پیامد بحران تاب‌آوری اکولوژیک و پدیده فرسایش دلبستگی مکانی نمونه پژوهی: جمعیت جوان 15 تا 19 ساله شهر زابل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 استادیار گروه علوم جغرافیا، دانشگاه زابل

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان بلوچستان

چکیده

زابل به مثابه گره فضائی ناحیه سیستان، با دو پدیده خشکسالی و گردوغبار مواجه است. که  سبب بحران تاب‌آوری اکولوژیک گردیده و رضایت از زندگی را به شدت کاهش داده است. چرا که رابطه انسان و محیط از تعادل، تحمل‌پذیری و سازگاری، خارج و پدیده «فرسایش دلبستگی‌مکانی» رخنمون یافته است. این پژوهش، کاربردی، توصیفی-تحلیلی، پیمایشی با نمونه‌برداری تصادفی‌دو‌مرحله‌ای است. جامعه هدف، جوانان 15 تا 19ساله زابل (با حجم نمونه432 واحد) می‌باشد. از مدلهای کولموگروف-‌اسمیرنوف، تست‌نشانه، کروسکال‌والیس، اسپیرمن، فی، جدول‌‌متقاطع، Vکرامرز و U من‌ویتنی بهره‌گیری شده است. زابل برپایه تحلیل آمار 40 ساله(2005-1966)، با «حداکثر‌میانگین سرعت‌باد، معادل 56/5  متردرثانیه » و داشتن 68درصد روزهای با گردوغبار بالای حداستاندارد در سال 1390، همچنین داشتن رتبه‌اول در شدت طوفان (معادل 107 روز در وضعیت خیلی‌خطرناک) و تبدیل عرصه 450 هزار هکتاری بستر هامون به کانون تولید گرد و غبار و افزایش مراجعات، بستری و مرگ و میر ناشی از بیماری تنفسی با بحران تاب‌آوری اکولوژیک مواجه است. طبق‌یافته‌ها، 64درصد جوانان مورد مطالعه، وضعیت گردوغبار 22 سال گذشته را «بد تا وحشتناک» می‌دانند. همچنین 62درصد زنان  و 43درصد مردان آسایش و کیفیت‌زندگی‌شان را «بد تا وحشتناک» می‌دانند. وانگهی 68 درصد پاسخگویان گفته‌اند رضایت فرزندان‌خانواده از اقامت در زابل، «کم تا هیچ» می‌باشد. 44درصد پاسخگویان هیچ امیدی به آینده ‌هیرمند و هامون ندارند. معنی‌داری این یافته ها  با خطای ۰/۰۰۰  تایید شدند. بحران تاب‌آوری اکولوژیک، سبب رخنمون یافتن«پدیده فرسایش دلبستگی‌مکانی» و پیامدهای خسارت‌بار اجتماعی‌- روانشناختی گردیده است. کاهش احساس مثبت به مکان، عدم ارتبـاط نزدیــک و عدم تمایل به سرمایه‌گذاری، بی‌تردید سبب کاهش انگیزه، کاهش مسئولیت‌پذیری برای ارتقای وضعیت شهر و ناحیه، کاهش آمادگی برای مشارکت، نبود نظارت و به ویژه کاهش فداکاری برای توسعه محله، شهر و ناحیه می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The crisis of ecological resilience and its consequences on the erosion of place attachment, case study: 15 to 19-year-old people of Zabol city

نویسندگان [English]

