ارزیابی خطر زمین‌لرزه و پهنه‌بندی مخاطرات ‌محیطی مرتبط با آن در محدوده بروجرد، استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد

2 استادیار، پردیس علوم پایه، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه یزد، یزد

3 کارشناس ارشد، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد

چکیده

فلات ایران یک ناحیه پهناور فشارشی در طول کمربند فعال کوهزایی آلپ-هیمالیا است که با تداوم حرکت صفحه‌ها در این ناحیه شاهد فعالیت‌های لرزه‌ای در اغلب نقاط ایران هستیم. در این پژوهش بررسی وضعیت لرزه‌زمین‌ساخت و تحلیل خطر زمین‌لرزه با بکارگیری روش تعینی و مطالعه گسل‌های فعال شهرستان بروجرد واقع در شمال استان لرستان مدنظر بوده است. هدف اصلی پژوهش مقابله با خطر زمین‌لرزه از طریق پی بردن به بیشینه بزرگی و بیشینه شتاب افقی زمین برای گسل‌های فعال منطقه و همچنین تحلیل و پهنه‌بندی مخاطرات محیطی مرتبط با این پدیده می‌باشد. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، نقشه زمین‌شناسی و مطالعات میدانی گسل‌های اصلی منطقه شناسایی و سپس با استفاده از روش قطعی زلزله طرح و با بهره‌گیری از روابط تجربی موجود بین مشخصه‌های زلزله، نسبت به تعیین زلزله با بیشترین احتمال اقدام شده است. بر اساس محاسبات انجام شده، بزرگی زلزله‌های ناشی از فعالیت گسل‌های اصلی محدوده اطراف شهر بروجرد، بین 6.17 تا 7.07 ریشتر و بزرگترین شتاب افقی (PGA) بر اساس رابطه دونوان و کمبل به ترتیب 0.308 و 321/0 گال می‌باشد. طبق بررسی‌های انجام شده دو پدیده روانگرایی و زمین‌لغزش مهم‌ترین مخاطرات محیطی پس از رخداد زمین‌لرزه در سطح شهرستان بروجرد می‌باشند. در این تحقیق پس از تحلیل مخاطرات روانگرایی و زمین‌لغزش، ابتدا با استفاده از راهنمای پهنه‌بندی خطرات ژئوتکنیک لرزه‌ای و روش منطق فازی؛ به پهنه‌بندی مخاطرات مذکور پرداخته شده است. سپس با تلفیق نقشه‌های خطر روانگرایی و زمین‌لغزش، نقشه مخاطرات ‌محیطی در سطح شهرستان بروجرد تهیه گردیده است. بر اساس نتایج به دست آمده به ترتیب 12.9، 25.6، 24.8، 17.6 و 19.1 درصد از مساحت منطقه در کلاس‌های خطر خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of the earthquake hazard and zoning of associated environmental hazards in the Borujerd area, Lorestan province

نویسندگان [English]

  • Siamak Baharvand 1
  • Vahab Amiri Amraei 2
  • Salman Soori 3
1 Assistant Professor, Department of Geology, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Science, Department of Geology, Yazd University, Yazd, Iran
3 M.Sc.,Young Researchers and Elite club, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

