مخاطرات محیط طبیعی

مخاطرات محیط طبیعی

واکاوی نظام حمایتی و نقش ترتیبات بین‌نهادی در تقویت تاب‌آوری بهره‌برداران بخش کشاورزی در مواجهه با تغییرات اقلیمی: مطالعه موردی استان زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 محقق بخش تحقیقات اقتصادی- اجتماعی و ترویجی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران
2 دانشیار گروه مطالعات تکنولوژی، پژوهشکده مطالعات فناوری های نوین، سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران، تهران، ایران
چکیده
تغییرات اقلیمی در سال‌های اخیر، تاب‌آوری بهره‌برداران کشاورزی را با چالش‌های جدی مواجه کرده و نیاز به بازنگری در نظام‌های حمایتی را دوچندان ساخته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش ترتیبات بین‌نهادی و ارکان نظام حمایتی در تقویت تاب‌آوری کشاورزان استان زنجان انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و از طریق مصاحبه نیمه‌ساختارمند با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه مربوطه در استان صورت گرفت و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که در حال حاضر یک شکاف عملکردی میان سیاست‌های کلان دولتی و نیازهای عملیاتی کشاورزان در سطح مزرعه وجود دارد. همچنین، نتایج حاکی از عدم انسجام میان ارکان نظام حمایتی (مالی، دانش‌بنیان و ساختاری) و غلبه رویکردهای بخشی به‌جای مدیریت هم‌افزا است. این عدم هماهنگی میان نهادهای دولتی، بخش خصوصی و سازمان‌های مردم‌نهاد، مانع از انتقال مؤثر راهکارهای سازگاری به سطح بهره‌بردار می‌شود. بر این اساس، ایجاد نهادهای فراگیر استانی و گذار از حمایت‌های صرفاً مالی به سمت حمایت‌های دانش‌بنیان و عملیاتی، برای ارتقای تاب‌آوری بخش کشاورزی ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Support System and the Role of Inter-Institutional Arrangements in Strengthening Farmers’ Resilience to Climate Change: A Case Study of Zanjan Province

نویسندگان English

Nafiseh Salahi Moghadam 1
Negin Fallah Haghighi 2
1 Researcher, Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Zanjan Province, Zanjan, Iran
2 Associate Professor, Department of Technology Development Studies (DTDS), Iranian Research Organization for Science and Technology (IROST), Tehran, Iran
چکیده English

In recent years, climate change has posed severe challenges to the resilience of agricultural practitioners, necessitating a comprehensive re-evaluation of existing support systems. This study aims to analyze the role of inter-institutional arrangements and pillars of support systems in enhancing the resilience of farmers in Zanjan Province. Employing a qualitative approach, semi-structured interviews were conducted with 20 key experts in the region, and the resulting data were analyzed using MAXQDA software. The findings reveal a significant “functional gap” between macro-level government policies and the operational needs of farmers at the farm level. Furthermore, the results indicate a lack of coherence among the pillars of the support system (financial, knowledge-based, and structural) and a predominance of sectoral approaches rather than synergistic management. This lack of coordination among governmental agencies, the private sector, and non-governmental organizations hinders the effective transfer of adaptation strategies to the end-users. Consequently, establishing inclusive provincial institutions and transitioning from purely financial support toward knowledge-based and operational assistance are essential to enhancing the resilience of the agricultural sector.

