ارزیابی آسیب‌پذیری بافت‌های فرسوده شهر کاشان ناشی از خطرات زلزله

غلامی, یونس; شاطریان, محسن; بیگی, احمد علی

doi:10.22111/jneh.2019.22264.1323

ارزیابی آسیب‌پذیری بافت‌های فرسوده شهر کاشان ناشی از خطرات زلزله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه جغرافیا و طبیعت گردی، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان

² استاد گروه جغرافیا و طبیعت گردی ، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان

³ دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان

10.22111/jneh.2019.22264.1323

چکیده

بافتهای فرسوده شهری دارای مشکلات متعددی در زمینه های کالبدی، محیطی، اجتماعی و اقتصادی هستند که زندگی ساکنان در این‌گونه بافت‌ها را با مشکلات روبه‌رو ساخته است. در موجودیت بافتهای فرسوده و با توجه به رشد جمعیت و افزایش شهرنشینی وقوع حوادث طبیعی مثل زلزله می‌تواند خسارات و تلفات سنگینی را در چنین مکانهای برجای گذارند. ضرورت کاهش آسیب پذیری شهرها و بخصوص بافت‌های فرسوده در برابر این پدیده به‌عنوان یکی از اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری و سایر رشته‌های مرتبط شهری محسوب میگردد. با توجه به اینکه آسیب پذیری ناشی از زلزله یکی از مهمترین چالشهای پیش روی شهرهای ایران بوده و موضوع پهنه‌بندی خطر لرزه‌خیزی و ارزیابی آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله در مباحث مرتبط به جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری است، در این تحقیق سعی گردیده که میزان آسیب پذیری بافتهای فرسوده شهر کاشان مورد ارزیابی قرارگرفته و راهکارهای بیرون رفت از این معضل پیشنهاد گردیده‌اند. در این تحقیق از داده‌های موجود سازمان‌های مختلف، با استفاده از مدل فازی[1] و فازی میمبرشیب[2] در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد تحلیل و ارزیابی قرارگرفته است. نتایج به‌دست‌آمده نشان میدهد شهر کاشان با داشتن 754.3 هکتار بافت فرسوده که در مکانهای مختلفی از شهر قرار دارند، بیشترین کاربری مسکونی باکیفیت پایین ابنیۀ، بافتهای تاریخی، اراضی مخروبه، عمر زیاد ساختمان‌ها و معابر تنگ و باریک در معرض آسیب پذیری بیشتری ناشی از زلزله نسبت به سایر مناطق شهری قرار دارند که در میان بافتهای فرسوده، مرکز شهر با بیشترین و لتحر در پایین‌ترین درجه از آسیب پذیری قرار میگیرند.

[1] Fuzzy

[2] Fuzzy Membership

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of vulnerability of worn-out texture of Kashan city due to earthquake hazards

نویسندگان [English]

Yones Gholami ¹
Mohsen Shaterian ²
Ahmad Bigi ³

¹ Assistant Professor of Geography, Faculty of Geography and ecotourism, University of Kashan, Kashan, Iran

² Professor of Geography, Faculty of Geography and ecotourism, University of Kashan, Kashan, Iran

³ MA student of Geography, Faculty of Geography and ecotourism, University of Kashan, Kashan, Iran

چکیده [English]

Worn-Out urban textures have many problems in the physical, environmental, social and economic fields that have caused a lot of limitation for residents that live in these textures. In the presence of worn-out tissues, due to population growth and urbanization, natural disasters such as earthquakes can cause heavy losses and losses in such places. The need to reduce the vulnerability of cities and especially the worn-out structures against this phenomenon is considered as one of the main goals of urban planning and other related urban areas. Considering that the earthquake vulnerability is one of the most important challenges facing cities in Iran and is the subject of zoning of seismic risk and assessment of the vulnerability of cities to earthquakes in geographic and urban planning issues, this study attempts to measure the magnitude. The vulnerability of the corrosive tissues of Kashan city has been evaluated and solutions to this problem have been proposed. In this research, existing data from different organizations have been analyzed and evaluated using the fuzzy and fuzzy membership in the GIS environment. The results show that Kashan city with 754.3 hectare of worn out texture, located in different places of the city, the most used residential property with low quality, historical texture, ruined lands, long life of buildings and narrow and narrow streets exposed to greater vulnerability due to Earthquakes are more than other urban areas Among the worn-out tissues, the center of the city with the most and the Lather or lowest is the vulnerability.

کلیدواژه‌ها [English]

Vulnerability
Worn-out texture
Fuzzy model
GIS
Kashan City

مراجع

- ابراهیمی مجید؛ سلمانی مقدم محمد؛ امیراحمدی ابواالقاسیم؛ نوری مریم (1394). ارزیابی آسیبپذیری لرزهای شهر بردسکن در برابر زلزله با استفاده از مدل سلسله مراتبی وارون (IHPW). دانشگاه سیستان و بلوچستان، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال چهارم، دوره ششم، صص137– 105.

- احد نژاد روشتی محسن؛ روستایی شهریور؛ کاملی فر محمد جواد(1395). ارزیابی آسیبپذیری شبکه معابر شهری در برابری زلزله با رویگرد مدیریت بحران، مطالعه موردی: منطقه 1 شهر تبریز، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی(شهر)، دوره 24، شماره 95، صص37-50.

- المدرسی سیدعلی؛ جوهری محمدرضا؛ فتاحی محمدعلی(1391). مدل سازی آسیبپذیری ساختمانی شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی نموده موردی: بافت تاریخی شهر کاشان. دانشگاه فردوسی مشهد، مجله مخاطرات محیطی، سال اول، چاپ اول، صص 14-1.

- امیدعلی اسماعیل؛ تقوایی مسعود؛ بیدرام رسول(1393). بهسازی بافتهای فرسوده شهری با رویکرد مدیریت بحران زلزله. دانشگاه سیستان و بلوچستان، فصلنامه تحقیقاتی جغرافیایی، سال 29، شماره سوم، شماره 114، صص 178 – 165.

- جامی محسن؛ فریمان خطیب محمد مهدی؛ مریدی علی اصغر؛ مظلوم، غلامرضا(1392). هندسه فرکتالی گسلها و لرزه خیزی در شمال شرق ایران. دانشگاه فردوسی مشهد، مجله مخاطرات محیطی، سال دوم، شماره سوم، صص 28-17.

- حاجینژاد علی؛ بذرافشان جواد؛ حمزه خانلو جلال الدین وثوقی؛ بدری علی(1395). ارزیابی راهبردهای اسکان مجدد پس از مخاطره زلزله در نواحی روستایی دهستان آبگرم شهرستان اردبیل. دانشگاه سیستان و بلوچستان، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال پنجم، شماره نهم، صص 20-1.

- حاجینژاد علی؛ بدلی احد؛ آقایی واحد (1394). بررسی عوامل مؤثر بر آسیبپذیری ناشی از زلزله در مناطق شهری دارای سکونتگاههای غیر رسمی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی: مناطق 1 و 5 شهر تبریز. دانشگاه سیستان و بلوچستان، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال چهارم، شماره ششم، صص 56 – 33.

- عالم زاده محمد جواد؛ لک آزاده؛ مهدا محمد باقر؛ کسلخه صالح؛ دژدار فریدون؛ درخشان نیا احسان؛ سوری عباس؛ نصیری میثم؛ پوربکری مهدی؛ نقوی بابک؛ اصغری سمیرا؛ نصیری صنم؛ پیش بین محمد حسن؛ فیض آبادی اعظم (1389). طرح بهسازی و نوسازی بافت فرسوده کاشان. شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران، شرکت عمران و مسکن سازان استان اصفهان، شرکت احیاء و عمران. صص 93-90.

- علینیا هادی؛ مریدی فریمانی علی اصغر؛ نادری میقان، نصیر (1391). پهنه بندی خطر زمین لرزه شهر نیشابور به روش قطعی. دانشگاه فردوسی مشهد، مجله مخاطرات محیطی، سال اول، چاپ اول، صص 109-87.

- قائدرحمتی صفر؛ خادم الحسینی احمد؛ سیاوشی طاهر (1392). تحلیل میزان ریسک پذیری سکونتگاههای شهری استان لرستان از خطر زلزله. دانشگاه سیستان و بلوچستان، جغرافیا و آمایش شهری- منطقهای، شماره 9، صص 14-1.

- لطفی خداداد؛ عفاریگیلانده عطا؛ اسفندیاریدرآباد فریبا (1393). ارزیابی آسیب‌پذیری شهرها از گسل های پیرامونی با استفاده از روش TOPSIS در محیط GIS مطالعه موردی: شهر اردبیل. دانشگاه سیستان و بلوچستان، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال سوم، شماره چهارم، صص 33-17.

- محجل محمد؛ رهامی زینب (1388). ساختار گسل راوند و نقش آن در ایجاد حوضه گششی pull-apart در کمربند آتشفشانی ارومیه-دختر. پژوهشکده علوم پایه کاربردی. فصلنامه زمین شناسی ایران، سال سوم، شماره یازدهم، صص 45-39.

- محمد زاده رحمت (1391) بررسی نقش فضاهای باز و شبکه ارتباطی در کاهش آسیب زمین لرزه. مطالعه موردی: منطقه باغمیشه تبریز. دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، صفه، دوره 20، شماره 50، صص 112-103.

- محمدی علیرضا؛ جاوید مغوان بهمن (1395). سنجش میزان آسیبپذیری سکونتگاههای غیر رسمی در برابر خطر وقوع زمین لرزه با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مورد پژوهش: محلۀ زیر نهر تراب شهر پارس آباد. دانشگاه خوارزمی. نشریه تحلیل مخاطرات محیطی، سال سوم، شماره 3، صص 64-41.

- مهدوی نژاد محمد جواد؛ جوانرودی، کاوان (1391). بررسی آسیبپذیری ناشی از زلزله در شبکههای ارتباطی تهران بزرگ، مطالعه موردی: خیابان ولیعصر(عج) شمالی (میدان ولیعصر(عج) تا چهارراه پارک وی)، دو فصلنامه علمی-پژوهشی مدیریت بحران، شماره اول،، صص 21-13.

- نگارش حسین؛ نوروزی رباب؛ فیضی وحید؛ شاه حسینی منصوره (1391). ارزیابی ریسکهای بالقوه ناشی از زلزله در بافتهای فرسوده، مطالعه موردی: محله سنگلج شرقی واقع در منطق 12 تهران، دانشگاه فردوسی مشهد، مجله مخاطرات محیطی، سال اول، چاپ اول، صص 17-1.

- Banba, M., Maki, N., Topping, K., Hayashi, H., Kondo, T., Tamura, K., Tatsuki, S., Tanaka, S., Fukasawa, Y., Karatani Y., (2004), Analysis of land use management for earthquake disaster reduction in the asia pacific region. 13^th World conference on Earthquake Engineering, Vancouver, B.C, Canada, August, Vol. 35, No.1, pp.1 – 6.

- Fleischhauer, M. (2006). The Role of Spatial Planning in Strengthening Urban Resilience. In Resilience of Cities to Terorist and other Threats; Pasman, H.J., Kirillov, I.A., Eds.; Springer Science and Business Media: Dordrecht, The Netherlands Vol. 35, No.1., pp 273–298.

- Hizbaron, D. Baiquni, M. Sartohadi, J. Rijanta, R. (2012). Urban Vulanerability in Bantul District, Indonesia-Towards Safer and Sustainable Development. Sustainalility 4, pp.2022-2037.

- Pelling, M.(2007) Investigating urban risk accumulation in six countries in Africa urban risk analysis network, Natural Hazards and Earth System Sciences, pp.11-2105.

- Rashed, Tarek. Weeks, john. (2003). Assessing vulnerability to earthquake hazards through spatial multicriteria analysis of urban areas, Geographical information science, GIS 10058, pp 122-145.

- Sarris, A. Loupasakis, C. Soupios, P. Trigkas,V. Vallianatos, F.(2010). Earthquake vulnerability and seismic risk assessment of urban areas in high seismic regions: Application to chania city, Crete Island, Greece. Nat. Hazards 54,pp. 395–412.

- http://desktop.arcgis.com/en/arcmap/10.3/tools/spatial-analyst-toolbox/how-fuzzy-membership.

- http://desktop.arcgis.com/en/arcmap/10.3/tools/spatial-analyst-toolbox/how-fuzzy-overlay-works.htm.