بازآفرینی بافت‌‌‌های ناکارآمد شهری با رویکرد مدیریت بحران زلزله(مطالعه موردی: شهر سقز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه پیام‌‌نور یزد

2 استاد گروه جغرافیا، دانشگاه ارومیه

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز

4 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان

10.22111/jneh.2020.33764.1650

چکیده

رویکرد بازآفرینی شهری به‌عنوان جدیدترین رویکرد حفاظت از بافت‌‌های ناکارآمد شهری در مقابل بلایا طبیعی همچون زلزله، برخاسته از اصول توسعه پایدار و برنامه‌‌ریزی سیستمی است، که توجه هم‌زمان به ابعاد فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را مدنظر قرارداده است. در این پژوهش با هدف بازآفرینی بافت‌‌های ناکارآمد محلات 22گانه شهر سقز با رویکرد مدیریت بحران زلزله؛ 49شاخص مؤثر در بازآفرینی بافت‌‌های ناکارآمد محلات شهر سقز در محیط MicMac ارزیابی شده‌‌اند تا عوامل کلیدی استخراج شوند، سپس این عوامل با استفاده از مدل  Todim در سطح محلات 22گانه شهر اولویت‌‌بندی شوند. لازم به ذکر است که جمع‌‌آوری داده‌‌های مربوط به معیارهای کلیدی با استفاده از برداشت میدانی، اطلاعات آماری سال1395 و مدل تحلیل شبکه در سیستم اطلاعات جغرافیایی بوده است ، همچنین وزن دهی اولویت‌‌ها بر اساس اهمیت و نیاز شهروندان، در ماتریس سلسله مراتبی AHP بوده است. یافته‌‌های تحقیق بیانگر استخراج 27 شاخص به عنوان عوامل کلیدی بوده که الگوی توزیع ناپایدار را  نشان می‌‌دهند. نتایج تحقیق نشان می‌‌دهد که با توجه به معیارهای بازآفرینی بافت‌‌های ناکارآمد محلات 22گانه شهر سقز، محلات 22، 2، 8 و 21 که در جنوب غربی و  قسمتی از شمال شهر واقع‌شده‌اند از ناکارآمدی کمتری برخوردارند در مقابل محلات ‌‌16، 17، 19، 6، 18، 4، 13 و 1 که در جنوب شرقی، تا حدودی شمال شرقی، غرب و مرکز شهر واقع شده‌‌اند جزو محلاتی با ناکارآمدی بالا  محسوب می‌‌شوند که در میان ابعاد بازآفرینی بافت‌‌های ناکارآمد شهری، شاخص‌‌های اقتصادی، کالبدی(درونی و بیرونی)، زیست‌‌محیطی و اجتماعی به ترتیب بیشترین تا کمترین رتبه را به خود اختصاص داده‌اند لذا به‌منظور بازآفرینی بافت‌های ناکارآمد محلات شهر سقز لازم است که این عوامل به ترتیب موردتوجه قرارگرفته و در جهت تحقق بازآفرینی اقدامات لازم انجام شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Regeneration of Deteriorated Urban Areas with Earthquake Critical Management Approach (case study: Saqqez City)

نویسندگان [English]

  • Hasan Hekmatnia 1
  • Mirnajaf Mousavi 2
  • Sharareh Saidpour 3
  • Mohammad Rasouli 4
1 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Yazd Payam Noor University, Iran
2 Professor of Geography Department, Urmia University, Iran.
3 Ph.D. Student, Geography & Urban Planning, Tabriz University, Iran
4 Ph.D. Student, Geography & Urban Planning, Zanjan University, Iran
چکیده [English]

