پهنه‌‌بندی مناطق مستعد آتش‌‌سوزی در بوم‌‌سازگان‌‌های جنگلی زاگرس شمالی (مطالعه موردی: جنگل‌‌های سردشت درآذربایجان غربی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه مراغه

2 دانش‌‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه سنجش از دور، دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران

4 دانشیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه مراغه

چکیده

تعادل بوم‌شناسی طبیعت وابسته به‌سلامتی بوم‌‌سازگان‌‌های جنگلی است. آتش‌‌سوزی تأثیرات جبران‌‌ناپذیری بر کارکردهای بوم‌شناسی بوم‌‌سازگان جنگلی می‌‌گذارد، بطوری‌‌که سبب اختلال در تولید اکسیژن و ترسیب کربن، کاهش تنوع زیستی، گسترش آفات و بیماری‌‌ها و درنهایت برهم خوردن تعادل طبیعت می‌‌شود که نقش بی‌همتایی بو‌‌م‌‌سازگان جنگلی دارد. تحقیق حاضر با هدف پهنه‌بندی خطر آتشسوزی در جنگل‌های شهرستان سردشت در استان آذربایجان غربی با وسعت 8/1784 هکتار برای دستیابی به راهکارهای مدیریتی جهت  مقابله با آن انجام شد. به این منظور پس از گردآوری داده‌‌های مورد نیاز، اقدام به تهیه لایه‌‌های اطلاعاتی شامل ارتفاع، شیب، جهت دامنه، متوسط بارندگی سالانه، متوسط دمای ماهانه، کربن آلی، بافت خاک و تراکم پوشش گیاهی گردید. در مرحله بعد، اولویت‌‌بندی و ارزیابی معیارها و تعیین وزن لایه‌‌ها توسط فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. با اختصاص وزن‌‌های حاصل به لایه‌‌های رستری، عوامل تاثیرگذار و روی هم گذاری لایه های اطلاعاتی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی نقشه امکان وقوع آتش‌سوزی در جنگل‌‌های منطقه تهیه گردید. نتایج نشان‌‌داد که 7/12 درصد منطقه در محدوده خطر آتش‌سوزی زیاد، 9/39 درصد در محدوده متوسط، 9/31 درصد در طبقه با خطر کم و 5/15 درصد منطقه نیز در محدوده بی‌‌خطر واقع‌ شده‌ است. همچنین، بیشترین تهدید آتش‌‌سوزی،  در نواحی شمال شرق منطقه مورد مطالعه و کمترین خطر آتش‌‌سوزی نیز، در شمال، بخش‌‌هایی  در جنوب و نوار باریکی در نواحی مرکزی منطقه مورد مطالعه مشاهده شد. مقدار شاخص آنگستروم نیز نشان داد که بیشترین احتمال رخداد آتش‌سوزی‌ها در فاصله زمانی خرداد تا شهریور است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Zoning areas prone to fire occurrences in the forest ecosystems of North Zagros (Case study: Sardasht forests in West Azarbaijan)

نویسندگان [English]

  • Shahryar Dashti 1
  • Jamal Amini 2
  • Naser Ahmadi sani 3
  • Abdollah Javanmard 4
1 Assistance Prof., Department of Plant Production and Genetic Engineering, University of Maragheh, Iran.
2 MSc. Graduate of Remote Sensing and Geographic Information System, University of Tarbiat, Iran.
3 Associate Prof., Faculty of Agriculture and Natural Resources, Mahabad Branch, Islamic Azad University, Mahabad, Iran.
4 Associate Prof., Department of Plant Production and Genetic Engineering, University of Maragheh, Iran.
چکیده [English]