The Iranian plateau is a vast area of pressure throughout the alpine-Himalayan orogenic belt, that with the continuous movement of the plates in this area, we encounter the seismic activity in most parts of Iran. In this research, investigation of the tectonic earthquake and earthquake hazard analysis has been considered using a deterministic method and study of the active fault lines in Boroujerd city in the north of Lorestan province. The main objective of the study is to confront the risk of earthquakes by identifying the maximum magnitude and maximum horizontal acceleration of the earth for the active faults lines of the area and also analyzing and zoning the environmental hazards associated with this phenomenon. For this purpose, the main faults lines of the area were identified by using the satellite imagery, the geological map and field studies and then, the earthquake with the most probability was determined by using the definitive method of the earthquake plan, and using the existing empirical relationships among the earthquake characteristics. Based on the calculations, the magnitude of the earthquakes caused by the main faults in this area ranged between 6.17 to 7.07 Gal and the peak ground acceleration (PGA) based on the Donovan and Campbell methods were 0.308 and 0.321 Gal. Studies showed that the two phenomena of liquefaction and landslide are the most important environmental hazards after the earthquake occurrence in Boroujerd area. In this research, liquefaction hazard zoning and landslide hazard maps are provided based on seismic-geotechnical hazards zoning guidelines and fuzzy logic methods. Then, by integrating liquefaction and landslide hazard maps, the map of environmental hazards has been prepared. Based on the results, 12.9, 25.6, 24.8, 17.6, and 19.1 percent of the area are in very low, moderate, high and very high-risk classes, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Borujerd city
  • earthquake
  • environmental hazards
  • liquefaction
  • landslide
آقانباتی، سیدعلی (1385). زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، چاپ دوم، 586 ص.
پورخسروانی، محسن، موسوی، الهام (1397). تحلیل لرزه‌خیزی بخش آبپخش با استفاده از مدل‌های تحلیل سلسله مراتبی، نشریه جغرافیا و توسعه، سال شانزدهم، شماره 53، صص 140-125.
ابراهیمی، لیلا (1392). ارزیابی مخاطرات ژئومورفیکی جاده چالوس از کندوان تا چالوس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
ایلانلو، مریم (1395). کاربرد عوامل ژئومورفیک در مکان‌یابی دفن زباله‌های شهری (منطقه مورد مطالعه شهر ماهشهر)، نشریه جغرافیایی سرزمین، سال سیزدهم، شماره 49، صص 45-29.
جهانی، علی (1392). تحلیل و شناسایی مخاطرات زیست محیطی با روش همپوشانی (Index Overlay) در سطح شهرداری منطقه 21 تهران با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی (GIS)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
بهاروند، سیامک؛ سوری، سلمان؛ رهنماراد، جعفر (1396). پهنه‌بندی مخاطرات زیست‌محیطی زمین‌لغزش، زمین‌لرزه، سیل و فرسایش با استفاده از روش سلسله مراتبی فازی (مطالعه موردی: حوضه وارک)، سال هشتم، شماره 28، 103-89.
بهاروند، سیامک؛ رهنماراد، جعفر؛ سوری، سلمان (1398). ارزیابی و تهیه نقشه زون‌های لرزه‌ای شهر خرم‌آباد با استفاده از روش سلسله مراتبی فازی، نشریه جغرافیا و برتامه ریزی محیطی، سال سی‌ام، شماره 74، صص 90-75.
تقی‌زاده قلعه جوقی، سیامک (1390). بررسی تغییرات کاربری اراضی ناحیه نقده با استفاده از تکنیک‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
حسین‌آبادی، مهدی؛ موسوی، سیدمرتضی؛ ناظمی، محمد (1398). پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه و زمین‌لغزش به روش منطق فازی در رشته کوه باقران (جنوب بیرجند)، نشریه جغرافیا و توسعه، سال هفدهم، شماره 55، صص 174-153.
حیدری، مجتبی؛ گودرزی، ذبیح‌اله (1389). ارزیابی خطر زمین‌لرزه در شهرستان بروجرد به روش قطعی، پنجمین همایش ملی زمین‌شناسی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، صص 136-130.
سکوند، حبیب؛ شایان، سیاوش؛ شریفی‌کیا، محمد (1390). پهنه‌بندی خطر روانگرایی در دشت سیلاخور، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال هجدهم، شماره 21، صص 68-51.
شریفی، مهدی (1392). ارزیابی و مدیریت ریسک‌های محیط زیست منطقه حفاظت شده البرز مرکزی با استفاده از GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
شهسواری بازار جمعه، فرشاد (1390). تحلیل و برآورد میزان ریسک مخاطرات زیست‌محیطی در سطح شهرداری منطقه 9 تهران با سیستم اطلاعات مکانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
