ارزیابی طرح ساماندهی مسیل جنوبی شهر نجف‌آباد بر پایه روابط بین مولفه‌های طبیعی و انسانی هویت محلی و حس مکانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارجغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

مسیل­ها یکی از اجزای شهرها هستند که به عنوان زهکش طبیعی عمل کرده و با تخلیه رواناب حاصل از بارندگی­های سیل­آسا، شهر را از خطر تخریب مصون می­دارند. امروزه مدیران شهری سعی می­کنند که از این ظرفیت طبیعی استفاده دیگری هم ببرند و با کاشت درخت، نصب مبلمان شهری، ایجاد مسیرهای پیاده­روی و دوچرخه­سواری و... محیط مفرح و شادابی را ایجاد نموده و حس­ مکانی شهروندان را تقویت نمایند تا تعلق و دلبستگی آن­ها به محیط افزایش پیدا کرده و از فشارهای زندگی در محیط شهری نیز کاسته شود. اما در این بین، همواره باید مراقبت نمود که این بهره­برداری مضاعف منجر به تغییر اساس و ساختار مسیل نشده و آن را از مدار کاربری اولیه خارج نسازد. در محدوده جنوبی شهر نجف­آباد نیز یک مسیل طبیعی وجود داشته که شهرداری با اجرای طرحی در صدد ساماندهی و بهره­برداری بیشتر از آن برآمد. هدف از این پژوهش، بررسی و تحلیل این طرح بر پایه روابط بین مولفه­های طبیعی و انسانی هویت ­محلی و حس­ مکانی بوده است. این تحقیق کاربردی با استفاده از روش­های کتابخانه­ای، میدانی و پیمایشی و تکیه برآمارتوصیفی و استنباطی حاصل از 360 پرسشنامه در قالب نرم­افزار spss20 صورت گرفته است. نتایج به دست آمده نشان می­دهد که در اجرای این طرح به مولفه­های ­­انسانی بیش از مولفه­های ­طبیعی توجه شده است. از آنجایی که احساس مکانی شکل گرفته در شهروندان نیز بیشتر مرتبط با مولفه­های ­انسانی است، این موضوع به طور ضمنی نشان دهنده نوعی غفلت­زدگی از کاربری طبیعی این مسیل تلقی می­شود که می­تواند زمینه­ساز شکل­گیری مخاطرات آتی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of the plan to organize the southern City-floodway of Najafabad Based on the relationships between natural and human components of local identity and sense of place

نویسنده [English]

  • Rasoul Sharifi Najaf Abadi
Assistant Professor of Geography, Department of Humanities and Social Sciences, Farhangian University, Iran.
چکیده [English]

floodways are one of the components of cities that act as natural drainage and protect the city from the risk of destruction by discharging runoff from torrential rains. Today, city managers try to take advantage of this natural capacity and plant trees, install urban furniture, create walking and cycling paths, etc. to create a fun and fresh environment and strengthen the sense of place of citizens to Increase their belonging and attachment to the environment and reduce the pressures of living in an urban environment. But in the meantime, care must always be taken that this double operation does not lead to a change in the basis and structure of the floodway and does not take it out of the initial user circuit. In the southern part of the city of Najafabad, there was a natural floodway that the municipality tried to organize and use more by implementing a plan. The purpose of this study was to investigate and analyze this plan based on the relationship between natural and human components of local identity and sensibility. This applied research has been done using library, field and survey methods and relying on descriptive and inferential statistics obtained from 360 questionnaires in the form of  SPSS20 software. The results show that in the implementation of this plan, more attention has been paid to the human components than the natural components. Since the sense of attachment to place formed in citizens is also more related to the human components, this implicitly indicates a kind of neglect of the natural use of this issue, which can lead to the formation of future risks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Organizing the floodway
  • Local identity
  • Sense of place
  • Najafabad city