  • AmirHamzehe Shahbazi 1
  • Alireza Shahbazi 2
  • Zainab Sargazi 3
  • Hamidreza Rakhshaninasab 1
1 Assistant professor of Geography and Urban Planning, University of Sistan and Baluchestan, Iran
2 Assistant Professor of Geohydrology, University of Zabol, Iran.
3 Masters of Geography and Urban Planning, University of Sistan and Baluchestan, Iran
چکیده [English]

Zabol is a spatial node of the Sistan area, has been faced with two Phenomena (drought and dust) which greatly reduced life satisfaction and has caused a crisis of ecological resilience. Because the relationship between humans and the environment has been out of balance, tolerance, and adaptation, and the new phenomenon of "erosion of space attachment" has been occurred. This research is applied, descriptive-analytical, survey, with two-stage random sampling. The target population is 15 to19 years old people in Zabol, (432 units); Analysis models include Kolmogorov-Smirnov, Sign test, Kruskal Wallis, Spearman, Cross-tabulation, Cramer's V, Phi, and U Mann-Whitney. Based on 40 years analysis (1966-2005), "maximum average wind speed" with 10.8 knots and the highest frequency of storms with 68% of days with dust above the standard (the year 2010) belongs to Zabol, Therefore, it has increased referrals, hospitalization, and mortality due to respiratory disease. Based on the findings, 64% of young people consider the dust condition of the last 22 years, "bad to terrible". Also, 62% of women and 43% of men consider their comfort and quality of life "bad to terrible". Moreover, 68% of the respondents said that the satisfaction of the family children for living in Zabol is "little to nothing". 44% of respondents have no hope for the future of Helmand River and Hamoon Lake. The significance of these findings was confirmed with an error level of 0.000. The crisis of ecological resilience has led to the "erosion of place attachment" and the negative consequences of socio-psychological damage, Reducing the positive feeling to the place, Reducing the close relationship or investment, reduce the motivation and responsibility to improve the condition of the city, reduce the willingness to participate, monitor and especially reduce the sacrifice for the development of the neighborhood, city, and area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecological Resilience
  • place Attachment
  • Zabol
  • Drought
  • Dust
  • Hamoon
  • Resilience
ابراهیم زاده، عیسی؛ اسماعیل نژاد، مرتضی. (1396). پناهندگان اقلیمی، چالش آینده‌ی تحولات منطقه‌ایی، مطالعه موردی: خراسان جنوبی، جغرافیا و توسعه، 15(48)، صص18-1
ابراهیم زاده، عیسی؛ رحمانی اسماعیل. (1397). ارزیابی کیفیت زندگی ذهنی- ادراکی در مناطق شهری و تبیین عوامل مؤثر بر آن مطالعه موردی: شهر کنارک، فصلنامه شهر پایدار، 1(3)، صص64-51
آزموده، پیمان؛ شهیدی، شهریار؛ دانش، عصمت؛ 1386، روان شناسی، دوره ... شماره 41، صص  74-60
امیرکافی، مهدی؛ فتحی، شکوفه. (1390). بررسی عوامل موثر بر دلبستگی به محله مسکونی «مطالعه موردی: شهر کرمان، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، 5(1)، تهران، صص41-5
پودینه، اسمعیل؛ برومند، صلاحی؛ خسروی؛  محمود؛ حمیدیان پور، محسن .(1397). تحلیل روند تغییرات بیشینه سرعت بادهای 120روزه سیستان با آزمونهای من-کندال و شیب تخمین سن، پژوهشهای دانش زمین، 9(34)، صص 128-114
خسروی، محمود و نظری‌پور، حمید . (1391). مطالعه‌ همدید تیپ‌های هوای غالب منطقه سیستان (ایستگاه زابل)، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، 44(3)، صص 62-39
خسروی، محمود. (1383). ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺭﻭﺍﺑﻂ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﮕﻮﻫﺎﻱ ﭼﺮﺧﺶ ﺟﻮﻱ ﻛﻼﻥ ﻣﻘﻴﺎﺱ ﻧﻴﻤﻜﺮﻩ ﺷﻤﺎﻟﻲ ﺑﺎ ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ‌ﻫﺎﻱ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺳﻴﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ، مجله جغرافیا و توسعه، 2(3)، صص 188-166
خسروی، محمود؛ مفیدی، عباس؛ پورکریم برآبادی، رویا. (1395). بررسی ارتباط متقابل باد صدوبیست روزه سیستان و بادهای شرق خراسان، فصلنامه جغرافیای طبیعی، 9(31)، صص37 - 19
خمر, غلامعلی؛ عالی، علی؛ جلیلی‌جهرمی، الهام. (۱۳۹۲). ارزیابی و تحلیل طوفانهای شن، بر پراکنش جغرافیایی بروز بیماریهای تنفسی (سل) در سیستان با استفاده از مدل TOPSIS، سومین همایش ملی فرسایش بادی و طوفانهای گرد و غبار، یزد، انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران، https://www.civilica.com/Paper-ISADMC03-ISADMC03_057.html
دل‌انگیزان، س. و جعفری مطلق، ز. (1392). بررسی اثر ریزگرد بر میزان بستری و مرگ و میر بیماران قلبی و تنفسی (مطالعه موردی شهر کرمانشاه, شش ماهه اول سالهای 1390-1389، سلامت و محیط زیست, 6(1), صص 76-67.