صادقی، مینا (1394). برنامه‌ریزی برای کاهش خسارات ناشی از زلزله در نواحی با خطرپذیری بالا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
صفاری، امیر؛ موسی‌وند، جعفر؛ افتخاری، مروت (1390). تحلیل توسعه کاربری‌های شهری در مناطق لغزشی با استفاده از تلفیق مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (مطالعه موردی: حوضه رود-دره فرحزاد)، نشریه تحقیقات کاربردی جغرافیایی، سال نوزدهم، شماره 22، صص 107-85.
فرج‌زاده، منوچهر؛ ثروتی، محمدرضا، طاهری، واله (1390). تحلیل و پهنه‌بندی مخاطرات ژئومورفولوژیک استان گلستان، فصل‌نامه جغرافیای طبیعی، سال چهارم، شماره 11، صص 62-45.
قائدرحمتی، صفر؛ گندمکار، امیر؛ خوشکلام‌پور، امیر (1393). ارزیابی متغیرهای تاثیرگذار بر آسیب‌پذیری مساکن شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی: شهر بروجرد)، نشریه آمایش محیط، سال هفتم، شماره 24، صص 104-83.
قبادی، محمدحسین؛ چرچی، عباس (1381). ارزیابی مقدماتی خطر زمین لرزه در شهر اهواز، مجله علوم دانشگاه شهید چمران اهواز، سال نهم، شماره 1، صص 67-51.
قبادی، محمدحسین؛ چرچی، عباس؛ صفری، حجت (1386). ارزیابی مقدماتی خطر زمین لرزه و نشت گاز در شهرستان مسجد سلیمان، مجله علوم دانشگاه شهید چمران اهواز، شماره 17، صص 58-45.
عباسی، حامد؛ شرفی، سیامک؛ مریانجی، زهره (1396). تحلیل فضایی مخاطرات ژئومورفیک تهدید کننده مجتمع‌های زیستی شهری در استان لرستان، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، شال چهارم، شماره 2، صص 125-107.
عبدالحسینی رومشگان، میثم (1391). پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مطالعه موردی: حوضه کاکاشرف واقع در جنوب شرق خرم‌آباد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
عبداله‌زاده، علی؛ اونق، مجید؛ مصطفی‌زاده، رئوف (1392). ارزیابی خطر و خسارت ناشی از پدیده‌‌ی روانگرایی خاک مطالعه موردی: شهرستان گرگان در استان گلستان، فصلنامه مدیریت بحران، سال دوم، شماره 2، صص 32-25.
عسکری، فرج‌اله؛ قاسمی، امیر (1388). پهنه‌بندی خطر روانگرایی استان لرستان، نشریه مهندسی عمران و نقشه‌برداری، سال چهل و سوم، شماره 1، صص 103-95.
کرم، امیر؛ قنواتی، عزت‌اله؛ درخشان بابایی، فرزانه (1393). مکان‌یابی نواحی مناسب برای احداث تالاب‌های مصنوعی شهری با استفاده از تلفیق دو روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و منطق فازی (مطالعه موردی: شمال غرب کلانشهر تهران)، نشریه جغرافیا و پایداری محیط، سال چهارم، شماره 11، صص 40-19.
کرمی، سلمان (1394). بررسی تاثیر زمین‌لغزش به عنوان یکی از موانع طبیعی توسعه روستایی در بخش مرکزی شهرستان خرم‌آباد (مطالعه موردی: دهستان‌های گرماوله، زردآب و ده‌سفید)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
موسسه زلزله شناسی، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، (1386). گزارش فوری زمین لرزه 11 فروردین سال 1385(سیلاخور)، 87 ص.
Abedini, M., Yaghoob Nejad, N., (2017), Risk zonation of the landslides in Tehran province using Fuzzy Model. Quarterly Journal of Crisis Management, 11: pp.145-155.
Ambraseys, N.N., Melville, C.P., (1982), A history of Persian earthquakes. Cambridge earth science series, 219 p.
Ashjai, A., Nowroozi, A.A., (1978), Observed and probable intensity zoning of Iran. Tectonophysics, 49: pp.149-160.
Baker, J.W., Faber, M.H., (2008), Liquefaction Risk Assessment Using Geostatistics to account for Soil Spatial Variability. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, ASCE, 134(1): pp.14-23.
Campbell, K.W., (1981), Near-Source Attention of Peak Horizontal Acceleration. Bulletin. Seismological Society of American, 71(6): pp. 2039-2070.
Donovan, N., (1973), Earthquake hazards for buildings. Building practices for disaster mitigation. building science series 46, Nat. Bur of, standards, U. S. Dept. of Commerce, Washington D. C., pp.82-111.
Giannaraki, G., Kassaras, I., Roumelioti, Z., Kazantzidou, D., Ganas A., (2018), Deterministic seismic risk assessment in the city of Aigion (W. Corinth Gulf, Greece) and juxtaposition with real damage due to the 1995 Mw6.4 earthquake. Bull Earthquake Eng., pp.1-32.
Johnson, C., (2007), Impacts of prefabricated temporary housing after the disaster: 1999 earthquakes in Turkey. Habitat International Journal of Disaster Risk Science, 31(1): pp. 36-52.
Leonardi, G., Palamara, R., Cirianni, F., (2016), Landslide Susceptibility Mapping Using a Fuzzy Approach. Procedia Engineering, 161: pp.380-387.
Tanaka, K., (1966), An Introduction to Fuzzy Logic for Practical Applications. Springer New York, 148p.
Wells, D.L., Coppersmith, K.J., (1994), New empirical relationships among magnitude, rupture length, rupture width, rupture area, and surface displacement. Bull. Seism. Soc. Am., 84(4): pp. 974-1002.