The ecological balance in nature is integrated with forest safety. Wildfire causes irreparable effects on the ecological functions of the forest and disrupts the production of oxygen and carbon sequestration, reducing biodiversity, expanding pests and diseases, and eventually breaking the balance of nature, which is the unique role of the forest. The purpose of this study was to identify the factors affecting the occurrence and zoning of fire hazards in Sardasht forests in the area of 1784.8 hectares to achieve control and counteraction strategies. At first, layers of elevation, slope, aspect, precipitation, temperature, organic carbon, soil texture, and vegetation cover were mapped for the study area. AHP was used for prioritization, evaluation criteria, and weighting of the layers. Finally, the classifications of the layer were done using GIS, and hazard scores were classified at four classes included; Safe, low risk, medium risk, and high risk. The results showed that 12.7% of the study area is at high risk, 39.9% has moderate risk, 31.9% is in the low-risk area and 15.5% is located in the safe area. Also, the Angstrom index was showed that wildfire occurring has maximum possibility between June to September. It was also found that the north-east of the study area is more at risk of fire due to the denser vegetation than other areas. The minimum fire hazard was observed in the north, part in the south, and the narrow strip in the central regions of the study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Angstrom index
  • Hierarchical analysis process
  • Standardized precipitation index
  • Zagros forests

مراجع

اسدپور علیجان (1380)، تحلیلی بر خسارت ناشی از آتش­سوزی در جنگل­ها و مراتع ایران طی یک دوره 34 ساله از سال 1347 تا 1380، دومین همایش ملی گیاهپزشکی جنگل­ها و مراتع، تهران، صفحه 126-125.
ثاقب طالبی خسرو، ساجدی تکتم، یزدیان فرشاد (1383)، نگاهی به جنگل­های ایران، مؤسسه تحقیقات جنگل­ها و مراتع، شماره 339، 27 صفحه.
حیدری صفری کوچکی ابوذر، مرادیان­فرد فرشته، اسکندری آزیتا، رستمی شاهراجی تیمور (1394)، بررسی برخی خصوصیات کمی و کیفی بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl) در جنگل­های بازفت استان چهار محال و بختیاری، مجله تحقیقات جنگل­های زاگرس، سال دوم، شماره اول، صفحه 91-75.
علیزاده امین (۱۳۹۰)، اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه امام رضا، چاپ سی و یکم، 942 صفحه.
غضنفری هدایت، نمیرانیان منوچهر، سبحانی هوشنگ، مروی مهاجر محمدرضا، پورطهماسی کامبیز (1383)، برآورد رویش قطری درختان وی ول (Quercus libani) در منطقه زاگرس شمالی (مطالعه موردی: هواره خول)، منابع طبیعی ایران، دوره پنجاه و هفتم، شماره چهارم، صفحه 662-649.
گراوند سودابه، یارعلی نبی الله، صادقی کاجی حمد الله (1392)، الگوی مکانی و نقشه خطر وقوع آتش‌سوزی در اراضی طبیعی استان لرستان، فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، دوره بیست و یکم، شماره دوم، صفحه 242-231.
محمدی فریده، شعبانیان نقی، پورهاشمی مهدی، فاتحی پرویز (1389)، تهیه نقشه خطر آتش سوزی جنگل با استفاده ازGIS  و AHP  در بخشی از جنگل­های پاوه، فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، دوره هجدهم، شماره چهارم، صفحه 569-586.
منصوری نبی اله، نظری رحیم، نصیری پروین، قراگوزلو علیرضا (1390)، تدوین برنامه مدیریت بحران آتش سوزی جنگل با استفاده از تکنولوژی سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، مجله کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه ریزی، دوره دوم، شماره سوم، بهار 1390، صفحه 73-63.
مومنی مهدی (1389)، نقش انسان در تغییرات محیط طبیعى، فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، سپهر، دوره نوزدهم، شماره هفتاد و پنجم، صفحه 21-16.
Adab H, Kanniah KD (2011), Effect of Drought on Forest Fire Occurrence in North of Iran Using Remote Sensing and GIS-Based Modeling Approach, Paper presented at the Faculty of Geoinformation and Real Estate (FKSG), Colloquium, University Technology Malaysia.
Agee JK (1996), The influence of forest structure on fire behavior, Paper presented at the Proceedings of the 17th annual forest vegetation management conference.
Banu TP, Banu C, Banu CA (2014), GIS-based assessment of fire risk in national park Domogled-Cerna valley, Journal of Horticulture, Forestry and Biotechnology, 18(2): 52-56.
Barnes BV, Zak DR, Denton SR,  Spurr, SH (1998), Forest Ecology, John Wiley and Sons, USA: 774 p.
Bradshaw LS, Deeming JE, Burgan RE, Cohen JD (1984), The 1978 National Fire-Danger Rating System: technical documentation.
Brown JK, Smith JK (2000), Wildland fire in ecosystems: effects of fire on flora, Gen. Tech. Rep. RMRS-GTR-42-vol. 2. Ogden, UT: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station. 257 p., 42.
Buishand JA (1982), Some methods for testing the homogeneity of rainfall records, Journal of Hydrology, 58: 11-27.
Carmo M, Moreira F, Casimiro P, Vaz P (2011), Land use and topography influences on wildfire occurrence in northern Portugal, Landscape and Urban Planning, 100(1-2): 169-176.
Chen T-Y, Tsao C-Y (2008), The interval-valued fuzzy TOPSIS method and experimental analysis, Fuzzy Sets and Systems, 159(11): 1410-1428.
Chi KH, Han JG (2006), Development of forest fire risk information management system using GIS technology, Paper presented at the Proceedings of the ISPRS Commission VII Symposium Remote Sensing: From Pixels to Processes, Netherlands.
Chuvieco E, Cocero D, Riano D, Martin P, Martınez-Vega J, de la Riva J, Pérez F (2004), Combining NDVI and surface temperature for the estimation of live fuel moisture content in forest fire danger rating, Remote sensing of Environment, 92(3): 322-331.
Chuvieco E, Congalton RG (1989), Application of remote sensing and geographic information systems to forest fire hazard mapping, Remote Sensing of Environment, 29(2): 147-159.
Chuvieco E, Salas J (1996), Mapping the spatial distribution of forest fire danger using GIS, International Journal of Geographical Information Systems, 10(3): 333-345.
Dong X, Li-min D, Guo-fan S, Lei T, Hui W (2005), Forest fire risk zone mapping from satellite images and GIS for Baihe Forestry Bureau, Jilin, China, Journal of forestry research, 16(3): 169-174.
Ebrahimy H, Rasuly A, Mokhtari D (2017), Development of a Web GIS System Based on the MaxEnt Approach for Wildfire Management: A Case Study of East Azerbaijan. ECOPERSIA, 5(3): 1859-1873.
Erten E, Kurgun V, Musaoglu NE (2002), Forest fire risk zone mapping from satellite imagery and GIS case study, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 4: 1–10.
