واکاوی فصلی رخداد روزهای همراه با بارش سنگین در حوضه تالش – تالاب انزلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری اقلیم شناسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد

2 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت

3 دانشیار اقلیم شناسی، گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد

چکیده

یکی از انواع مخاطرات طبیعی، وقوع بارش‌های سنگین است. بارش‌های سنگین، بصورت مستقیم و غیرمستقیم بر روی زندگی انسان و فعالیت‌های آن تاثیرگذارند. محدوده مورد مطالعه در این تحقیق دو حوضه تالاب انزلی و تالش در غرب گیلان است. جهت تعیین احتمال رخداد بارش‌های سنگین (فصلی) و وجود روند از آزمون غیرپارامتریک من–کندال و برای تعیین احتمال رخداد بارش 30 میلی‌متر از توزیع پواسون و جهت شناسایی الگوهای مکانی رخداد بارش از روش میانیابیIDW استفاده شده است. داده‌های مورد استفاده در تحقیق شامل، بارش‌ روزانه 30 میلی‌متر، 20 ایستگاه باران‌‌سنجی و سینوپتیک در یک دوره 30 ساله (2016-1987) است. نتایج تحقیق نشان داد که عمدتاَ روند تغییرات افزایشی است. بطوریکه ایستگاه‌های واقع در مرکز به سمت نیمه شمالی محدوده تحقیق در هر ۴ فصل و ایستگاه انزلی در بهار و ماسوله در سه فصل تابستان، پاییز و زمستان، دارای روند افزایشی و بصورت موردی برخی ایستگاه‌ها عمدتاَ به سمت نیمه جنوبی حوضه، مانند کسما در تابستان، باش‌محله و رشت در زمستان و قلعه‌رودخان در دو فصل پاییز و زمستان دارای روند کاهشی شدید هستند. همچنین درتمام فصول سال تغییرات نامنظم و تصادفی در فراوانی رخداد بعضی از ایستگاه‌ها مشاهده می‌شود که این بی‌نظمی در اثر عدم تداوم افزایش یا کاهش فراوانی رخداد بارش یا عدم وقوع بارش 30 میلی‌متر در برخی از ایستگاه‌ها است. توزیع پواسون نشان داد که احتمال عدم رخداد در ایستگاه‌های دارای اقلیم غیرمرطوب بسیار بالا است و جمع عدم رخداد با یک رخداد، بیش از90٪ فراوانی رخداد بارش30 میلی‌متر است. همچنین حداکثر احتمال برای رخدادهای مختلف در همه فصول سال در ایستگاه‌های شمالی و مرکزی حوضه به ثبت رسیده است. در نهایت نتایج تحقیق نشان داد که، توزیع پواسون ارزیابی مناسبی از رخدادهای بارش در این ناحیه دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Seasonal Analysis of Days of Heavy Rainfall in Talesh-Anzali Basin

نویسندگان [English]

  • Fereydon Azad Gholami Kasmakhi 1
  • Parviz Rezaei 2
  • Amir Gandomkar 3
1 Ph.D of Climatology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
2 Associate Professor of Climatology, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht,, Iran
3 Associate Professor of Climatology, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
چکیده [English]