کلیدواژه‌ها English

Zanjan Province
Agricultural Sector
Climate Change
Resilience
حیدری تاشه‌کبود، شادیه، مفیدی، عباس و حیدری تاشه‌کبود، اکبر. 1398. چشم‌انداز تغییرات بارش در شمال غرب ایران با استفاده از مدل‌های گردش کلی جو تحت سناریوهای اقلیمی. فصلنامه جغرافیا و مخاطرات محیطی. 8 (1): 133-151. https://doi.org/ 10.22067/geo.v0i0.80780
رستمی، محدباقر، مخبر دزفولی، محمدرضا و دهقان، نبی اله. 1395. ارائه الگوی پیاده سازی نقشه جامع علمی کشور بر اساس رویکرد پارادیمی روش نظریه مبنایی. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی. 6 (20): 161-145.
زارعی، عظیم و اسدی، محمد. 1397. شناسایی عوامل کلیدی موفقیت در تدوین استراتژی مرچندایزینگ کاراکترهای انیمیشنی در بازار ایران با استفاده از روش نظریه مبنایی. فصلنامه مدیریت بازرگانی. 10(3): 566-582.https://doi. 10.22059/jibm.2018.248932.2892
سواری ممبنی، آمنه. یزدان‏پناه، مسعود و سواری، مسلم. 1400. سازگاری با تغییرات آب و هوایی در میان کشاورزان روستاهای شهرستان باغمک. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. 10 (2): 183-212. https://doi. 20.1001.1.23222131.1400.10.36.9.9
عربی، مصطفی، لطفعلی‏پور، محمدرضا، قوامی، هادی و کرامت‏زاده، علی. 1402. بررسی اثرات تغییر اقلیم بر توسعه بخش کشاورزی ایران و رفاه خانوار و برنامه‏های دولت برای سازگاری با تغییر اقلیم. فصلنامه مهندسی جغرافیایی سرزمین. 7 (4): 959-977. https://doi.10.22034/jget.2023.297140.1331
فتاحی، ابراهیم و مقیمی، شوکت. 1398. اثر تغییرات اقلیمی بر روند برف شمال غرب ایران. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. 19 (54): 47-63. https://doi. 10.29252/jgs.19.54.47
فراش‌خیابانی، مریم و پرتوی، پروین. 1402. پیوند مردم‌نگاری و نظریه مبنایی؛ روشی برای پژوهش در مطالعات شهری. فصلنامه  مطالعات شهری. 10 (39): 15-28. https://doi.10.34785/J011.2021.414
کشاورز، مرضیه. 1403. نقش نظام نوین ترویج کشاورزی در تحقق حکمرانی اقلیمی نرم به‌منظور ارتقای تاب‌آوری جوامع روستایی در برابر تغییر اقلیم. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 20. 39-57. https://doi.10.22034/iaeej.2025.226269
کشاورز، مرضیه و کرمی، رویا.1401. آسیب‌پذیری ساختاری و سازگاری موقعیتی خانواده‌های کشاورز با تغییر اقلیمی: واکاوی تجربی استان زنجان. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 18(2)، 123–143. https://doi.org/20.1001.1.20081758.1401.18.2.8.3
لطفی‌خاچکی، بهنام و ایمانی‌جاجرمی، حسین. 1398. مطالعۀ موانع شناساندن مسائل اجتماعی به جامعه توسط سازمان‌های مردم‌نهاد با روش نظریۀ مبنایی. فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. 9(1): 131-160. https://doi. 10.22059/jisr.2019.280354.859
مظفری، غلامعلی، بهزادی کریمی، حسین و محمدی راوری، فروغ. 1404. ارزیابی تأثیر تغییر اقلیم بر منابع آب سطحی حوضه کارون و تولید برق‌آبی سد شهید عباسپور تحت سناریوهای PCR. فصلنامه مخاطرات محیط‏طبیعی. 14 (4): 75-104. https://doi: 10.22111/jneh.2025.50099.2076
ملایی، فریبا، حسینی، محمود، حجازی، یوسف و پیش‏بین، احمدرضا. 1397. تبیین راهبردهای سازگاری کشاورزان استان خراسان جنوبی با تغییر اقلیم. فصلنامه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران. 14 (2): 83- 105. https://doi.org: 20.1001.1.20081758.1397.14.2.6.3
مهرانی، ساسان، حساس یگانه، یحیی، ابوی اردکان، محمد و گنجی، حمیدرضا. 1398. طراحی مدل تردید حرفه‏ای حسابرسی مبتنی بر نظریه مبنایی. فصلنامه دانش حسابرسی. 19(76): 5-39.