Giannakopoulos C, Kostopoulou E, Varotsos K, Tziotzios K, Plitharas A (2012), An integrated assessment of climate change impacts for Greece in the near future, Regional Environmental Change, 11: 829–843.
Gravand S, Nabiollah Y, Sadeghi H (2013), Spatial pattern and mapping fire risk occurrence at natural lands of Lorestan province, Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 21(2): 231-242.
Heidari Safari Kouchi A, Moradian Fard F, Eskandari A, Rostami Shahraji T (2015), Investigation of Some Quantitative and Qualitative Characteristics of Persian Oak (Quercus brantii Lindl.) in Bazoft Forests of Chahar Mahal and Bakhtiari Province, Journal of Zagros Forests Researches, 2(1): 76-91.
Houle G (2015), Changes in carbon pools influenced by changes in soil texture, slope, and aspect a decade following wildfire in black spruce forests of interior Alaska, Open access master's thesis, Michigan technological university.
Jaiswal RK, Mukherjee S, Raju KD, Saxena R (2002), Forest fire risk zone mapping from satellite imagery and GIS, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 4(1): 1-10.
Long A, Randal C (2004), Wildfire risk assessment guide for homeowners in the southern United States. School of Forest Resources and Conservation, University of Florida.
Mahdavi A, Fallah Shamsi SR, Nazari R (2012), Forests and rangelands’ wildfire risk zoning using GIS and AHP techniques. Caspian Journal of Environmental Sciences, 10(1). pp 43-52.
Mansouri N, Nazari R, Nasiri N, Gragozloo AR (2012), Collection of management program of forest fire crisis by GIS and RS technology, Journal of Application of Remote Sensing and Geographical Information System in Programming, 2(3): 128-141.
McCaw WL (2013). Managing forest fuels using prescribed fire - A perspective from southern Australia. Forest Ecology and Management, 294: 217-224.
Mohammadi F, Shabanian N, Pourhashemi M, Fatehi P (2010), Risk zone mapping of forest fire using GIS and AHP in a part of Paveh forests, Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 18(4): 569-586
Momeni M (2010), The Role of Humans in Environmental Changes. Scientific- Research Quarterly of Geographical Data (SEPEHR), 19(75): 16-21.
Penttila R, Junninen K, Punttila P, Siitonen J (2013), Effect of Drought on Forest Fire Occurrence in North of Iran Using Remote Sensing and GIS-Based Modeling Approach, Faculty of Geoinformation and Real Estate (FKSG). Paper presented at the Colloquium, University Technology Malaysia.
Rasooli SB, Bonyad AE, Pir Bavaghar M (2018), Forest fire vulnerability map using remote sensing data, GIS and AHP analysis (Case study: Zarivar Lake surrounding area), Caspian Journal of Environmental Sciences, 16(4): 369-377.
Sagheb-Talebi K, Sajedi T, Yazdian F (2004), Forests of Iran. Research Institute of Forests and Rangelands. Forest Research division, 339, 27 p.
Salvati L, De Angelis A, Bajocco S (2012), A satellite-based vegetation index as a proxy for and cover quality in a Mediterranean region, Ecological Indicators, 23: 578–587.
Sani NA, Kafaky SB, Pukkala T, Mataji A (2016), Integrated use of GIS, remote sensing and multi-criteria decision analysis to assess ecological land suitability in multi-functional forestry, Journal of forestry research, 27(5): 1127-1135.
Schwartz MW, Butt N, Dolanc CR, Holguin A, Moritz MA, North MP, …, van Mantgem PJ (2015), the Increasing elevation of fire in the Sierra Nevada and implications for forest change, Ecosphere, 6(7): 1-10.
Siachalou S, Doxani G, Tsakiri-Strati M (2009), Integrating remote sensing processing and GIS to fire risk zone mapping: a case study for the Seih-Sou forest of Thessaloniki, ICC 2009, International Cartography Conference.
Song H-S, Lee S-H (2017), Effects of wind and tree density on forest fire patterns in a mixed-tree species forest, Forest science, and technology, 13(1): 9-16.
Vadrevu KP, Eaturu A,  Badarinath K (2010), Fire risk evaluation using multicriteria analysis—a case study, Environmental monitoring, and assessment, 166: 223-239.
Wald A, Wolfowitz J (1940), On a Test Whether Two Samples are from the Same Population, Ann. Math. Statist., 11(2): 147-162.
Walkley A, Black IA (1934), An examination of the Degtjareff method for determining soil organic matter, and a proposed modification of the chromic acid titration method, Soil science, 37(1): 29-38.
Yin H, Fanhua K, Xiu-Zhen L (2004), RS and GIS-based forest fire risk zone mapping in Da Hinggan Mountains, Chinese Geographical Science, 14: 251-257.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 18 تیر 1399
  • تاریخ بازنگری: 02 آذر 1399
  • تاریخ پذیرش: 17 اسفند 1399
  • تاریخ اولین انتشار: 18 فروردین 1400
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1400

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار