Type I, Generalized Extreme Value (GEV), Generalized Pareto (GPD), and log-normal. The distribution parameters were fitted using three distinct methods: Method of Moments (MOM), L-moments, and Maximum Likelihood Estimation (MLE). The goodness-of-fit was rigorously assessed through multiple criteria, including the Kolmogorov-Smirnov test, Akaike Information Criterion (AIC), and Root Mean Square Error (RMSE). Key findings demonstrate the superior performance of the GEV distribution in flood modeling for this basin. The GEV distribution showed optimal agreement with observational data, as evidenced by the lowest Kolmogorov-Smirnov statistic (0.058) and AIC value (234.5). Furthermore, it provided the most accurate predictions with an RMSE of 112.3 m³/s and a positive bias of 2.1%. These results indicate heavy-tailed behavior in the flood frequency distribution, primarily attributable to unique geomorphological characteristics, including steep slopes (mean 12.5%), high drainage density (1.8 km/km²), and extensive karst formations (covering approximately 60% of the basin area). The analysis underscores the necessity of employing advanced distributions like GEV for complex hydrological systems in arid basins such as Qarah-Aghaj, potentially reducing computational errors by up to 20%. The study conclusively establishes that a single distribution cannot be universally applied across all arid basins, emphasizing the critical importance of considering basin-specific characteristics in flood frequency analysis. These findings provide a scientific basis for updating flood management standards in similar regions, with significant implications. حوضه قره‌آغاج به عنوان یکی از مهم‌ترین حوضه‌های آبریز استان فارس، طی دهه‌های اخیر شاهد وقوع سیلاب‌های مخرب متعددی بوده که خسارات گسترده‌ای به زیرساخت‌های منطقه وارد کرده است. مطالعه حاضر با هدف ارائه تحلیلی جامع از رفتار سیلابی حوضه قره‌آغاج انجام شده است. این پژوهش با به‌کارگیری رویکردی ترکیبی، چهار توزیع آماری گامبل نوع ۱، توزیع مقادیر حدی تعمیم‌یافته (GEV)، توزیع پارتو تعمیم‌یافته (GPD) و لوگ‌نرمال را مورد بررسی قرار داده است. پارامترهای توزیع‌ها با سه روش گشتاورها (MOM)، گشتاورهای خطی (L-moments) و حداکثر درست‌نمایی (MLE) برازش داده شدند. ارزیابی کیفیت برازش با معیارهای مختلفی شامل آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، معیار اطلاعات آکائیکه (AIC) و ریشه میانگین مربعات خطا (RMSE) انجام گرفت. یافته‌های کلیدی نشان‌دهنده برتری واضح توزیعGEV در مدل‌سازی سیلاب‌های این حوضه است. توزیع GEV با کمترین مقدار آزمون کولموگروف-اسمیرنوف (058/0) و پایین‌ترین معیار اطلاعات آکائیکه (5/234)، بهترین برازش را با داده‌های مشاهداتی نشان می‌دهد. همچنین، این توزیع با خطای RMSE برابر 3/112 مترمکعب بر ثانیه و اریبی مثبت 1/2 درصد، دقیق‌ترین پیش‌بینی‌ها را ارائه کرده است. این نتیجه حاکی از وجود رفتار دم‌سنگین در توزیع فراوانی سیلاب‌های حوضه مورد مطالعه است که عمدتاً ناشی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد ژئومورفولوژیک از جمله شیب تند (میانگین 5/12 درصد)، تراکم بالای زهکشی (8/1 km/km²) و وجود سازندهای کارستی (حدود 60 درصد مساحت حوضه) می‌باشد. این تحلیل‌ها تأکید می‌کنند که در حوضه‌های خشک با ویژگی‌های هیدرولوژیک پیچیده مانند قره‌آغاج، استفاده از توزیع‌های پیشرفته مانند GEV ضروری است و می‌تواند از خطاهای محاسباتی تا ۲۰ درصد جلوگیری کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که نمی‌توان از یک توزیع ثابت برای تمام حوضه‌های خشک استفاده کرد و باید ویژگی‌های خاص هر حوضه را در نظر گرفت. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مبنای علمی برای به‌روزرسانی استانداردهای مدیریت سیلاب در مناطق مشابه قرار گیرد.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9386_c17108ba8a8b04a089bd6f5a1ff38ffd.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Foresight Analysis of Water Issues Using Scenario Planning in Human Settlements of the Nimbeluk Plain, with a Focus on the Steel Industry آینده نگاری مسأله آب با روش سناریوپردازی در سکونتگاه های انسانی دشت نیمبلوک با تمرکز بر کارخانه فولاد 119 140 9644 10.22111/jneh.2025.52408.2119 FA فاطمه خزایی کارشناس ارشد جغرافیا و مخاطرات محیطی دانشگاه بیرجند محمد اسکندری ثانی دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،گروه جغرافیا، دانشگاه بیرجند مفید شاطری دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،گروه جغرافیا، دانشگاه بیرجند Journal Article 2025 06 24 The water crisis in semi-arid regions like South Khorasan has been exacerbated by drought and aquifer depletion. The establishment of the Qaenat Steel Plant in the Nimbeluk Plain, with its high water consumption and environmental impacts, poses a threat to the future of water resources and human settlements in the region. This study aims to provide intelligent management solutions by conducting a foresight analysis of water issues, focusing on the impacts of the steel industry. The research is descriptive-analytical with an applied objective, and data were collected through library and field methods (interviews and questionnaires). The statistical population consisted of 11 regional and water planning experts selected through convenience sampling. Thirty-six variables affecting water resources were identified, and key drivers were determined using structural analysis in MicMac software. Subsequently, a questionnaire was used to assess the impact of these drivers in probable scenarios, and the data were analyzed using scenario planning and Scenario Wizard software. The results identified urban drinking water quality, water supply quality, migration tendencies, water access, and the use of Qaen's urban wastewater as key drivers. Scenario analysis indicated a dominance of undesirable scenarios (75%), highlighting the need for optimal water resource management and mitigation of industrial pressures. This study provides a framework for short-term, medium-term, and long-term policymaking by forecasting water consumption patterns in the Nimbeluk Plain to achieve sustainable development and effective water resource management. بحران آب در مناطق نیمه‌خشک مانند خراسان جنوبی، با خشکسالی و افت آبخوان‌ها تشدید شده است. احداث کارخانه فولاد قائنات در دشت نیمبلوک، با مصرف بالای آب و پیامدهای زیست‌محیطی، آینده منابع آبی و سکونتگاه‌های انسانی منطقه را تهدید می‌کند. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای مدیریتی هوشمند، به آینده‌نگاری مسئله آب با تمرکز بر تأثیرات کارخانه فولاد می‌پردازد. مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با هدف کاربردی است و داده‌ها از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی (مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری شدند. جامعه آماری شامل ۱۱ متخصص برنامه‌ریزی منطقه‌ای و آب بود که با نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ۳۶ متغیر مؤثر بر منابع آب شناسایی و با تحلیل ساختاری در نرم‌افزار MicMac، پیشران‌های کلیدی تعیین شدند. سپس، با پرسشنامه‌ای برای بررسی تأثیر پیشران‌ها در سناریوهای محتمل، داده‌ها با روش سناریوپردازی و نرم‌افزار Scenario Wizard تحلیل گردیدند. نتایج نشان داد که کیفیت آب شرب شهری، کیفیت آبرسانی، تمایل به مهاجرت، دسترسی به آب، و استفاده از فاضلاب شهری قاین، پیشران‌های کلیدی هستند. تحلیل سناریوها حاکی از غلبه سناریوهای نامطلوب (۷۵ درصد) است که ضرورت مدیریت بهینه منابع آب و کاهش تنش‌های صنعتی را نشان می‌دهد. این پژوهش با پیش‌بینی ساختار مصرف آب در دشت نیمبلوک، چارچوبی برای سیاست‌گذاری کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت ارائه می‌دهد تا توسعه پایدار و مدیریت منابع آب محقق شود.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9644_8f6dc49a1da2905ac56b270d6e2b1124.