تحلیل فضایی تاثیر شاخص‌های عدالت توزیعی بر تاب‌‌آوری مناطق روستایی در برابر خشکسالی (مطالعه موردی: مناطق روستایی غرب دریاچه ارومیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه

2 استاد گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

تحلیل الگوهای فضایی تاب‌‌آوری و بررسی روابط فضایی بین تاب‌‌آوری و عوامل تأثیرگذار از جمله عدالت توزیعی بسیار ضروری خواهد بود، زیرا باعث درک بهتر وضعیت تاب‌‌آوری و مدیریت بهینه خدمات توزیعی خواهد شد. لذا، هدف از مطالعه حاضر، که از نوع توصیفی ـ تحلیل است، بررسی عدالت توزیعی و تأثیر آن بر سطح تاب‌‌آوری روستاهای غرب دریاچه ارومیه در زمینه خشکسالی است. جامعه آماری مطالعه حاضر تمامی روستاهای واقع در محدوده 10 کیلومتری از ساحل دریاچه ارومیه بوده، که جهت مطالعه 53 روستا و در نهایت با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه‌‌گیری طبقه‌‌ای چند مرحله‌‌ای تصادفی 380 خانوار جهت مطالعه انتخاب شد. ابزار جمع‌‌آوری پرسشنامه محقق ساخته‌‌ای بود که روایی آن به صورت صوری و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. در این پژوهش، عوامل تأثیرگذار (شاخص‌‌های عدالت توزیعی) بر سطح تاب‌‌آوری روستاهای مورد مطالعه با روش رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج رگرسیون GWR نشان داد که متغیرهای وارد شده به مدل 8/47 درصد متغیر وابسته را تبیین می‌‌کنند. همچنین، نتایج مدل رگرسیون (OLS) نشان داد که شاخص‌‌های زیربنایی، بازرگانی ـ خدماتی و اقتصادی دارای بیشترین تأثیرگذاری بر سطح تاب‌‌آوری در روستاهای مورد مطالعه در زمینه خشکسالی هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of The Effects of Distributive Justice Indices on Rural Areas Resilience to Drought (Case Study: Rural Areas in West of Urmia Lake)

نویسندگان [English]

  • Alireza Jamshidi 1
  • Aliakbar Anabestani 2
1 Assistant Professor, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
2 Professor, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Due to a better understanding of the status of resilience and optimal management of distribution services, it will be essential to analysis of spatial resilience patterns and examine the spatial relationships between resilience and influencing factors, including distributive justice. Therefore, the purpose of this descriptive-analytical study is to investigate distributive justice and its effect on the resilience of villages west of Lake Urmia to drought. The statistical population of the present study was all villages located within 10 km of the shore of Lake Urmia, which were selected 53 villages as a research environment and finally 380 households as the human analysis units using the Cochran's formula and by multi-stage random sampling method. The research instrument was a researcher-made questionnaire whose validity and reliability were confirmed using Cronbach's alpha coefficient. In this study, the effective factors (distributive justice indices) on the resilience of the studied villages were investigated by geographic weighted regression (GWR). The results of GWR regression showed that the variables entered in the model explain 47.8% of the dependent variable. Also, the results of regression model (OLS) showed that infrastructure, trade-service and economic indicators have the greatest impact on the resilience to drought in the studied villages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Distributive Justice
  • Resilience
  • Drought
  • Geographical Weighted Regression
  • Urmia Lake

مراجع

امین نیری، بهناز.، بداقلو، ساسان و رفیعیان، مجتبی (1396). تحلیل فضایی خدمات هفت­گانه شهری براساس رویکرد عدالت توزیعی. فصلنامه دانش شهرسازی، دوره اول، شماره اول، صص 69-55.
پریزادی، طاهر و میرزازاده، حجت (1397). توسعه منطقه­ای در ایران با رویکرد عدالت توزیعی. نشریه تحقیقات کاربردی جغرافیایی، سال 18، شماره 50، صص 198-179.
حسینی، سید محمود.، شریف­زاده، ابوالقاسم.، غلامرضایی، سعید و اکبری، مرتضی (1390)، تبیین مولفه‌های مدیریت بحران خشکسالی در مناطق روستایی و عشایری جنوب شرق کشور. فصلنامه تحقیقات اقتصادی و توسعه کشاورزی ایران، دوره 42، شماره دوم، صص 197-185.
حیدری ساربان، وکیل و مجنونی توتاخانه، علی (1395)، نقش تنوع معیشتی در تاب­آوری خانوارهای روستایی پیرامون دریاچه ارومیه در برابر خشکسالی. نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال سوم، شماره 4، صص 70-49.
رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا،. موسوی، سیدمحمد.، پورطاهری، مهدی و فرج­زاده اصل، منوچهر (1393)، تحلیل نقش تنوع معیشتی در تاب‌آوری خانوارهای روستایی در شرایط خشکسالی مطالعة موردی: مناطق در معرض خشکسالی استان اصفهان. فصلنامه پژوهش­های روستایی، دوره پنجم، شماره دوم، صص 662-639.
زینالی، بتول.، صفریان زنگیر، وحید (1396)، پایش خشکسالی در حوضه دریاچه ارومیه با استفاده از شاخص فازی. فصلنامه مخاطرات محیط طبیعی، دوره ششم، شماره 12، صص 62-37.
سالنامه آماری استان آذربایجان غربی (1395)، سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان آذربایجان غربی، مرکز آمار ایران.
شریفی­نیا، زهرا (1398)، ارزیابی میزان تاب­آوری اجتماعی نواحی روستایی در سیلاب با استفاده از مدل FANP و WASPAS (مطالعه موردی: بخش چهاردانگه شهرستان ساری). فصلنامه جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره 30، صص 26-1.
صادقلو، طاهره.، و سجاسی قیداری، حمدالله (1393)، اولویت­بندی عوامل موثر بر افزایش تاب­آوری کشاورزان در برابر مخاطرات طبیعی (باتأکید بر خشکسالی)، منطقه مورد مطالعه: کشاورزان روستاهای شهرستان ایجرود. فصلنامه جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره دهم، صص 153-129.
عباداله­زاده ملکی، شاهرام.، خانلو، نسیم.، زیاری، کرامت­الله و شالی­امینی، وحید (1396)، سنجش و ارزیابی تاب­آوری اجتماعی جهت مقابله با بحران­های طبیعی (مطالعه موردی: زلزله در محلات تاریخی شهر اردبیل). مدیریت شهری، شماره 48، صص 280-263.
عنابستانی، علی اکبر.، جوانشیری، مهدی.، محمودی، حمیده و دربان آستانه، محمدرضا (1396)، تحلیل فضایی سطح تاب­آوری سکونتگاه­های روستایی در برابر مخاطرات محیطی (مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان فاروج). نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال چهارم، شماره 4، صص 38-17.
منوچهری میاندوآب، ایوب.، انوری، آرزو و آهار، حسن (1398)، تحلیلی بر عدالت فضایی و تأثیر آن بر بوم­شناسی سیاسی شهرها نمونه موردی: کلانشهر تهران. فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال 10، شمارۀ پیاپی 38، صص 100-89.
نوری، سیدهدایت­الله و سپهوند، فرخنده (1395)، تحلیل تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی دربرابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر زلزله (مورد مطالعه: دهستان شیروانِ شهرستان بروجرد). فصلنامه پژوهش­های روستایی، دوره هفتم، شماره دوم، صص 285-272.
هندی، هوشنگ.، اقبالی، ناصر.، سرور، رحیم و پیشگاهی­فرد، زهرا (1395)، بررسی اثر تراکم بر تاب­آوری مناطق شهری (نمونه موردی محلات ناحیه یک منطقه چهارده شهر تهران). فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، سال هشتم، شماره سوم، صص 53-39.
Alam, E., (2018), Climate Impacts and Adaptation Strategies of the Bangladeshi Coastal Communities. American Journal of Environmental Sciences, 14(4): 195-202
Barton, D., Morton, J., Hendy, C., (2001), Drought contingency planning for pastoral livilhoods. Natural Resources Institute policy, series 15: 1-38.
Beckman, M., (2006), Resilient Society, Vulnerable People: A Study of Disaster Response and Recovery from Floods in Central Vietnam. Doctoral thesis; Faculty of Natural Resources and Agriculture Sciences; Swedish University of Agricultural Sciences.
Brand, F. S., Jax. K., (2007), Focusing the Meaning (s) of Resilience: Resilience as a Descriptive Concept and a Boundary Object. Ecology & Society, 12 (1), 1-19.
Cutter, S. L., Barnes, L., Berry, M., Burton., C. Evans, E., Tatr, E., Webb, J., (2008), A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 18(4): 598-606.
Cutter, S. L., Burton, Ch. G., Christopher T. E., (2008), Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions, Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1): 235–239T DOI: 10.2202/1547-7355.1732.
Hassink, R., (2010), Regional resilience: a promising concept to explain differences in regional economic adaptability? Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3: 45 - 58.
Holling, C.S., (1973), Biodiversity in the functioning of ecosystems: an ecological synthesis". Economic and ecological issues. Cambridge University press, Cambridge. pp.44-83.
MacKinnon, D., Derickson, K.D., (2012), From Resilience to Resourcefulness: a Critique of Resilience Policy and Activism. Progress in Human Geography, 37(2): 253-270.
Masten, A. S., Powell, J. L., (2003), A Resilience Framework for Research, Policy and Practice. In S. S. Luthar (Eds.), Resilience and Vulnerability: Adaptation in the Context of Childhood Adversities (pp. 1-26). New York: Cambridge University Press. http://dx.doi.org/10.1017/CBO9780511615788.003.
McManus, P., Walmsley, J., Argent, N., Baum, S., Bourke, L., Martin, J., Pritchard, B., Sorensen, T., (2012), Rural Community and Rural Resilience: What is important to farmers in keeping their country towns alive? Journal of Rural Studies, 49: 21-28.
Norris, F.H., Stevens, S.P., Pfefferbaum, B., Wyche, K.F., Pfefferbaum, R.L., (2008), Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology. 41 (1–2): 127–150.
Pike, A., Dawley, S., Tomaney, J., (2010), Resilience, adaptation and adaptability. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3: 59-70.
Rose, A., (2004), Defining and measuring economic resilience to disasters. disaster prevention and management, 13(4): 307 – 314.
Saja, A.M.A., Teo, M., Goonetilleke, A., Ziyath, A. M., (2018), An inclusive and adaptive framework for measuring social resilience to disasters. International Journal of Disaster Risk Reduction, 28, 862-873.
Skerratt, S (2013). Enhancing the analysis of rural community resilience: Evidence from community land ownership. Journal of Rural Studies, 31: 36-46.
Speranza, I. Ch., Wiesmann, U., Rist, S., (2014), An indicator framework for assessing livelihood resilience in the context of social–ecological dynamics. Global Environmental Change, 28: 109-119.
Vasquez- leon, M., Wast, C., Finan, T., (2003), A comparative assessment of climate vulnerability: agriculture and ranching on both sides of us-mexico border. Global Environmental Change, 13: 159-173.
Wilson, G.A., (2012), Community resilience, globalization, and transitional pathways of decision-making. Geoforum, 43(6): 1218-1231.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 تیر 1399
  • تاریخ بازنگری: 02 دی 1399
  • تاریخ پذیرش: 29 دی 1399
  • تاریخ اولین انتشار: 29 دی 1399
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1400

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار