بررسی تاثیر روند تغییرات کاربری اراضی روی افت تراز آب زیرزمینی (محدوده مطالعاتی: ماهیدشت کرمانشاه)

عمادالدین, سمیه; شیدایی مجد, نسرین; ارخی, صالح

doi:10.22111/jneh.2020.31698.1565

بررسی تاثیر روند تغییرات کاربری اراضی روی افت تراز آب زیرزمینی (محدوده مطالعاتی: ماهیدشت کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه جغرافیای دانشگاه گلستان، گرگان

² کارشناس ارشد مخاطرات محیطی دانشگاه گلستان، گرگان

10.22111/jneh.2020.31698.1565

چکیده

کمبود منابع‌ آب‌ سطحی سبب ‌برداشت بی‌رویه ‌از ‌آب زیرزمینی در‌ بسیاری از نقاط ‌جهان و افت شدید ‌سطح ‌سفره‌های ‌آب زیرزمینی ‌شده ‌است. با افزایش روز افزون جمعیت برداشت ‌بی‌رویه از ‌این ‌منابع بیشتر ‌شده و ‌این ذخایر‌ طبیعی با ‌‌تهدید ‌جدی مواجه‌ شده‌اند از ‌طرفی‌تغییرات‌‌ کاربری ‌اراضی ‌بر ‌روی ‌منابع‌ آب ‌زیرزمینی‌ موثر ‌بوده ‌و‌ کمیت ‌و‌ کیفیت ‌آب‌های ‌زیرزمینی را‌ تحت ‌تاثیر‌ قرار ‌می‌دهد. ‌دشت ‌ماهیدشت ‌‌در ‌استان ‌کرمانشاه ‌و‌ د‌ر نزدیکی ‌شهر‌ کرمانشاه ‌واقع‌ شده‌ است‌ که‌ در ‌چند دهه ‌اخیر ‌به ‌دلیل‌ رشد ‌جمعیت‌ کاربری ‌اراضی‌‌ دچار ‌‌تغییراتی ‌‌شده ‌است‌‌ که ‌‌این ‌‌تغییر‌ات ‌بر‌‌ روند ‌‌بهره‌برداری ‌‌از ‌‌منابع ‌آب‌‌ تاثیر ‌گذاشته ‌‌و ‌اثرات‌ مهمی ‌را‌ بر ‌‌منابع ‌آب ‌زیرزمینی،‌ برجای ‌‌گذاشته ‌‌است در‌ تحقیق ‌حاضر با استفاده از تصاویر سنجنده لندست ‌و‌ سنتینل‌2 ، نقشه‌های کاربری ‌اراضی برای‌ منطقه ‌مورد ‌مطالعه در ‌چهار‌ سال 2009،‌2000،‌1987 و‌2017 اقدام‌ و‌ شناسایی تغییرات ‌کاربری‌اراضی در ‌یک بازه‌ زمانی 30‌ ساله ‌مشخص ‌شد. سپس ‌براساس اطلاعات 44 عدد چاه‌های پیزومتری مربوط به دوره زمانی 1379 تا 1395 ‌میزان و‌ روند تغییرات سطح آب زیرزمینی مشخص‌گردید نتایج‌ حاصل از ‌پردازش تصاویر‌ماهواره‌ای در ‌مناطق فیروزآباد و ‌ماهیدشت بین ‌سال‌های‌1987‌تا‌2017 نشان‌دهنده افزایش مساحت طبقه‌ کاربری‌اراضی کشاورزی آبی ‌و‌ کاهش مساحت طبقه‌ کاربری‌ اراضی کشاورزی دیم می‌باشد. با توجه به بررسی های به عمل آمده از دلایل عمده کاهش سطح آب آبخوان می توان به کاهش میزان بارندگی ها خصوصا بارش برف و کاهش تغذیه آبخوان و افزایش تعداد چاه های عمیق منطقه و استخراج بی رویه آب های زیرزمینی خصوصاً طی سال های اخیر اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of the impact of land use change on groundwater level drop) Case study: Mahidasht, Kermanshah province)

نویسندگان [English]

Somayeh Emadodin ¹
Nasrin Shadieemajd ²
Saleh Arekhi ¹

¹ Assistant Professor Department of Geography, Golestan University, Gorgan. Iran

² MA in Environmental hazards, Department of Geography, Golestan University, Gorgan. Iran

چکیده [English]

The shortage of surface water resources has led to harvesting groundwater in many parts of the world and a sharp drop in groundwater aquifers. With an ever-increasing population, more and more harvesting has come from these resources, and these natural resources are facing a serious threat. On the other hand, land use changes affect groundwater resources and affect the quantity and quality of groundwater. The Mahidasht Plain is located in Kermanshah Province, which has been affected in recent decades due to the growing population of land use, has affected the process of exploitation of water resources, and has made important contributions to the groundwater resources. In the present study, by using the images of the Landsat and Sentinel 2, land use maps for the study area were identified in the four years of 1987, 2000, 2009, and 2017, and land use changes were also identified in 30 years. Then, according to 44 piezometric wells for the period 2000 to 2016, the amount and trend of groundwater level changes were determined and the number of changes was also estimated in existing uses in the area. The results of Satellite Images analysis in the areas of Firoozabad and Mahidasht during the years 1987 to 2017 indicate an increase in the area of agricultural land utilization, reducing the area of land use, agriculture, and forestry. However, decreased precipitation and increased extraction of underground water in the following years led to a severe drop in the water level. The precipitation rate and its change play a significant role in controlling the underground water level. As the rainfall increases, more water flows into the aquifer which leads to increased water feeding and rises in the underground water level.

کلیدواژه‌ها [English]

Land use
Groundwater leveling
Mahidasht
Firoozabad
Kermanshah

مراجع

اسکندری دامنه حامد؛ خسروی حسن؛ ابوالحسنی اعظم (1398)، ارزیابی تاثیر تغییرات کاربری اراضی بر کیفیت منابع آب زیرزمینی دشت زرند با استفاده از تصاویر ماهواره ای و زمین آمار، مجله مخاطرات محیط طبیعی، دوره 8، شماره 20، صص67 - 82.

جوهریان امیر(1388)، تخمین تغذیه آب زیرزمینی با استفاده از روش بیلان آب و زمین آمار (مطالعه موردی: آبخوان قائم شهر). یایانامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زابل.

حسینی سید.زین العابدین(1381)، ارزیابی توانایی داده های ماهواره لندست ETM+ برای تهیه نقشه کاربری اراضی (مطالعه موردی: منطقه چمستان مازندران)، یایانامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

حقی زاده علیغ نصراللهی علی حیدر،؛ ارشیا آزاده(1397)، اثر تغییرات کاربری اراضی و خشکسالی بر افت تراز آب زیرزمینی منطقه چغلوندی، مجله ترویج و توسعه آبخیزداری، سال ششم، شماره 23،صص1-8.

زبر دست رستمی(1387)، مطالعه وضعیت منابع آب زیرزمینی با استفاده از تکنیک‌های GIS و RS و بررسی تغییر کاربری اراضی (مطالعه موردی: دشت بهشهر-بندرگز)، پایانامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه مازندران.

فرهودی محمد حسین(1391)، ارزیابی تاثیر تغییر کاربری اراضی بر بیلان آب زیر زمینی با استفاده ار تکنیک های RS و GIS (مطالعه موردی دشت نکا-بهشهر، استان مازندران)، پایانامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه مازندران.

فرامرزی مرزبانغ یعقوبی ثریا،؛ کریمی کامران(1393)، اثر تغییرات کاربری اراضی روی افت تراز آب زیرزمینی (مطالعه موردی، دشت دهلران، استان ایلام)، مجله مدیریت اب در مناطق خشک، دوره 1، شماره 2،صص 55-64 .

قائمی هوشنگ(1375) ، مبانی هواشناسی، انتشارات دانشگاه ملی ایران .

مخدوم مجید(1391)، شالوده آمایش سرزمین، انتشارات دانشگاه تهران.

نصرالهی محمد؛ ممبنی مریم؛ ولی زاده سارا؛ خسروی حسن(1393) ، بررسی تأثیر روند تغییرات کاربری اراضی/ پوشش زمین بر وضعیت منابع آب زیرزمینی، با استفاده از تصاویر ماهواره ای (مطالعه موردی: دشت گیلانغرب)، مجله اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، شماره 91 ، صص89-98.

نادریان فر محمد؛ انصاری حسین؛ ضیایی علی نقی؛ داوری کامران(1390) ، بررسی روند تغییرات نوسانات سطح آب زیرزمینی در حوضه آبریز نیشابور تحت شرایط اقلیمی مختلف، مجله مهندسی آبیاری و آب ایران، دوره 1 ، شماره 3، صص22-37.