ذولفقاری، حسن؛ صحرائی، جلیل؛ معصوم‌پور، سیماکوش جعفر؛ برزو، فرزانه. (1395). بررسی شارگرمای محسوس، و ارتباط آن با تغییرات دما و باد طی دوره گرم سال در ایران، پژوهش های جغرافیای طبیعی، 48(3)، صص450-431،
راشکی, علیرضا .(۱۳۹۲). بررسی روند تغییرات زمانی و مکانی ریزگردهای جنوب غرب آسیا و ارتباط آن با خشک شدن دریاچه های هامون، سومین همایش ملی فرسایش بادی و طوفانهای گرد و غبار، یزد، انجمن علمی مدیریت و کنترل مناطق بیابانی ایران، https://www.civilica.com/Paper-ISADMC03-ISADMC03_110.html
زرینی، ابراهیم؛ کاملی، محسن. (1396). بررسی ارتباط میان امنیت، دلبستگی به مکان با مولفه‌های اقتصادی شهر، مطالعه موردی: شهر قم، جغرافیا (فصلنامه علمی – پژوهشی و بین المللی، انجمن اجغرافیای ایران، 15(52)، صص 365-355
صداقت، مهدی؛ مهرنیا، سیدرضا؛ برزگر، صادق؛ زنگی‌آبادی، محمد‌علی. (1395). تاثیر مخاطره‌آمیز کاهش سطح طاق‌زارهای اطراف شهر کرمان، بر تشکیل کانونهای ریزگرد، مدیریت مخاطرات محیطی، 3(3)، 211-199
صنعت خواه، علیرضا، دادخواه فر (1394)، بررسی نقش اعتماد، شبکه‌های اجتماعی ، مشارکت و احساس شادمانی در دانشجویان مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان در سال 1393، 5(17)، 124-107
ضرغامی، سعید؛ تیموری، اصغر؛ محمدیان مصصم، حسن و شماعی، علی. (1395). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری محله‌های‌شهری در برابرزلزله (بخش‌مرکزی شهر زنجان)، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7(27)، صص92-77
طاوسی، تقی و رئیس‌پور، کوهزاد. (1389). تحلیل آماری و پیش بینی احتمال وقوع، طوفان های شدید با استفاده از روش تجزیه و تحلیل سری‌های جزئی(مطالعه موردی: منطقه سیستان)، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 1(2)، صص105-93
طاوسی، تقی؛ سلیقه، محمد؛ صفرزائی، نعمت‌‌الله. (1391). بررسی پارامترهای برداری باد و نقش آن در طوفانهای گرد وغباری سیستان ایران، جغرافیا و پایداری محیط، 2(4)، صص 30-19
عراقی نژاد، شهاب؛ انصاری قوجقار، محمد؛ پورغلام آمیجی، مسعود؛ لیاقت، عبدالحمید؛ بذرافشان، جواد. (1397). تأثیر نوسانات اقلیمی بر فراوانی طوفانهای گردوغبار در ایران، مجله مهندسی اکوسیستم بیابان، 7(21)، صص ۷۹ـ۹۳
عزیزی، محمد‌مهـدی و اربـاب، پارسـا. (1387). چالش هویت در شهرهای جدید، هفت شهر، 2(25و 26)، تهران، صص157- 148
فرج‌زاده، منوچهر؛ رازی، مهین. (1390). بررسی توزیع زمانی و مکانی طوفان ها و بادهای شدید در ایران ، پژوهشهای آبخیزداری (پژوهش و سازندگی)، 2(91)، صص 32-21
قلعه‌نویی، محمود؛ زمانی، بهادر؛ پیمانفر، سپیده. (1396). فراتحلیل مطالعات وابستگی به مکان، مدیریت شهری، 16(3)، صص98-87
گودرزی، غلامرضا و هشت نفر همکاران(1395). بررسی کیفیت بهداشتی هوای شهرستان زابل بر اساس شاخص AQI و محاسبه‌ی میزان مرگ‌و‌میر ناشی از ریزگردها، مجله‌ی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 22(25)،صص841-832
مرکز امار ایران، (1395)، نتایج سرشماری نفوس و مسکن شهر زاهدان،
میرغلامی، مرتضی؛ آیشم، معصومه. (1395). مدل ارزیابی حس مکان براساس مولفه های کالبدی، ادراکی، عملکردی و اجتماعی، نمونه موردی: خیابان امام ارومیه؛ مطالعات شهری، 25(19)، صص 80-68
نگارش، حسین؛ فتوحی، صمد؛ ثریا، رضا. (1399). شناسایی عوامل موثر در آسیب‌پذیری و  اختلاف حجم میزان رسوبات بادی جمع شده در مدارس روستاهای شهرستان نیمروز، نشریه تحلیل فضائی مخاطرات محیطی، 7(1)، صص 48-33
نیکمرد نمین، سارا؛ برک‌پور، ناصر؛ عبداللهی، مجید. (1393). کاهش خطرات زلزله با تاکید بر عوامل اجتماعی رویکرد تاب آوری؛ نمونه موردی: منطقه 22 تهران، مدیریت شهری، 13(37)، صص 24-19
Adger, W.N. (2000. Social and Ecological Resilience: are they related? Progress in Human Geography 24(3), PP 347-364.
Alberti, M. (2005). The effects of urban patterns on ecosystem function. International regional science review, 28(2), pp 168-192
Anton, C. E. & Lawrence, C. (2016). The relationship between place attachments: The theory of planned behavior and residents' response to place change. Journal of Environmental Psychology, 47, pp 145-154.
Ballas, D. (2013). What makes a ‘happy city? Cities, 32(2013), pp S39–S50
Batty, M. (2012). Building a science of cities. Cities, 29, S9–S16.
Beery, T., Jonsson, K. I. (2017). Outdoor recreation and place attachment: Exploring the potential of outdoor recreation within a UNESCO biosphere reserve. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 17
Chaoying, Y., Chunfu, S., Chunjiao, d., Xiaoquan, W. (2019) Happiness in urbanizing China: The role of commuting and the multi-scale built environment across urban regions, Transport and Environment 74(0), 306-317
Cheng, Chia.-Kuen., & Chou, Shu.-Ffarn. (2015). The influence of place change on place bonding: A longitudinal panel study of renovated park users. Leisure Sciences, 37(5), 391-414
Comstock, N., Miriam Ddickinson, L., Julie, A., Marshall, J.A., Mah-J. Soobader, M. J. Mark S. Turbin, M. S., Buchenau, m., and Litt, J.S. (2010). “Neighborhood Attachment and its Correlates: Exploring. Neighborhood Conditions, Collective Efficacy, and Gardening”, Journal of Environmental Psychology, 30(4):435-442
Cook, B. I., Ault, T. R., Smerdon, J. E. (2015). Unprecedented 21st-century drought risk in the American Southwest and Central Plains, Science Advances, 1(1),   https://doi.org/10.1126/sciadv.1400082
Dalkey, N.C. (1982). Studies in Quality of Life. Washington DC, Lexington Books.
Eddigton, N., & Shuman, R. (2015). Subjective well-being happiness. Continuing Psychology Education, 25(3), 125-153.
Epley, D.R., Menon, M (2008). A Method of Assembling Cross-sectional Indicators
Ford, B. Q., Dmitrieva, J. O., Heller, D., Chentsova-dutton, Y., Grossmann, I., Tamir, M., Mauss, I. B., & et al. (2015). Culture shapes whether the pursuit of happiness predicts higher or lower well-being. Journal of Experimental Psychology: General, 144(6), 1053-1062.
Gorgul, E., Luo, L., Wei, S., Pei, C. D. (2017). Sense of place or sense of belonging? Developing guidelines for human-centered outdoor spaces in China that citizens can be proud of, Urban Transitions Conference, Shanghai, September 2016, Urban Transitions Conference, Shanghai, September 2016. 198(2017), pp 517 – 524
Hess, J. J., Malilay, J. N., & Parkinson, A. J. (2008). Climate change: The importance of place. American Journal of Preventive Medicine, 35(5), pp 468-78
Kabir, H., Sato, M. Habbiba, U., Yousuf, T.B. (2018): Assessment of Urban Disaster Resilience Dhaka North City Corporation (DNCC), Bangladesh, Procedia Engineering, 212, pp: 1107-1114
Kwan, S., Naidu, E. S., Bixter, M. T. (2019). Controlling environmental crisis appraisal through knowledge, vividness, and timing, Journal of Environmental Psychology, 61, pp 93-100
Lu, P., Stead, D. (2013). Understanding the notion of resilience in spatial planning: A case study of Rotterdam, The Netherlands Cities, 35, pp: 200–212
Moench, M., 2005, Adaptive Capacity & Livelihood Resilience in Water Scarce Areas: Research result from south Asia and implications for the middle east, Institute for Social and Environmental Transition, Boulder, CO, USA
O'Brien, K. L. (2016). Climate change and social transformations: Is it time for a quantum leap? Wiley Interdisciplinary Reviews: Climatic Change, 7(5)
Oxford English Dictionary. (2019) The Free Encyclopedia, (accessed April 23, 2010) http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_English_Dictionary&oldid=3563696
Papachristou, L. A., casal, M. R. (2019) Cities and quality of life. Quantitative modeling of the emergence of the happiness field in urban studies Journal Title: Cities Volume 88, May 2019, Pages 191-208 https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.10.012
Scannell, L., Gifford, R. (2017). The experienced psychological benefits of place attachment, Journal of Environmental Psychology, 51(-), Pages 256-269
Seligman, M. E. (2011). Learned optimism: how to change your mind and your life. New York: Random House.
Shardul, A., Mathew, B., Heidi, c., Bradfield, L. (2001). The Drought and Humanitarian Crisis in Central and Southwest Asia, A climate perspective- IRI Special Report, No. 01-11
Shaw, R., Rahman,A., Surjan, A., Parvin, G.A. (2016). Urban Disasters and Approaches to Resilience, Urban Disasters, and Resilience in Asia, pp 1- 19
Smith, D. (1973). The geography of social well-being. New York: McGraw-Hill.
Song, Z., Soopramanien, D. (2018).Types of place attachment and pro-environmental behaviors of urban residents in Beijing, Cities, 84, pp112-120,
Tischler,H ,L.(2011).Introduction to sociology. United States, Wadsworth, Cengage Learning.
Toward a conceptual framework and demarcation of concepts: a literature study.
UN/ISDR, 2004, living with Risk –A global review of disaster reduction initiatives, Inter-Agency Secretariat of the International Strategy for Disaster Reduction.
Vankamp (2003). Irene and et al; Urban environmental quality and human well-being
Wirth, T. V., Regamey, A.G., Moser, C., Stauffacher, M. (2016). Exploring the influence of perceived urban change on residents' place attachment, Journal of Environmental Psychology, 46, 67-82.
  • تاریخ دریافت: 09 آبان 1399
  • تاریخ بازنگری: 29 فروردین 1400
  • تاریخ پذیرش: 22 اردیبهشت 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 22 اردیبهشت 1400
  • تاریخ انتشار: 01 خرداد 1401