Heavy Rainfall are one of natural dangers. Heavy rainfalls, directly or indirectly, affect human lives and their activities. In this study Talesh-Anzali wet land basin in the west of Guilan province has been investigated. To determine the probability of heavy rainfall events (seasonal) and the trend existence, non-parametric Men-Kendall test, to determine the probability of rainfall event 30mm Poison’s method and to identify local patterns of precipitation event IDW method have been applied. The data in this study include daily precipitation of 30mm in 20 synoptic stations in a period of 30 year (1987-2016). The results showed the trend is mainly increasing, so that the stations located in the center towards the north of the study district in every four seasons and the stations in Anzali in spring and Masoleh in three seasons of summer, autumn and winter have increasing trend, but in some cases, some stations mainly toward the south half of the area such as kasma in summer, Bashmahalleh and Rasht in winter and Ghalehroudkhan in autumn and winter have extreme decrease trend. Also, in all seasons of the year, in some stations, irregular and accidental changes are observed in the event frequency. This irregularity results from lack of continuity increase or decrease of the event frequency and rainfall or lack of rainfall of 30mm in some stations. Poison’s distribution showed that the probability of lack of event in stations with non-humid climate is so high and addition of lack of event with an event is more than 90% frequency of rainfall event 30mm. Furthermore, in the north and central stations of the region, the most possibility for different events in all seasons of the year has been recorded. In the end, the results showed Poison’s distribution has a proper evaluation of precipitation events in this region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heavy Rainfall
  • Man-Kendall
  • Poison
  • Talesh-Anzali wetland Basin
اوجی روح­اله و پروین غفاریان (۱۳۹۸). شناسایی و برآورد بارش­های فرین سواحل جنوبی دریای خزر بر اساس نظریه مقدار فرین، فصلنامه اقیانوس­شناسی، ۹(۳۴)، ۴۸-۳۹.
باهک بتول (۱۳۹۲). بررسی احتمال تغییر اقلیم در استان کرمان با روش من – کندال (مطالعه موردی ایستگاه کرمان)، فصلنامه جغرافیایی سرزمین،۱۰(۳۹)، ۷۲-۶۵.
جانباز­قبادی غلامرضا، عباس مفیدی و آذر زرین (۱۳۹۰). شناسایی الگوهای همدید بارش‌های شدید زمستانه در سواحل جنوبی دریای خزر، مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، ۲۲(۴۲)،۴۰-۲۳.
خوشرو عبدالله، امیر گندمکار، علیرضا حاجیان (1394). مطالعه روند تغییرات دمای شبانه در ایران مرکزی به روش ناپارامتری من-کندال، فصلنامه جغرافیا (برنامه­ ریزی منطقه­ایی)، 5(۴)، 24-7.
رمضانی­گورابی بهمن و سوده ایزک­مهری (۱۳۹۴). کلاسه­بندی زمانی و مکانی بارش سنگین درگیلان با استفاده ازGIS، مجله علوم جغرافیایی، (۲۲)، ۴۱-۲۸.
رضائی پرویز و محمود روشنی (۱۳۸۹). بررسی بارش‌های رگباری و روند تغییرات آن در استان گیلان، فضای جغرافیایی، ۱۰(۳۰)،۲۰-۱.
رضائی پرویز، محمود روشنی و سمیه کشاورز (۱۳۹۷). تحلیل آماری- همدیدی بارش­های ماه مرداد در جنوب­غربی ساحل دریای خزر، دومین کنفرانس ملی آب و هواشناسی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد- دانشکده علوم انسانی،19 اردیبهشت ماه1397.
عساکره  حسین(۱۳۹۱).  تغییر توزیع فراوانی بارش­های فرین شهر زنجان، مجله جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی(مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، ۲۳(۴۵)، ۶۶-۵۱.
عساکره  حسین(۱۳۹۱). تحلیل روند بارش­های سنگین در شهر زنجان، مجله جغرافیا و برنامه­ریزی دانشگاه تبریز، ۱۶(39)، ۸۸-۷۳.
عساکره حسین(۱۳۹۰).  مبانی اقلیم­شناسی آماری، انتشارات دانشگاه زنجان، چاپ اول.
فرسادنیا  فرهاد، محسن رستمی­کامرود  و علیرضا مقدم­نیا (۱۳۹۱)، تحلیل روند بارندگی در استان مازندران با استفاده از روش من-کندال منطقه ای، مجله تحقیقات منابع آب ایران، ۸(۲۴)، ۷۰-۶۰.
صفرپور فرشاد، جواد خوشحال­دستجردی و ابوالفضل مسعودیان (۱۳۹۸). پیش­بینی بارش­های سنگین غرب کشور براساس برآوردهای رادار هواشناسی  با استفاده از روشZ-R، مجله مخاطرات محیط طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۸(۲۲)،۷۴-۵۹.
محمدی بختیار (۱۳۹۲). تحلیل روند سالانه آستانه بارش­های سنگین ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،۲۸(۱۰۸)، ۱۷۶-۱۶۳.
محمدی حسین، قاسم عزیزی، فرامرز خوش­اخلاق و فیروز رنجبر (۱۳۹۶). تحلیل روند شاخص‌های حدی بارش روزانه در ایران، پژوهش­های جغرافیای طبیعی، دانشگاه تهران، 49(۱)، ۳۷-۲۱.
مریانجی زهره و عباسی حامد (1395). پهنه­بندی احتمال رخداد بیشینه بارش روزانه در استان همدان، فصلنامه  اطلاعات جغرافیایی سپهر، 25(100)، 96-89.
مظفری غلامعلی، احمد مزیدی و شهاب فتحی (۱۳۹۶). بررسی و تعیین آستانه بارش­های حدی غرب ایران با استفاده از روش توزیع مقادیر حدی تعمیم­یافته، نشریه پژوهش­های حفاظت آب و خاک ،24(2)،۱۲۵-۱۰۷.
معروف­نژاد عباس و شهلا  قاسمی (1396). روند تغییرات دما با استفاده از روش من- کندال (مطالعه موردی چهار شهرستان استان چهارمحال و بختیاری)، فصلنامه آمایش محیط،10(37)، ۱۶۶-۱۴۹.
مفیدی عباس، آذر زرین و غلامرضا جانباز قبادی (۱۳۸۹). تعیین الگوی همدیدی بارش­های شدید و حدی پاییزه در سواحل جنوبی دریای خزر، مجلة فیزیک زمین و فضا، ۳۳(۳)، ۱۵۴-۱۳۱.
نادی مهدی و خلیلی علی­ (۱۳۹۲). طبقه‌بندی اقلیم بارش ایران با روش تحلیل عاملی‌ـ خوشه‌ای، مجله تحقیقات آب و خاک ایران، دانشگاه تهران، 44(3)، 242-235.
Amin, M. T., Rizwan, M., & Alazba, A., (2016), A best-fit probability distribution for the estimation of rainfall in northern regions of Pakistan, Open Life Sci, 11, 432–440.
Anagnostopoulou, Ch., and Tolika, K. (2011). Extreme precipitation in Europe: statistical threshold selection based on climatological criteria, J. Theor. Appl. Climatol. 30 July, 489-479.
Barkotulla, M. A. B., (2017). Probability analysis for estimation of annual extreme rainfall. Journal of Biodiversity and Environmental Sciences, (JBES). ISSN: 2220-6arho663, 10(2), 248-253.
Jones, R., Hayley, J., Fowler, Ch., Kilsby, G., and Blenkinsop, S. (2012). An assessment of changes in seasonal and annual extreme rainfall in the UK between 1961 and 2009.J. Climatol. DOI: 10.1002/joc.3503.
Kendall, M.G., (1970), Rank Correlation Methods, 2nd Ed., New York: Hafner.
Roradeh, H., Safarrad, T., (2018). Analysis of Sea-air Temperature Difference on Regional Heavy Precipitation in the Southern Coasts of Caspian Sea during fall, Physical Geography Research Quarterly, 49(1), 71-83.
Seo, Y., Hwang, J., & Kim, B., (2017). Extreme Precipitation Frequency Analysis Using a Minimum Density Power Divergence Estimator. http://www.mdpi.com/journal/water, 9(2), 81; 1-17.
Soltani. S, Modarres. R, 2006, Classification of Spatio -Temporal Pattern of Rainfall in Iran Using A Hierarchical and Divisive Cluster Analysis, Journal of Sp.
  • تاریخ دریافت: 02 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری: 10 اسفند 1398
  • تاریخ پذیرش: 24 خرداد 1399
  • تاریخ اولین انتشار: 01 مهر 1399
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1399