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Assessment of Seismic Risk Reduction Capacity and Urban Resilience to Earthquakes: A Case Study of the City of Tabriz ارزیابی ظرفیت کاهش ریسک زلزله و تاب‌آوری شهرها در برابر زلزله: مطالعه موردی شهر تبریز 141 174 9708 10.22111/jneh.2026.52487.2120 FA محسن میرزاجانی ننه کران استادیار گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی مرند، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-0342-084X Journal Article 2025 06 30 As Tabriz is located on active faults and has experienced devastating earthquakes in recent years, crisis management must assess the city's resilience to seismic hazards. In this study, the seismic risk-reduction capacity is evaluated, and the city's resilience against earthquakes is assessed using the urban resilience scorecard against disasters, aligned with the Sendai Framework. This research can be categorized as applied research, and its methodology is Descriptive Analytics, which was conducted qualitatively. The thematic analysis method (TAM) was implemented. Data were collected through semi-structured interviews, expert questionnaires, and the analysis of documents and scientific sources. In this evaluation, ten principles and 47 indicators were examined. The findings of the study show that Tabriz scores low in terms of seismic resilience, reflecting deficiencies in organizational structures, inadequate budget allocation, lack of specialized human resources, lack of integrated urban management, insufficient public awareness of earthquake hazards, and weaknesses in data collection and validation by relevant organizations, which has been discussed and analyzed in detail inside the article's text. In addition, the article's findings indicate that data vulnerabilities need to be evaluated and categorized, a thorough database must be established, information should be disseminated and regularly updated, and cohesive disaster management strategies should be formulated and executed across the city. The preliminary earthquake risk assessment results for Tabriz show that the city has scored a low 45 out of 141 (approximately 32%) in terms of resilience. Out of the 47 indicators examined, 10 are "not yet implemented," 29 are "partially implemented," 5 are "in progress," and only three are "fully established." The most significant gaps include the lack of integrated crisis management, a shortage of dedicated funding, weaknesses in data sharing, low public awareness, and vulnerability of critical infrastructure. باتوجه‌به قرارگیری شهر تبریز برروی گسل‌های فعال، بررسی تاب‌آوری این شهر در برابر مخاطره زلزله ضروری به نظر می‌رسد. هدف این پژوهش ارزیابی ظرفیت کاهش ریسک لرزه‌ای و توانمندی این شهر در تاب‌آوری در برابر زلزله با استفاده از کارت امتیازدهی تاب‌آوری شهری در برابر بلایا است که با چارچوب سندای همسو است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از حیث ماهیت و روش، توصیفی بوده و به صورت کیفی انجام شده است. در این پژوهش از تحلیل درونمایه برای تحلیل داده‌ها استفاده شده است. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه با خبرگان و نیز تحلیل اسناد و منابع علمی گردآوری شده است. در این ارزیابی، ده اصل و 47 شاخص مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که تبریز از نظر تاب‌آوری لرزه‌ای امتیاز پایینی دارد و این موضوع نشانگر کمبودهایی در ساختارهای سازمانی، تخصیص ناکافی بودجه، کمبود نیروی انسانی متخصص، نبود مدیریت شهری یکپارچه، آگاهی ناکافی عمومی درباره خطرات زلزله، و ضعف در جمع‌آوری و اعتبارسنجی داده‌ها توسط سازمان‌های مرتبط است که با جزئیات کامل در متن مقاله مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر این، مسائلی نظیر نیاز به طبقه‌بندی و ارزیابی نقاط ضعف داده‌ها، ایجاد پایگاه اطلاعات جامع، و ضرورت به‌روزرسانی و به‌اشتراک‌گذاری این اطلاعات، همراه با توسعه برنامه‌های مدیریت بحران یکپارچه برای کاهش اثرات، پاسخ‌گویی و بازیابی نیز مورد تاکید قرار گرفته‌اند. نتایج ارزیابی اولیه ریسک زلزله برای تبریز نشان داده که این شهر در زمینه تاب‌آوری امتیاز پایین ۴۵ از ۱۴۱ (حدود ۳۲%) را کسب کرده است. از ۴۷ شاخص بررسی‌شده، ۱۰ شاخص "هنوز اجرا نشده"، ۲۹ شاخص "تا حدی اجرا شده"، ۵ شاخص "در حال اجرا" و تنها ۳ شاخص "کاملاً مستقر" هستند. مهم‌ترین شکاف‌ها شامل: عدم مدیریت یکپارچه بحران، کمبود بودجه اختصاصی، ضعف در اشتراک‌گذاری داده‌ها، آگاهی عمومی پایین و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی است.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9708_3522ede226a85c876a980175f88dd274.