بررسی میزان آسیب پذیری تأسیسات شهر ایلام در برابر مخاطرات محیطی(سیل) با رویکرد پدافندغیرعامل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری و جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه باختر ایلام

2 انشیار گروه علوم جنگل، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام

3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه باختر ایلام

10.22111/jneh.2020.32690.1599

چکیده

کاهش آسیب‌پذیری تأسیسات شهری جهت تقلیل میزان خسارات با بهره‌گیری از رویکردهای جدید مدیریت بحران از قبیل پدافند غیرعامل که می‌تواند در ایجاد محیطی ایمن در شهرها مؤثر واقع شود از مهم‌ترین اهدافی است که امروزه برنامه‌ریزان و مدیران شهری درصدد اجرای آن در شهرها می‌باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان آسیب‌پذیری تأسیسات شهری در سطح شهر ایلام با توجه به اصول پدافند غیر عامل و با تأکید بر مخاطرات محیطی انجام گرفته است. روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سؤالات تحقیق، روش توصیفی-تحلیلی است. روش جمع‌آوری اطلاعات بر مبنای کتابخانه‌ای و نیز میدانی بوده و تجزیه و تحلیل اطلاعات به دست آمده با استفاده از تلفیق دو تکنیک AHP_FUZZY و GIS انجام گرفته است. نتایج نشان می‌دهند که شهر ایلام در برابر مخاطرات سیل براساس اصول پدافند غیرعامل آسیب‌پذیر می‌باشد. همچنین تأسیسات شهر ایلام از جمله شبکه توزیع برق و گاز‌رسانی و بیشتر شبکه‌های توزیع آب و فاضلاب براساس اصول پدافند غیرعامل در نقاط ایمن شهر قرار گرفته‌اند ولی بخش مهمی از شبکه لوله‌های اصلی انتقال آب شرب در مناطق بحرانی سیلاب واقع شده‌اند که در این پژوهش نقاط ایمن از دیدگاه پدافند غیرعامل شناسایی شده‌اند تا تدابیر لازم جهت تغییر مسیر آن‌ها توسط ارگان‌های ذی‌ربط صورت پذیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating the Vulnerability of Ilam City Facilities to Environmental Threats (Flood) Using Passive Defense Approach

نویسندگان [English]

  • Pakzad Azadkhani 1
  • Jaafar Hosseinzadeh 2
  • Shokofeh Kamari 3
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Non-Profit University of Bakhtar, Ilam, Iran.
2 Associate Professor of Natural Sciences, Ilam University, Iran.
3 Graduate Student of Geography and Urban Planning, Non-Profit University of Bakhtar, Ilam, Iran.
چکیده [English]

Reducing the vulnerability of urban facilities to decrease the amount of damage using new crisis management approaches, such as passive defense, that can be effective in creating a safe environment in cities is one of the most important objectives that urban planners and managers today seek to implement in cities. Accordingly, the present study aims to investigate the vulnerability of urban facilities in Ilam City concerning passive defense and with an emphasis on environmental threats. The research method is a descriptive-analytical method for explaining the status quo and finding answers to the research questions. The data collection method is library and field studies. Data analysis is done by combining the two AHP Fuzzy and GIS methods. The results show that based on the principles of passive defense, the City of Ilam is vulnerable to flood hazards. Furthermore, facilities of Ilam City, including electricity and gas distribution networks and most water and wastewater distribution networks, are located in safe areas of the city based on passive defense principles. However, an important part of the network of major drinking water pipelines is located in critical flood areas. In this study, safe points have been identified from the perspective of passive defense to take the necessary steps to change the path of these pipelines by the relevant organizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Passive Defense
  • facilities
  • urban vulnerability
  • location
  • Flood
  • Ilam City
 اخباری، محمد و احمدی‌‌مقدم، محمدعلی. (1393): بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری. فصلنامه ژئوپلیتیک، 18 (2)، 69-36.
اخوان عبداللهیان، محمدرضا؛ تقوایی، مسعود و وارثی، حمیدرضا. (1396): تعیین نوع کاربری‌های آسیب‌پذیر و معیارهای مکان‌‌گزینی فضایی کالبدی آن با توجه به  بحران‌های غیرطبیعی (پدافند غیرعامل) به روش AHP (نمونه موردی شهر سبزوار). فصلنامه تصمیمات جغرافیایی. 32 (1)، 136-121.
اسماعیلی‌‌شاهرخت، مسلم و تقوایی، علی‌‌اکبر. (1390): ارزیابی آسیب پذیری شهر با رویکرد پدافند غیر عامل با استفاده از روش دلفی، نمونه موردی: شهر بیرجند. مدیریت شهری. 9 (28)، 110-93.
امینی ورکی، سعید، مدیری، مهدی، شمسایی‌‌زفرقندی، فتح‌‌الله، قنبری‌‌نسب، علی. (13۹3): شناسایی دیدگاه‌‌های حاکم بر آسیب‌‌پذیری شهرها در برابر مخاطرات محیطی و استخراج مؤلفه‌‌های تأثیرگذار در آن با استفاده از روش کیو، دو فصلنامه مدیریت بحران، 3 (4)، 18-5.
پژوهشگاه بین‌‌المللی زلزله‌‌شناسی و مهندسی زلزله. (1388): زمین لرزه (12 ژانویه 2010) هائیتی. 22 در ماه 1388. http://www.iiees.ac.ir
پژوهشگاه بین‌‌المللی زلزله‌‌شناسی و مهندسی زلزله. (1382). گزارش مقدماتی شناسایی زلزله 5 در ماه 1382 بم، 304-1،  http://www.iiees.ac.ir
پورهاشمی، سیما؛ اصانلو، علی؛ منصوری‌‌دانشور، محمدرضا و نژادسلیمانی، حمید. (1395): ارزیابی توان‌‌های توپوگرافیک در تدوین راهبردهای بهینه پدافند غیرعامل برای شهرهای مرزی (مطالعه موردی: شهر زاوین در نوار مرزی ایران و ترکمنستان، استان خراسان رضوی). فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر). 25 (97)، 96-81.
حسینی‌‌امینی، حسن؛ اسدی، صالح و برنافر، مهدی. (1389): ارزیابی ساختار شهر لنگرود جهت برنامه‌‌ریزی پدافند غیرعامل. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. 15 (18)، 149-129.
خوشگویان‌‌فرد، علیرضا، (1386): روش‌‌شناسی کیو، تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
روستایی، شهریور و معبودی، محمدتقی. (1394): تحلیل فضایی آسیب‌پذیری اجتماعی مناطق شهری در مقابل زلزله با استفاده از مدل SVI (نمونه موردی: منطقه 2 شهرداری تبریز)، فصلنامه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 3 (11)، 126-105.
ریحانی، فرزانه. (1394): بررسی پدافند غیر عامل در کشور سوییس. ماهنامه پژوهش. 1 (2)،  6-1.
زنگنه، محمد. (1395): ارزیابی و تحلیل مخاطرات و راهکارهای پدافند غیر عامل در شبکه راه‌‌های البرز با استفاده از روش‌‌های IHWP و SWOT. فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 25 (98)، 128-113.
بخشی شادمهری، فاطمه؛ زرقانی، سید هادی؛ خوارزمی، امیدعلی. (1395): تحلیل ملاحظات پدافند غیرعامل در زیرساخت‌های شهری با تأکید بر زیرساخت آب. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. ۳۱ (۳) :۱۰۳-۱۱۷.
شجاع‌‌عراقی، مهناز؛ تولایی، سیمین و ضیائیان، پرویز. (1390): مکانیابی بهینه پایگاه‌‌های پشتیبانی مدیریت بحران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: منطقه 6 شهرداری تهران). مجله مطالعات و پژوهش‌‌های شهری و منطقه‌‌ای. 3 (10)، 60-41.
شهسواری، حامد؛ قربانی، وحید، ربیعی، بهاره. (1391): تبیین اصول و ملاحظات دفاع شهری رویکرد پدافند غیرعامل با تأکید به سلولار نمودن شهرها، نشریه مدیریت شهری، 14 (38)، 390-371.
صدری‌‌افشار، غلام‌‌حسین، حکمی، نسرین. (1373): فرهنگ فارسی امروز، تهران: موسسه نشر کلمه، ۲۵۹و ۵۴۶.
صفاری، امیر؛ ساسان‌‌پور؛ فرزانه و موسیوند، علی‌‌جعفر. (1390): ارزیابی آسیب‌‌پذیری مناطق شهری در برابر خطر سیل با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و منطق فازی مطالعه موردی: منطقه 3 تهران. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی). 17 (20)، 150-129.
صیامی، قدیر؛ لطیفی، غلام‌‌رضا؛ تقی‌‌نژاد، کاظم و زاهدی‌‌کلاکی، ابراهیم، (1392): آسیب‌‌شناسی پدافندی ساختار شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و GIS، مطالعه موردی شهر گرگان. آمایش جغرافیایی فضا فصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه گلستان، 3 (10)، 43-23.