نظری‏پور، حمید، طاوسی، تقی و براهویی، فاطمه. 1403. محدودیت‏های مقابله و تاب‏آوری در برابر مخاطرات ناشی از تغییرات اقلیمی (نمونه موردی: شهرستان زاهدان). فصلنامه پژوهش‏های تغییرات آب‏و‏هوایی. 5 (16): 1-16. https://doi.10.30488/ccr.2024.403162.1146
هوشمندان‏مقدم فرد، زهرا، شمس، علی، یعقوبی، جعفر، صبا، جلال و عساکره، حسین.1400. مؤلفه‏های اثرگذار بر ادراک کشاورزان از تغییرات اقلیمی (مطالعه موردی: استان زنجان). فصلنامه آموزش محیط‏زیست و توسعه پایدار. 10 (1): 9-24. https://doi. 10.30473/ee.2021.50117.2136
Izuogu, c., Oparaojiaku, J., Njoku, l., Ankrah, D., Ominikari, A. and Nwabuisi, C. 2025. A review of agricultural extension roles in climate change adaptation and mitigation among farmers in Nigeria. Agro-Knowledge Journal. 26 (2): 107-  127. https://doi.10.7251/AGREN2502107I
Mensah, S., Jacobs, B. and Cunningham, R. 2026.The role of institutions in enhancing climate change adaptation by smallholder farmers in the Talensi district of Ghana. Environmental Development. 57. 1-11.https://doi.org/10.1016/j.envdev.2025.101341
Ojo, T. O. and Baiyegunhi, L. J. S. 2021. Climate change perception and its impact on net farm income of smallholder rice farmers in South-West, Nigeria. Journal of Cleaner Production, 310, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.127373
Oruonye, E. D., Osigwe, A., Abdullahi, A. and Danladi, T. 2020. The Role of Government Institutions in Supporting Smallholder Farmers’ Adaptation to Climate Change in Gombe State, Nigeria. International Journal of Pure Agricultural Advances. 3 (1): 1-13.  https://doi.10.20448/813.31.1.13
Osuji, E., Olaolu, M., Okereke-Ejiogu, N., Onoh, P., Peter-Onoh, C., Emma-Okafor, L., Chukwuma, O., Osuagwu, C., Aririguzo, B. and Adaohuru, A. 2025. Agricultural Extension Services and Climate Adaptive Capacity of Smallholder Farmers in Ebonyi State, Nigeria. Journal of Agricultural Extension. 29 (2): 1-11. https://doi.org/10.4314/jae.v29i2.2
Rahnama, A., Hashemitabar, M. and Esfandiari, M. 2025. Investigating the Impacts of Changeable Policies with Climate Change on Iran’s Agricultural Sector. Iranian Economic Review. 29(3): 982-1011. https://doi.org: 10.22059/IER.2023.363024.1007773
Bashirian, F., Rahimi, D., Movahedi, S. and Zakerinejad, R. 2020. Water level instability analysis of Urmia Lake Basin in the northwest of Iran. Arabian Journal of Geosciences. 13: 1-14. https://doi.org: 10.1007/s12517-020-5207-1
Zhao, Z., Wang, G., Chen, J., Wang, J. and Zhang, Y. 2019. Assessment of climate change adaptation measures on the income of herders in a pastoral region. Journal of Cleaner Production. 208: 728- 735.  https://doi.org: 10.1016/j.jclepro.2018.10.088
Zobeidi, T., Yaghoubi, J. and Yazdanpanah, M. 2022. Exploring the motivational roots of farmers’ adaptation to climate change-induced water stress through incentives or norms. Journal of Scientific Reports. 1- 10. https://doi.org: 10.1038/s41598-022-19384-1.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 18 مهر 1405
  • تاریخ اولین انتشار 18 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 18 مهر 1405