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Identification and Analysis of Heatwave Characteristics in Iran Based on Multiple Indices شناسایی و تحلیل ویژگی های امواج گرمایی ایران بر پایه شاخص های چندگانه 175 202 9387 10.22111/jneh.2025.52604.2125 FA علیرضا شکیبا دانشیار دانشگاه شهید بهشتی، مرکز مطالعات سنجش از دور و GIS ندا اسفندیاری پژوهشگر پسادکتری دانشگاه شهید بهشتی، مرکز مطالعات سنجش از دور و GIS بابک میرباقری استادیار دانشگاه شهید بهشتی، مرکز مطالعات سنجش از دور و GIS احسان اله قلی پور کارشناس ارشد دانشگاه شهیدبهشتی، مرکز مطالعات سنجش از دور و GIS Journal Article 2025 07 12 Heatwaves are among the most critical climate-related hazards, posing serious risks to human societies and ecosystems. The accelerating pace of global warming highlights the need for detailed investigations of this phenomenon. In this study, daily maximum and minimum temperature data for 30 years (1995–2024) were used to identify local heatwave thresholds based on the 90th percentile and probability density functions. Five major heatwave characteristics: number of events, number of heatwave days, magnitude, amplitude, and longest duration were extracted across Iran. Their spatial distribution and hotspot regions were identified, and temporal trends were assessed using the Mann–Kendall test and Sen’s slope estimator. Results show that, in addition to arid and southeastern regions (e.g., Lut Desert, Central Plateau, Southern Baluchestan, Hamun basins), high-altitude areas of the Zagros Mountains—particularly the Tashk–Bakhtegan basin—are highly exposed in terms of heatwave frequency and duration. In the lowland plains of the southwest and southeast (e.g., Khuzestan, Lut Desert, Hamun, Baluchestan), heatwave intensity has in some years exceeded 50 °C (maximum) and 40 °C (minimum). Trend analysis revealed statistically significant increases in all heatwave characteristics, especially in the number of events and days, with average slopes of ~0.24 events and 1.2 days per year across most regions. While northern and southern coastal areas (e.g., Persian Gulf coast) have remained relatively unaffected by persistent daytime heatwaves, nighttime events show a clear increasing trend. Moreover, the highest long-term averages for all characteristics occurred during the last eight years of the study period, particularly in 2024. امواج گرما یکی از مخاطرات مهم آب‌وهوایی به شمار ‌می‌روند که می‌توانند پیامد‌های جدی برای جوامع انسانی و اکوسیستم‌ها به همراه داشته باشند. روند فزاینده‌ی دمای جهانی، لزوم بررسی دقیق‌تر این پدیده را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این پژوهش با استفاده از داده‌های ۳۰ ساله (۱۹۹۵–۲۰۲۴) دمای بیشینه و کمینه روزانه، آستانه‌های محلی موج گرما بر پایه صدک ۹۰ام و با به‌کارگیری تابع چگالی احتمال تعیین شد. سپس پنج ویژگی موج گرما شامل تعداد رخداد، تعداد روز‌های موج، بزرگی رخداد، اوج دمایی، طولانی‌ترین دوره پیوسته در گستره ایران استخراج گردید. سپس توزیع مکانی هر شاخص به همراه نواحی بحرانی شنایی شدند و روند‌های زمانی با آزمون من–کندال و روش شیب سنس ارزیابی شد. نتایج نشان داد که علاوه بر گستره‌های کویری و جنوب شرقی(حوضه‌های آبریز کویر لوت، مرکزی، بلوچستان جنوبی، هامون)، نواحی مرتفع زاگرس به‌ویژه در حوضه طشک–بختگان نیز از نظر «تعداد رخداد» و «تعداد روز موج» در معرض خطر فراوانی قرار دارند. در دشت‌های پست جنوب غرب و جنوب‌شرق (جلگه خوزستان، حوضه آبریزکویر لوت، هامون، بلوچستان) شدت موج گرما براساس اوج دمای بیشینه (کمینه) در برخی سال‌ها بیش از°C ۵۰ (°C ۴۰) بوده است. تحلیل روند‌های زمانی حاکی از افزایش معنادار در تمام ویژگی‌های امواج گرما به ویژه تعداد رخداد‌ها و تعداد روز‌های موج گرما (شیب متوسط حدود ۰.۲۴ رخداد و1.2 روز در سال) در بیشتر نواحی بود. همچنین، سواحل شمال و جنوب (خلیج فارس)کشور تا حدودی از افزایش پایداری موج گرما در روز در امان بوده اما تعداد رخداد موج‌های شبانه روندی افزایشی داشته است. علاوه براین، یافته‌ها نشان داد بالاترین میانگین‌ها در هر ویژگی در بلندمدت مربوط به هشت سال آخر بازه مطالعاتی به ویژه 2024 بوده است.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9387_3fb47541e3601b636203672c0b964ec9.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Investigating the Relationship Between Debris Flow Risk and Spatial-Temporal Changes in Glaciers Using Remote Sensing (Case Study: Sioleh and Yakhar Glaciers of Damavand Peak) بررسی ارتباط خطر جریان‌های واریزه‌‌ای با تغییرات مکانی-زمانی یخچال‌ها، با استفاده از سنجش از دور (مطالعه موردی: یخچال‌‌های سیوله و یخار قله دماوند) 203 226 9507 10.22111/jneh.2025.52829.2128 FA علی مهرابی دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 08 03 The retreat of glaciers due to global warming reduces the volume of ice, which leads to many catastrophic glacier-related hazards, such as debris flows and floods. Infrastructure and local communities in the Damavand region are particularly exposed to glacier-related hazards. Climate change, glacial dynamics, and geomorphology regulate the nature and frequency of debris flows. To understand this concept, two glacial basins related to the Damavand peak, where debris flows and floods have occurred frequently, were selected. In this study, the relationship between climate change, glacial dynamics, and basin geomorphological characteristics with debris flows was investigated. In this regard, SL, HI, NDSI, and Mass Balance indices were used. According to the calculated geomorphological indices, the Yakhar glacier basin can be considered to be in the mature stage, and the Sioleh glacier basin to be in the transition to the late juvenile stage in terms of geomorphological evolution. Landsat satellite imagery processing over 30 years has shown that the glaciers have retreated at an average rate of 0.484 km2/year. Both glaciers have also experienced a negative mass balance of 0.03 (m w.e a-1) on average. Climatic data indicate that a period of extreme temperature increase preceding the debris flows, followed by heavy rainfall, triggered several debris flows in Mordad 1401. Glacier stability, particularly at their termini, is highly sensitive to melting rates, precipitation, temperature fluctuations, and changes in mass balance. عقب‌نشینی یخچال‌های طبیعی ناشی از گرم شدن کره زمین، حجم یخ را کاهش می‌دهد که منجر به بسیاری از خطرات فاجعه‌بار مرتبط با یخچال‌ها، مانند جریان‌های واریزه‌‌ای و سیل می‌شود. زیرساخت‌‌ها و جوامع در منطقه دماوند در معرض خطرات یخچال‌‌های طبیعی قرار دارند. تغییرات آب و هوا، دینامیک یخبندان و ژئومورفولوژی، ماهیت و فرکانس جریان واریزه‌‌ای را تنظیم می‌‌کنند. برای درک این مفهوم، دو حوضه یخچالی مربوط به قله دماوند، که جریان واریزه‌‌ای و سیل مکرر در آن رخ‌‌ داده است، انتخاب شد. در این مطالعه رابطه بین تغییرات آب و هوا، دینامیک یخبندان و ویژگی‌‌های ژئومورفولوژیکی حوضه، با جریان‌‌های واریزه‌‌ای مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا از شاخص‌‌های SL، HI، NDSI و Mass Balance استفاده شد. با توجه به شاخص‌‌های ژئومورفولوژیکی محاسبه شده، می‌‌توان به لحاظ تکامل ژئومورفولوژیکی، حوضه یخچال یخار را در مرحله بلوغ و حوضه یخچال سیوله را در حال گذار به مرحله اواخر جوانی، در نظر گرفت. پردازش تصاویر ماهواره‌‌ای لندست طی یک دوره 30 ساله نشان از پسروی یخچال‌‌های مذکور با نرخ متوسط 484/0 کیلومتر مربع در سال داشته است. همچنین هر دو یخچال تعادل جرمی منفی با میانگین 03/0 متر معادل آب در سال را تجربه کرده‌‌اند. داده‌های آب و هوایی، افزایش دمای شدید هوا قبل از جریان‌های واریزه‌‌ای و به دنبال آن بارندگی‌های شدیدی را نشان دادند که باعث وقوع چندین جریان واریزه ای در مرداد ماه 1401 شد. پایداری یخچال‌های طبیعی، به ویژه در بخش‌‌های انتهایی آن، به سرعت ذوب، بارندگی، نوسانات دما و تغییرات تعادل جرم بسیار حساس است.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9507_bd2fffba4023635cb449c17ce7dec4d8.pdf

دانشگاه سیستان و بلوچستان مخاطرات محیط طبیعی 2676-4377 15 49 2026 09 23 Evaluation of spatial planning indicators of physical resilience of rural settlements in the face of floods (Case Study: Region Seven of Spatial Planning) ارزیابی شاخص‌های برنامه‌ریزی فضایی تاب‌آوری کالبدی سکونتگاه‌های روستایی در مواجهه با سیل (مورد مطالعه: منطقه هفت آمایش سرزمین) 227 250 9878 10.22111/jneh.2026.52886.2131 FA رضا اسدی دانش‌آموخته دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران عبدالرضا رکن الدین افتخاری استاد بازنشسته گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران مرتضی توکلی دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0009-9131-9810 مهدی پورطاهری استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 08 08 Spatial Planning and Physical Resilience Against Flooding. Flooding, a pervasive natural hazard has exerted increasing pressure on Iran’s rural settlements over recent decades, driven by climate change and unsustainable land-use patterns. These settlements exhibit compounded vulnerability due to deficient physical infrastructure and heavy reliance on natural resources for livelihood. Within this framework, the present research analytically evaluates the spatial planning indicators that influence the physical resilience of rural areas in Land Planning Region 7 (comprising Zanjan, Qazvin, and Markazi provinces) to flood events. This study employed a descriptive-analytical method with a quantitative approach. Data collection involved field surveys and a researcher-developed questionnaire administered to 375 rural household heads and 86 subject-matter experts. One-sample t-test results indicate that the mean scores for all investigated dimensions remain significantly below the theoretical optimum of 3 for both groups. Specifically, the overall mean reached 2.42 (t = -81.180) from the villagers' perspective and 2.65 (t = -11.476) from the experts' perspective. Furthermore, an independent t-test revealed a significant perceptual discrepancy between the two cohorts (p < 0.01). The governance dimension exhibited the most substantial gap, where the experts' relatively positive assessments directly contradicted the local community's critical evaluations. The findings demonstrate that persistent centralized; top-down spatial planning decouples infrastructure development from indigenous needs, thereby eroding physical resilience. Consequently, this study advocates for a fundamental redefinition of institutional mechanisms and the strengthening of participatory governance as essential prerequisites for enhancing spatial resilience in flood-prone rural areas. سیلاب به‌عنوان یکی از فراگیرترین مخاطرات طبیعی، در دهه‌های اخیر تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و الگوهای ناپایدار بهره‌برداری از زمین، فشار فزاینده‌ای بر سکونتگاه‌های روستایی ایران وارد کرده است؛ سکونتگاه‌هایی که به‌دلیل ضعف زیرساخت‌های کالبدی و وابستگی معیشتی به منابع طبیعی، از آسیب‌پذیری مضاعف برخوردارند. در این چارچوب، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تحلیلی شاخص‌های برنامه‌ریزی فضایی مؤثر بر تاب‌آوری کالبدی روستاهای منطقه هفت آمایش سرزمین (استان‌های زنجان، قزوین و مرکزی) در مواجهه با سیل انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکرد کمی بوده و داده‌ها از طریق پیمایش میدانی و پرسش‌نامه محقق‌ساخته میان ۳۷۵ سرپرست خانوار روستایی و ۸۶ کارشناس حوزه‌های مرتبط گردآوری شد. نتایج آزمون T تک‌نمونه‌ای نشان داد میانگین تمامی ابعاد مورد بررسی در هر دو گروه به‌طور معناداری پایین‌تر از حد مطلوب نظری (۳) قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که میانگین کل در دیدگاه روستاییان 42/2 (180/81- =t) و در دیدگاه کارشناسان 2.65 (476/11- =t) برآورد شد. همچنین آزمون T مستقل حاکی از وجود تفاوت معنادار ادراکی میان دو گروه (01/0<p) است؛ بیشترین شکاف در بعد حکمروایی مشاهده شد، جایی که ارزیابی نسبتاً مثبت کارشناسان در تقابل با ارزیابی انتقادی جامعه محلی قرار دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد استمرار رویکردهای تمرکزگرا و بالا به پایین در برنامه‌ریزی فضایی، به عدم انطباق زیرساخت‌ها با نیازهای بومی انجامیده و ظرفیت تاب‌آوری کالبدی را تضعیف کرده است. بر این اساس، بازتعریف سازوکارهای نهادی و تقویت حکمروایی مشارکتی به‌عنوان پیش‌شرط ارتقای تاب‌آوری فضایی روستاهای سیل‌خیز منطقه پیشنهاد می‌شود.

https://jneh.usb.ac.ir/article_9878_39f51ebbfb3a4ca9e45045e42f738135.pdf