طاهری بهبهانی، محمدطاهر و بزرگ­زاده، مصطفی، (1375): سیلاب­های شهری، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات مسکن و معماری ایران.
عبدالهی، مجید. (1382): مدیریت بحران در نواحی شهری. تهران: انتشارات سازمان‌ شهرداری‌‌های کشور.
علیزاده، مهدی؛ امانپور، سعید و ده‌‌چشمه، مصطفی. (1395): ارزیابی آسیب‌‌پذیری زیرساخت‌های شهر کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل. فصلنامه آمایش سرزمین. 8 (1)، 154-133.
غلامی، محمد؛ نظری، ولی‌‌الله.؛ نصیری، اسماعیل و حوری‌‌زاد، علی‌‌اکبر. (1393): تحلیل مراکز ثقل اداری-خدماتی شهر براساس پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: شهر بوئین‌‌زهرا). فصلنامه مطالعات برنامه‌‌ریزی شهری. 2 (6)، 77-55.
فداکار، هادی و بهشتی‌‌زاده، نیما. (1395): «پدافند غیر عامل، عنصر همیشه لازم امنیت پایدار ایران اسلامی». پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ الگوی پایه پیشرفت؛ 29 و 30 اردیبهشت ماه، 7-1.
کامران، حسن و  حسینی‌‌امینی، حسن. (1390): کاربرد پدافند غیر عامل در در برنامه‌‌ریزی شهری و منطقه‌‌ای. فصلنامه علمی پژوهشی فضای جغرافیایی. 12 (38)، 215-227.
کرباسیان، مهدی؛ دشتی، مهدی و اسداللهی، احمدرضا. (1390): مدل ترکیبی تحلیل پوششی داده‌‌ها و مکان‌‌یابی تسهیلات حساس با ملاحظه اصل پراکندگی. مجله علمی-پژوهشی علوم و فناوری‌‌های پدافند غیرعامل. 2 (3)، 167-161.
کیانی، اکبر و سالارسردی، فرضعلی. (1395): مبانی نظری و کاربردی پدافند غیرعامل با رویکرد ساختاری و مکانیابی فعالیت‌های کاربردی اراضی مناطق شهری. مجله علمی تخصصی پدافند غیرعامل و توسعه پایدار، 2 (19)، 19-1.
کیکاوسی، مصطفی و کسائی، میترا. (1391): «کاربرد سیستم‌‌های اطلاعات مکانی (GIS-RS) در مدیریت بحران با رویکرد پدافند غیرعامل». اولین همایش ملی رویکردهای نوین آمایش سرزمین در ایران، سمنان، دانشگاه سمنان، https://www.civilica.com/Paper-AMAYESHSEMNAN01-AMAYESHSEMNAN01_023.html
محمدی ده‌‌چشمه، مصطفی. (1392): ایمنی و پدافند غیرعامل شهری. اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.
مشهدی، حسن. (1394): ارزیابی تهدیدها، آسیب‌‌پذیری و ریسک در زیرساخت‌‌های حیاتی. چاپ اول، تهران: دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
موحد، علی؛ فیروزی، محمدعلی و ایصافی، ایوب. (1391): بررسی آسیب‌‌پذیری ساختمان‌‌های شهری در برابر زلزله با استفاده از مدل سلسله مراتبی معکوس (IHWP) در سیستم اطلاعات جغرافیایی: مطالعه موردی شهر مسجد سلیمان، پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، 3 (11)، 136-115.
مهندسین مشاور بعد تکنیک. (1392): گزارش توجیهی طرح جامع ایلام، ایلام: ادارة کل راه و شهر‌سازی استان ایلام.
مهندس مشاور طرح و راهبرد پویا. (1390): طرح هادی روستای مناوند (دهستان قهستان، بخش قهستان، شهرستان درمیان). بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان خراسان جنوبی، 187-1.
نصیری، محمد. (1396): تحلیل فضایی آسیب‌‌پذیری استان زنجان در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد مدیریت بحران. پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد هنر و معماری. دانشگاه گیلان. استاد راهنما: صابر محمدپور.
یزدانی، محمدحسن؛ سیدین، افشار. (1395): بررسی آسیب­پذیری شهر از منظر پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: شهر اردبیل). فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 25 (100)، 17-34.
Alexander, D. (2007). Disaster management, from theory to implementation, Journal of Seismology and Earthquake Engineering, 9 (1-2), 49-59.
Dow K. (1992). Exploring differences in our common future(s): the meaning of vulnerability to global environmental change. Geoforum, 23 (3), 417 – 436.
Goehhering, A. (2009). Analytical methods to enhance the passive urban design. 26th conference in passive and low energy architecture, Quebec City, Canada.
Johansson, J., Hassel, H., Zio, E., (2013). Reliability and vulnerability analyses of critical infrastructures: Comparing two approaches in the context of power systems, Reliability Engineering & System Safety, 120, 27-38
Leritina, G. & Hauskenc, K. (2011). Preventive strike vs. false targets and protection in the fence strategy. Reliability Engineering and System Safety, 96 (8), 912-924.
Mbilinyi, B.P., Tumbo, S.D., Mahoo, H.F., & Mkiramwinyi, F.O., 2007, GIS-based decision support system for identifying potential sites for rainwater harvesting, Physics, and Chemistry of the Earth, 32, 1074 – 1081.
Rueda D. F. & Calle, E., (2017). Using interdependency matrices to mitigate targeted attacks on interdependent networks: A case study involving a power grid and backbone telecommunications networks, International Journal of Critical Infrastructure Protection, Volume 16: 3-12.
Schmidtlein, M. (2011). Modeled earthquake losses and social vulnerability in Charleston, South Carolina. Applied Geography, 31, 269- 281.
White, R., Boult, T., Chow, E., (2014). A computational asset vulnerability model for the strategic protection of the critical infrastructure, International Journal of Critical Infrastructure Protection, 7(3) 167-177.
Winnaar, G. de., Jewitt, G. P. W., & Horan, M, (2007), A GIS-based approach for identifying potential runoff harvesting sites in the Thukela River basin, South Africa, Physics and Chemistry of the Earth, 32, 1058 – 1067.