-نیکزاد مینا،؛ جلیلی خلیل؛ مرادی حمیدرضا(1397) ، برآورد تغییرات زمانی و مکانی سطح ایستابی ابخوان دشت بیستون استان کرمانشاه با روش های زمین آماری، مجله مهندسی آبیاری و آب ، دوره 8 ، شماره 4، صص79-99.

Brauman, K., Freyberg, D., Daily, G. (2014), Impacts of Land-Use Change on Groundwater Supply: Ecosystem Services Assessment in Kona, Hawaii, Journal of Water Resources Planning and Management, pp.1-11.

Bridget, R., Scanlon, B., Reedy, R., Tonestromw, D., Prudicz, D., Dennehy, K., )2005(, Impact of land use and land cover change on groundwater recharge and quality in the southwestern US. Global Change Biology. 11, pp. 1577–1593.

Carlson, T.N.) 2000(, The impact of land use land cover changes due to urbanization on surface microclimate and hydrology: a satellite perspective. Global and Planetary Change 25, pp. 49-65.

Chen, X. )2002(, Using remote sensing and GIS to analyze land cover change and its impacts on regional sustainable development, International Journal of Remote Sensing, 23, pp. 107-124.

Subtropical River Basin: A Case Study of the Dongjiang River Basin, Southeastern China, Journal of Water, 7.pp. 4427-4445.

Jinno, K., Tsutsumi, A., Alkaeed, O., Saita, S., Berndtsson, R. (2009), Effects of land-use change on groundwater recharge model parameters.Hydrological sciences journal, 54(2), pp.300-315.

Liu, J., Zhang, C., Kou, L., Zhou, Q. 2017, Effects of Climate and Land Use Changes on Water Resources in the Taoer River, Advances in Meteorology, Volume 2017, pp.1-13.

Lu, D., Mausel, P., Brondi´zio, E., Moran, E. (2004), Change Detection Techniques, International Journal of Remote Sensing, Vol., 25, No (12), pp.2365–2407.

-Singh, S K., Singh, Ch., Mukherjee, S.( 2010), Impact of land-use and land-cover change on groundwater quality in the Lower Shiwalik hills: remote sensing and GIS-based approach, Central European Journal of Geosciences, pp. 124-131.

Wang, J., Gao, Y., Wang, SH., 2016, Land Use/Cover Change Impacts on Water Table Change over 25 Years in a Desert-Oasis Transition Zone of the Heihe River Basin, China, Water, 8(1), 11.

Brauman, K., Freyberg, D., Daily, G., (2014), Impacts of Land-Use Change on Groundwater Supply: Ecosystem Services Assessment in Kona, Hawaii, Journal of Water Resources Planning and Management, pp.1-11.

Carlson, T.N.,) 2000(, The impact of land use land cover changes due to urbanization on surface microclimate and hydrology: a satellite perspective. Global and Planetary Change 25, pp. 49-65.

Chen, X., )2002(, Using remote sensing and GIS to analyze land cover change and its impacts on regional sustainable development, International Journal of Remote Sensing, 23, pp. 107-124.

Subtropical River Basin: A Case Study of the Dongjiang River Basin, Southeastern China, Journal of Water, 7.pp. 4427-4445.

Jinno, K., Tsutsumi, A., Alkaeed, O., Saita, S., Berndtsson, R., (2009), Effects of land-use change on groundwater recharge model parameters.Hydrological sciences journal, 54(2), pp.300-315.

Liu, J., Zhang, C., Kou, L., Zhou, Q., 2017, Effects of Climate and Land Use Changes on Water Resources in the Taoer River, Advances in Meteorology, Volume 2017, pp.1-13.

Lu, D., Mausel, P., Brondi´zio, E., Moran, E., (2004), Change Detection Techniques, International Journal of Remote Sensing, Vol., 25, No (12), pp.2365–2407.

Singh, S K., Singh, Ch., Mukherjee, S.,( 2010), Impact of land-use and land-cover change on groundwater quality in the Lower Shiwalik hills: remote sensing and GIS-based approach, Central European Journal of Geosciences, pp. 124-131.

Wang, J., Gao, Y., Wang, SH., (2016), Land Use/Cover Change Impacts on Water Table Change over 25 Years in a Desert-Oasis Transition Zone of the Heihe River Basin, China, Water, 8(1), pp.1-11.