مراجع

اصغری­مقدم، محمدرضا. (1378). جغرافیای طبیعی شهر (هیدرولوژی و سیل­خیزی شهر). تهران، نشر مسعی. چاپ اول.198.
بهزاد­پور، محمد.(1397). بررسی حس ­تعلق­مکانی در مجتمع­های ­مسکونی و نقش طبیعت بر آن (مطالعه­موردی: مجتمع­ ­مسکونی اکباتان، پردیسان، زیتون و مهرگان). پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 9 (34): 200-184. 20.1001.1.22285229.1397.9.34.13.4 doi:
پورجعفر، رستنده؛ امین، محمدرضا. (1388). الگوهای طراحی­منظر در امتداد مسیل­های درون­شهری (مطالعه­موردی: مسیل­ الوسجرد همدان). نشریه هویت شهر، 3(5): 28-15.
تقوایی، علی­اکبر؛ ضابطیان، الهام؛ عسگری­زاده، زهرا. (1395). بکارگیری فناوری­های نوین در توسعه مجدد زمین­های قهوه­ای (نمونه موردی: مسیل کن). مجله نقش جهان، 6(3): 25-15.
حاجی­نژاد، علی؛ رمضان­زاده لسبویی، مهدی؛ محمدی آباده، سمیه؛ محمودی، محمود. (1392). بررسی هویت شهری در فرآیند بازسازی بعد از زلزله (مطالعه موردی: شهر بم). مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 11(20): 60-81.
حجت، عیسی.(1384). هویت انسان­ساز، انسان هویت­پرداز، تأملی در رابطه هویت و معماری. نشـریه هنرهای زیبا، 4(20): 41-54.
حسینی­زاده مهرجردی، سید­سعیده. (1397). بازخوانی عناصـر هویـت­بخش معمـاری و شهرسـازی یـزد در سـفرنامه ابـراهام جکسون. فصلنامه مطالعات ملی، 19(1): 111-130. 20.1001.1.1735059.1397.19.73.7.6 doi:
حسینیون، سولماز. (1387). رود و دره­های شهری، سرمایه­هایی روان با مسیل­های تخلیه آب. مجله شهرداری­ها، 9(90): 41-46.
خلیلی، احمد؛ دهقانی، مصطفی. (1399). سنجش و تحلیل فضایی هویت شهری در مقیاس نواحی شهر جدید هشتگرد. مجله پژوهش­های معماری اسلامی،  ۸ (۳): 88-69.  URL: http://jria.iust.ac.ir/article-1-1355-fa.html 
درفشی، خه‌بات. (1399). عوامل مؤثر بر تغییرپذیری فضایی ریسک سیلاب درکلان‌شهر تهران. مجله تحلیل ­فضایی مخاطرات محیطی، ۷ (۳): 146-125. URL: http://jsaeh.khu.ac.ir/article-1-3094-fa.html
دویران، اسماعیل؛ کریمی­نژاد، ملیحه. (1393) . هویت و حس تعلق مکانی در فضاهای عمومی جدید­الاحداث شهری (مطالعه موردی: بوستان نهج­البلاغه- تهران). مجله هویت شهر، 8(18): 92-81.
دیوسالار، اسدالله؛ شکری فیروزجاه، پری؛ فردوسی، سجاد. (1390). تحلیل مقایسه­ای باز­زنده­سازی فضاهای شهری ایران و تجارب جهانی موفق در حوزه مسیل­ها و رودخانه­های شهری. مجله پژوهش­های بوم­شناسی شهری، 2(4): 71-95.
روستایی، شهرام. جباری، ایرج (1392). ژئومورفولوژی مناطق شهری. تهران. انتشارات سمت. چاپ ششم. 240 .
زینلی قطب­آبادی، امینه. ( 1394). شناسایی نقش مولفه­های طبیعی در ایجاد هویت شهری (نمونه موردی: شهربابک). مجله پژوهش­های منظر شهر، مجله پژوهش­های منظر شهر، 5(5): 7-18.
شریفی­ نجف آبادی، رسول؛ غیور نجف آبادی، حسنعلی. (1390). طراحی شهر نجف­آباد، جلوه­ای از حاکمیت تفکر برنامه­ریزی ناحیه­ای در عصر صفوی. مجله تحقیقات جغرافیایی، 103(4): 1-25.
صمدپور شهرک، امیر؛ اعتصام، ایرج؛ عینی­فر، علیرضا. (1398). تبیین عوامل انگیزش حس مکان در جامعه روستایی با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری(مطالعه موردی: پهنه روستایی استان آذربایجان شرقی). مجله مسکن و محیط روستا،  ۳۸ (۱۶۵): 80-65.
URL: http://jhre.ir/article-1-1755-fa.html
ضابطیان، الهام؛ خیرالدین، رضا. (1397). سطوح حس مکان در فضاهای شهری (نمونه موردی: میدان امام خمینی و امام حسین شهر تهران). مجله دانش شهرسازی، 2(2), 63-47. 10.22124/upk.2018.10448.1091 doi:
فکوهی، ناصر. (1381). شکل‌­گیری هویتی و الگوهای محلی، ملی و جهانی (مطالعه مورد لرستان)، مجله جامعه­شناسی ایران، 4(4): 161-127.
 فلاحت، محمد­صادق. (1386). نقش طرح کالبدی در حس­مکان مسجد. نشریه هنرهای زیبا، 22(3): 35-42.
قطبی، علی اکبر. (1387). مفهوم هویت و معماری امروز ایران. مجله آینه خیال، 2(10): 83-87.
قنواتی، عزت الله؛ ثروتی، محمدرضا؛  منصوری، رضا؛ نجف­وند، سمیرا. (1396). ساماندهی مسیل شهری فرحزاد در شمال کلان­شهر تهران از دیدگاه ژئومورفولوژی. مجله سپهر، 26(101): 64-107. 10.22131/sepehr.2017.25729  doi:
کریمی، بهرام؛ قربانی، مهرداد؛ قاسمی وسمه­جانی، ابوطالب. (1396). ارزیابی نقش احیا و باززنده‌سازی روددره‌ها در توسعه گردشگری شهری (مطالعه موردی: روددره فرحزاد). فصلنامه گردشگری شهری، 4(3): 63-75. 10.22059/jut.2018.139335.156 doi:
کیانزاد، محمد­حسین. (1397). اسیل­های نجف­آباد و نقش آبخوان­های آن در باروری قنات­های شهر. کنفرانس ملی قنات، میراث ماندگار و آب، دانشگاه پیام نور مرکز اردکان، 1و2 اسفند 1397.  https://civilica.com/doc/906305/
گندمکار، امیر. (1391). مدیریت بحران وقوع سیل در شهر اصفهان با استفاده از سامانه­های جوی. مجله تحقیقات جغرافیایی، 27(2): 127-115.
معیری، مسعود؛ انتظاری، مژگان. (1387). سیلاب و مروری بر سیلاب­های استان اصفهان، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی. مجله چشم­انداز جغرافیایی، 3(6): 109-123. 
Arifwidodo, S. D., and Orana Ch. (2013) The relationship between housing tenure, sense of place and environmental management practices: A case study of two private land rental communities in Bangkok ,Thailand .Sustainable Cities and Society. no. 8:16-23.
Emily S. Bernhardt, Margaret A. Palmer(2007) Restoring streams in an urbanizing world, Freshwater Biology (2007) 52, 738–751. https://doi.org/10.1111/j.1365-2427.2006.01718.x
Gralepois, M. (2020). What Can We Learn from Planning Instruments in Flood Prevention? Comparative Illustration to Highlight the Challenges of Governance in Europe, Water, 12(6), 1841. https://doi.org/10.3390/w12061841
Hansson, K., Danielson, M., & Ekenberg, L. (2008). A framework for evaluation of flood management strategies. Journal of Environmental Management, 86, 465-480.   DOI: 10.1016/j.jenvman.2006.12.037
Hyunhoe Bea. (2011). Urban stream restoration in korea :Design considerations and residents willingness to pay”,Urban  Forestry and Urban Greening 10, p-p:119-126. DOI:10.1016/J.UFUG.2011.02.001
Jorgensen, B.S and Stedman, R.C. (2001). Sense of place as an attitude: Lakeshore owners attitudes toward their properties. Journal of Environmental Psychology. Vol.21, No.3, pp.233-248.
Meng, M., Dąbrowski, M., Tai, Y., Stead, D., Chan, F. (2019). Collaborative spatial planning in the face of flood risk in delta cities: A policy framing perspective, Environmental Science & Policy, 96, pp. 95-104. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2019.03.006
Pascale, S., Giosa, L., Sdao, F., Sole, A. (2009). Assessment of systemic vulnerability in flood prone areas, WIT Transactions on Ecology and the Environment, 120, pp. 933-942. Beighley, R.E., and Moglen, G.E. 2002. Trend Assessment in rainfall-runoff behavior in urbanizing watersheds. Hydrologic Engineering Journal, 7(1): 27-34. DOI:10.2495/SDP090882
Punter, J. V. (1991). Participation in Design of Urban Space. Landscape Design. No. 200, pp: 24- 27.
Ribeiro, L., and Barao, T, (2006). “Greenways for recreation and maintenance of landscape quality: five case studies in Portugal”, Landscape Urban Planning. 76, 79-97.
Shamai, Samuel .(1991). Sense of place: An empirical measurement. Geoforum, 22(3), 347-358.
Steele, F. (1981). The sense of place. Boston: CBI Publishing Company.
Suriya, S., and Mudgal, B.V. (2012). Impact of urbanization on flooding:  the Thirusoolam sub watershed – a case study. Journal of Hydrology, 412: 210-219. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2011.05.008
Turner, T., (1998). “Landscape Planning and Environmental Impact Design”, UCL, London.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 02 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری: 07 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش: 22 فروردین 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 22 فروردین 1401
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1402

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار