ارزیابی مکان گزینی مسیرهای مترو کلان شهر تبریز نسبت به مخاطرات طبیعی با تاکید بر سیلاب و زلزله

محمودزاده, حسن; موسی زاده, عهدیه

doi:10.22111/jneh.2020.32430.1587

ارزیابی مکان گزینی مسیرهای مترو کلان شهر تبریز نسبت به مخاطرات طبیعی با تاکید بر سیلاب و زلزله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز

² دانشجوی کارشناسی ارشد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه تبریز

10.22111/jneh.2020.32430.1587

چکیده

در چند دهه اخیر به دلیل افزایش جمعیت شهرها سیستم‌های حمل و نقل عمومی نظیر مترو، برای جابه جایی سریع و آسان‌تر مسافران ایجاد گردیده است.کلان شهر تبریز نیز از جمله شهرهای دارنده ی سیستم مترو در کشور است. وجود گسل تبریز در شمال آن به عنوان بزرگترین گسل شمال غرب کشور، همواره تهدیدی بزرگ به شمار می‌رود، همچنین به دلیل سیلاب شدید و آبگرفتی معابر شهر تبریز سالهای اخیر، بررسی مخاطرات احتمالی در مسیرهای مترو و ایستگاه‌های آن در کلانشهر تبریز ضروری به نظر می‌رسد. به منظور داشتن دید کلی و جامع نسبت به وضعیت این مخاطرات (سیل و زلزله) نقشه تلفیقی هر دو مخاطره،که از هم‌پوشانی دو نقشه پهنه‌بندی سیل و زلزله با استفاده از مدل FUZZY-AHp تهیه شد. هدف تحقیق حاضر شناسایی خطر سیلاب و زلزله در خطوط مترو و ایستگاه‌های محدوده مورد مطالعه با استفاده از 10 معیار برای شناسایی خطر سیل و 14 معیار برای شناسایی خطر زلزله می‌باشد. طبق نتایج نهایی حاصل از پهنه‌بندی خطر سیل هیچ ایستگاهی در کلاس خطر خیلی کم قرار نگرفته، اما از نظر طولی و موقعیت 203.621 متر از خطوط مترو در کلاس خطر کم، 5 تا ایستگاه و 6013.768 متر از خطوط مترو در کلاس خطر خیلی زیاد قرار گرفته است. همچنین در پهنه‌بندی زلزله دو ایستگاه و 2454.91 متر از خطوط مترو در کلاس خطر خیلی کم، دو ایستگاه و 722.898 متر از خطوط مترو در خطر خیلی زیاد قرار گرفته است، که شناسایی و پهنه‌بندی ایستگاه‌ها و مسیرهای مترو دارای پتانسیل خطر وقوع این گونه مخاطرات از اهمیت بسیار بالایی برخودار است و در جانمایی درست و کم خطر مسیرها می‌تواند کمک شایانی در جلوگیری از خسارات احتمالی آتی نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مدیریت بحران

عنوان مقاله [English]

Assessing Site Selection of subway routes of the metropolis of Tabriz for natural hazards with an emphasis on flood and earthquake

نویسندگان [English]

Hassan Mahmoudzadeh ¹
Ahdiyeh Mousazadeh ²

¹ Associate professor, Geography and Urban planning Department, University of Tabriz, Iran.

² Master student of Remote Sensing and Geographic Information System, University of Tabriz, Iran.

چکیده [English]

The public transport system, such as Metro, has been created for the rapid and easy movement of passengers due to population growth in recent decades. Tabriz is one of Iran's cities with a subway system as well. The existence of Tabriz's fault in the north of Tabriz as the biggest threat fault in northwestern Iran and as a result of severe flooding in many of the country's cities this year, it seems necessary to assess the risks on the subway routes and stations in Tabriz. Combined flood and earthquake risk maps were prepared using FUZZY-AHP to have a comprehensive overview of the status of hazards. The purpose of this study was to identify flood and earthquake risk using 10 flood risk criteria and 14 earthquake risk criteria in the study area metro lines and stations. According to the final results of the flood risk zoning, there is no station in the very low-risk class, but there are 203,621 meters of low-risk subway lines, 5 stations and 6013,768 meters of high-risk subway lines. It also has 2 stations and 2454,91 meters of low-risk subway lines and 2 stations and 722,898 meters of high-risk subway lines, which make it necessary to identify and link stations with a potential risk of occurrence.

کلیدواژه‌ها [English]

Tabriz Metropolis
Metro Routes
Metro Stations
Natural Hazards
FUZZY-AHP

مراجع

آذر عادل، فرجی حجت. (1381). علم مدیریت فازی، تهران، نشر اجتماع.

بهشتی راد، مسعود؛ فیض نیا، سادات ؛ سلاجقه، علی؛ احمدی، حسن(1388)، بررسی کارایی پهنه بندی زمین لغزش فاکتور اطمینان مطالعـه مـوردی: حوزه آبخیز معلم کلایه. فصل‌نامه جغرافیای طبیعی، سال دوم، شماره5، صص28-19.

پورمحمدی، محمدرضا؛ بدری اصل، شیرین .(1396)، تحلیلی بر الگوهای مکان یابی ایستگاه‌های مترو شهری، مطالعه موردی شهرتبریز. نشریه علمی – پژوهشی جغرافیا و برامه ریزی، سال 21، شماره60، صص71-53.

خاکپور، براتعلی؛ زمردیان، محمد‌جعفر؛ صادقی، سلیمان؛ مقدمی، احمد.(1390). تحلیل میزان آسیب پذیری فیزیکی-کالبدی منطقه 9 شهر مشهد از دیدگاه زلزله خیزی. مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، سال نهم، شماره16، صص34-1. . (DOI): 10.22111/jneh.2017.3276

خرم روز، حامد رضا. (1390). بهبود ساختار شبکه ایستگاه‌های مترو. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.

رفاهی، حسین. (1396). طراحی سیستم تهویه خط2 مترو مشهد با استفاده از مدل دینامیک سیالات محاسباتی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شاهرود.

زیستا، مهندسین مشاور معماری و شهر سازی. (1383). مطالعات حاشیه نشینی تبریز، اداره کل مسکن و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.

سلمانی، سعید. (1395). مدلسازی حوادث بحرانی مترو شهر تبریز در محیط GIS، مطالعه موردی خط 1 مترو، استاد راهنما: خلیل ولی‌زاده کامران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.

کرم، عبدالامیر. (1383). کاربرد مدل ترکیب خطی وزنی(WLC) در پهنه بندی پتانسیل وقوع زمین لغزش مطالعه موردی: منطقه سرخون در استان چهار محال و بختیاری. جغرافیا و توسعه، شماره4، 146 -131.

کــوبرن، آندرو ؛ اســپنس، رابین. (1389). ایمــن ســازی در برابــر زلزلــه. ترجمــه: فریــدون غضــبان، ســحر درخشــان، بابــک امیــدوار.انتشارات دانشگاه تهران.

کشکولی، محمد رضا؛ صید بیگی، صادق.(1395). نقش و جایگاه برنامه ریزی شهری در کاهش اثرات بلایای طبیعی(سیل و زلزله) در شهرستان اسد آباد با استفاده از تحلیل SWOT، مطالعات هنر و علوم انسانی، سال دوم، شماره 8 و 9، جلد 1، صص45-29.

ملکی، امجد. (1386). پهنه بندی خطر زمین لرزه و اولویت بندی بهسازی مساکن در استان کردستان، پژوهش های جغرافیایی، ، دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران، شماره 59، صص 124-115.

ماهوتی، عطااله. (1390). تحلیل خطر زمین لرزه در مسیرشماره 2 متروی شهر تبریز، استاد راهنما: غلام مرادی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.

مافی، غلامی داود؛ فقهی جهانگیر؛ دانه کار، افشین. (1395). به کار گیری روش دلفی و فرایند تحلیل سلسله مراتبی فازی(FAHP) برای اولویت بندی عوامل منفی موثر بر جنگل های مانگرا استان هرمزگان،ایران. فصلنامه علمی و پژوهشی اکوبیوژی تالاب-دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، سال هشتم، شماره 27، صص 100-85.

موسوی مبارکه، پدارام؛ خزائی، صفا. (1397). مکان یابی ایستگاه های مترو براساس اصول پدافند غیرعامل (مطالعه موردی :منطقه13 شهر اصفهان)، فصلنامه علمی –ترویجی پدافند غیرعامل، سال نهم، شماره2،پیاپی34،صص60-49.

ولی زاده کامران، خلیل. (1380). پهنه بندی خطر زلزله در شهرستان تبریز با استفاده از سنجش از دور و .GISفصلنامه فضای جغرافیایی، شماره 4، صص49-66.. http://noo.rs/No4IS

Arabameri, A., Rezaei, K., Cerdà, A., Conoscenti, C., & Kalantari, Z. (2019). A comparison of statistical methods and multi-criteria decision making to map flood hazard susceptibility in Northern Iran. Science of the Total Environment, 660, 443-458. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.01.021.

Ateş, A., & Mutlu, A. H. (2019). Earthquake Hazard Mapping and Analysis by Integrating GIS, AHP and TOPSIS for Gölyaka Region in Duzce, 53, 104-113. https://depot.ceon.pl/handle/123456789/17079.

Buckley, J. J. (1985). Fuzzy hierarchical analysis. Fuzzy sets and systems, 17(3), 233-247. https://doi.org/10.1016/0165-0114(85)90090-9

Boucq, E., Francis, P. (2008). Assessment of the Real Estate Benefts Due to Accessibility Gains Brought by a Transport Project: the Impacts of a Light Rail Infrastructure Improvement in the Hauts-de-Seine Department. Trasporti Europei,(40): 51-68.

Bolhari, J., & Chime, N., (2008). Mental health intervention in Bam earthquake crisis: a qualitative study. Tehran University Medical Journal TUMS Publications, 65(13), 7-13.

Berndtsson, R., Becker, P., Persson, A., Aspegren, H., Haghighatafshar, S., Jönsson, K., ... & Nordström, J., (2019). Drivers of changing urban flood risk: A framework for action. Journal of environmental management, 240, 47-56. DOI: 10.1016/j.jenvman.2019.03.094.

Chang,Y., (1996), Applications of the extentanalysis method on fuzzy AHP, European Journal of Operational Research, No. 95, pp. 649–655. https://doi.org/10.1016/0377-2217(95)00300-2.

Chen, S., Xue, Z., Li, M., Zhu, X., (2013). Variable sets method for urban flood vulnerability assessment. Sci. China Technol. Sci. 56 (12), 3129–3136. doi: 10.1007/s11431-013-5393-0.

Dawson, R. J., Ball, T., Werritty, J., Werritty, A., Hall, J. W., & Roche, N., (2011). Assessing the effectiveness of non-structural flood management measures in the Thames Estuary under conditions of socio-economic and environmental change. Global Environmental Change, 21(2), 628-646.

Darroch, N., Beecroft, M., & Nelson, J. D. (2016). A conceptual framework for land use and metro infrastructure. Infrastructure Asset Management, 3(4), 122-131. https://doi.org/10.1680/jinam.16.00008.

Duan, H. F., Li, F., & Yan, H., (2016). Multi-objective optimal design of detention tanks in the urban stormwater drainage system: LID implementation and analysis. Water resources management, 30(13), 4635-4648. DOI: 10.1007/s11269-016-1444-1.

Fabozzi, S., Licata, V., Autuori, S., Bilotta, E., Russo, G., & Silvestri, F., (2017). Prediction of the seismic behavior of an underground railway station and a tunnel in Napoli (Italy).Underground Space, 2(2), 88-105. https://doi.org/10.1016/j.undsp.2017.03.005.

Givoni, B. (1977). Underground longterm storage of solar energy—An overview. Solar Energy, 19(6), 617-623.

Hwang, C. L. et Yoon, K.,(1981) Multiple Attribute Decision Making, Methods and Applications: a State of the Art Survey. Lecture notes in economics and mathematical systems, Springer-Verlag, New York, NY. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9.

Hashash, Y. M., Hook, J. J., Schmidt, B., John, I., & Yao, C., (2001). Seismic design and analysis of underground structures. Tunnelling and underground space technology, 16(4), 247-293. https://doi.org/10.1016/S0886-7798(01)00051-7.

Hapuarachchi, H. A. P., Wang, Q. J., & Pagano, T. C., (2011). A review of advances in flash flood forecasting. Hydrological processes, 25(18), 2771-2784. https://doi.org/10.1002/hyp.8040.

Herath, S. R. I. K. A. N. T. H. A., & Dutta, D. U. S. H. M. A. N. T. H. A., (2004). Modeling of urban flooding including underground space. In Proceedings of the Second International Conference of Asia-Pacific Hydrology and Water Resources Association (pp. 55-63).

Huong, H. T. L., & Pathirana, A., (2013). Urbanization and climate change impacts on future urban flooding in Can Tho city, Vietnam. Hydrology and Earth System Sciences, 17(1), 379-394. doi:10.5194/hess-17-379-2013.

Jha, A., Lamond, J., Bloch, R., Bhattacharya, N., Lopez, A., Papachristodoulou, N., ... & Barker, R., (2011). Five feet high and rising: cities and flooding in the 21st century. The World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/3412.

Lyu, H. M., Wang, G. F., Shen, J. S., Lu, L. H., & Wang, G. Q. (2016). Analysis and GIS mapping of flooding hazards on 10 May 2016, Guangzhou, China. Water, 8(10), 447. https://doi.org/10.3390/w8100447.

Lyu, H.M., Wu, Y.X., Shen, J.S., Zhou, A.N., (2018)d. Assessment of social-economic risk of Chinese dual land use system using fuzzy AHP. Sustainability 10 (7), 2451. DOI: 10.3390/su10072451.

Lyu, H. M., Cheng, W. C., Shen, J. S., & Arulrajah, A. (2018). Investigation of collapsed building incidents on soft marine deposit: Both from social and technical perspectives. Land, 7(1), 20. DOI: 10.3390/land7010020.

Lyu, H. M., Sun, W. J., Shen, S. L., & Arulrajah, b., (2018)A. Flood risk assessment in metro systems of mega-cities using a GIS-based modeling approach. Science of the Total Environment, 626, 1012-1025. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2018.01.138.

Lyu, H. M., Xu, Y. S., Cheng, W. C., & Arulrajah, c. (2018). Flooding hazards across southern China and prospective sustainability measures. Sustainability, 10(5), 1682. https://doi.org/10.3390/su10051682.

Lyu, H. M., Shen, J. S., & Arulrajah, d. (2018). Assessment of geohazards and preventative countermeasures using AHP incorporated with GIS in Lanzhou, China. Sustainability, 10(2), 304. DOI: 10.3390/su10020304.

Perk, V. & Catalá, M.(2009). Land Use Impacts of Bus Rapid Transit: Effect of BRT Station Proximity on Property Values along the Pittsburgh Martin Luther King, Jr. East Busway. the Federal Transit Administration (FTA), Offce of Research, Demonstration, and Innovation, U.S. Washington, D.C. : Department of Transportation. https://trid.trb.org/view/1401767.

Petit-Boix, A., Sevigné-Itoiz, E., Rojas-Gutierrez, L. A., Barbassa, A. P., Josa, A., Rieradevall, J., & Gabarrell, X. (2017). Floods and consequential life cycle assessment: Integrating flood damage into the environmental assessment of stormwater Best Management Practices. Journal of cleaner production, 162, 601-608. http://dx.doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.06.047.

Qiao, Y.K., Peng, F.L., Wang, Y., (2017). Monetary valuation of urban underground space: A critical issue for the decision-making of urban underground space development. Land Use Policy. 69 (12), 12–24. DOI: 10.28991/cej-2019-03091404.

Saaty, R. W. (1987). The analytic hierarchy process—what it is and how it is used. Mathematical modelling, 9(3-5), 161-176. https://doi.org/10.1016/0270-0255(87)90473-8.

Shen, S.L., Wu, Y.X., Xu, Y.S., Hino, T., Wu, H.N., (2015a). Evaluation of hydraulic parameters from pumping tests of multi-aquifers with vertical leakage in Tianjin. Comput. Geotech. 68 (2015), 196–207. https://doi.org/10.1016/j.compgeo.2015.03.011.

Shen, S.L., Wang, J.P., Wu, H.N., Xu, Y.S., Ye, G.L., Yin, Z.Y., (2015b). Evaluation of hydraulic conductivity for both marine and deltaic deposits based on piezocone testing. Ocean Eng. 110 (2015), 174–182. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2015.10.011.

Shen, S.L., Cui, Q.L., Ho, C.E., Xu, Y.S., (2016). Ground response to multiple parallel microtunneling operations in cemented silty clay and sand. J. Geotech. Geoenviron.Eng. 142 (5) 04016001(1–11).

Shen, S.L., Wu, Y.X., Misra, A., (2017). Calculation of head difference at two sides of a cutoff barrier during excavation dewatering. Comput. Geotech. 91, 192–202. doi: 10.3390/ijerph14101114.

White, P. R. (2016). Public transport: its planning, management and operation. Routledge. https://transecongroup.org/wp-content/uploads/journal/Transport_Economist_22-2.

Youssef, A. M., & Hegab, M. A. (2019). Flood-Hazard Assessment Modeling Using Multicriteria Analysis and GIS: A Case Study—Ras Gharib Area, Egypt. In Spatial Modeling in GIS and R for Earth and Environmental Sciences.12 (229-257). https://doi.org/10.1016/B978-0-12-815226-3.00010-7.