The urban regeneration approach as the latest approach to protect dysfunctional urban structures against natural disasters such as earthquakes arises from the principles of sustainable development and system planning, which has considered simultaneous attention to the physical, economic, social and environmental dimensions. In this study, with the aim of recreating the dysfunctional tissues of 22 neighborhoods of Saqez city with the approach of earthquake crisis management; 49 effective indicators in regenerating dysfunctional tissues of Saqez neighborhoods in MicMac environment have been evaluated, to extract key factors. Then these factors should be prioritized using the Todim model in the 22 neighborhoods of the city. It should be noted that data collection related to key metrics using field survey, statistical data of 2016 and network analysis model in GIS has been. Also, prioritization based on the importance and needs of citizens has been in the AHP hierarchical matrix. The research findings indicate the extraction of 27 indicators as key factors that show the pattern of unstable distribution. The results show that according to the criteria for regeneration of dysfunctional tissues, 22 neighborhoods of Saqqez, 22, 2, 8 and 21 neighborhoods, which are located in the southwest and part of the north of the city, In contrast, neighborhoods 16, 17, 19, 6, 18, 4, 13 and 1, which are located in the southeast, somewhat northeast, west and the city center, are considered as highly inefficient neighborhoods that in between the Indicators of regeneration of deteriorated urban areas, Economic, physical (internal and external), environmental and social indicators have the highest to lowest rating. Therefore, in order to regeneration of deteriorated urban areas of Saqez, it is necessary that these factors should be considered in order of preference and in order to achieve regeneration the necessary actions to be done.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regeneration Deteriorated Urban Areas
  • Critical Management
  • Earthquake
  • Saqqez City Neighborhoods
پوراحمد، احمد؛ کشاورز، مهناز؛ علی­اکبری، اسماعیل؛ هادوی، فرامرز. (1396). بازآفرینی پایدار بافت­های ناکارآمدی شهری موردمطالعه (منطقه 10 شهر تهران). فصلنامه آمایش محیط، 10(37)، ­167-194. http://ebtp.malayeriau.ac.ir/article_532963.html
پیوسته­گر، یعقوب؛ محمد دوست، سلیمان؛ حیدری، علی‌اکبر؛ رحیمی، عنایت اله. (1396). ذهنیت­سنجی در خصوص عملکرد دفاترتسهیل­گری بافت­های فرسوده شهری درفرایند بازآفرینی شهری جامع پایدار­(نمونه موردی دفاتر تسهیل­گری کلان شهر شیراز). نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 8(30)، 225-244.  http://jupm.miau.ac.ir/article_2507.html 
حیدری، اکبر. ­(1391). تحلیل فضایی-کالبدی توسعۀ آتی شهر سقز با تأکید بر شاخص­های رشد هوشمند شهری با استفاده از مدل آنتروپی شانون. مجلۀ جغرافیا و توسعۀ شهری، 1(2)، 68-94. https://jgusd.um.ac.ir/article/view/18024
سلطانی، زهرا. (1396). مطالعه جایگاه مشارکت مردمی در بازآفرینی پهنه‌های ناکارآمد شهری و تأثیر آن در ارتقاء کیفیت محیط شهر­(موردپژوهش: محله اتابک منطقه 51 کلان‌شهر تهران). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز: پاکدشت. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cd639145ad00c5b374c6a30458d0b4d6
شفیعی دستجردی، مسعود؛ مرادیان بروجنی، پیمان. ­(1394). مدل­سازی روش مکان­گزینی در بازآفرینی محلات فرسوده شهری (مطالعه موردی: محدوده زینبیه­اصفهان). فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، 3(12)، 137-154.  http://iueam.ir/browse.php?a_id=262&sid=1 &slc_lang=fa
شیری، بهروز؛ معروف­نژاد، عباس. (1397). بررسی منظر اجتماعی بافت­های ناکارآمد شهری (مطالعه موردی: کوی نهضت آباد کلانشهر اهواز). فصلنامه آمایش محیط، 11(43)، 235-252. http://ebtp.malayeriau.ac.ir/article_663605.html
محبی­فر، میرحسین؛ صبحیه، محمدحسین؛ رفیعیان، مجتبی؛ حساس یگانه، یحیی؛ الهی، شعبان. ­(1396). حاکمیت برنامه بازآفرینی بافت ناکارآمد شهر تهران با رویکرد شبکه. باغ نظر، 4(53)، صص 5-14. http://www.bagh-sj.com/article_51264.html
مرکز آمار ایران. (1395). آمار جمعیت شهر سقز. https://ssis.sci.org.ir
مشکینی، ابوالفضل؛ مؤحد، علی؛ احمدی­فرد، نرگس. (1395). بررسی سیاست بازآفرینی در بافت­های فرسودۀ شهری با استفاده از ماتریس­ SWOT و QSPM­(مطالعۀ موردی: منطقۀ 12 کلان‌شهر تهران). پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری،4(4)، 549-568. https://jurbangeo.ut.ac.ir/article_62194.html
موحد، علی؛ مصطفوی صاحب، سوران؛ احمدی، مظهر. (­1393). تبیین الگوی گسترش فضایی-کالبدی شهر سقز با رویکرد فرم شهر پایدار. فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی شهری، 2(5)، 55-75. http://shahr.journals.umz.ac.ir/article_895.html
Bottero, M., Bragaglia, F., Caruso, N., Datola, G., Dell’Anna, F. (2020). Experimenting community impact evaluation (CIE) for assessing urban regeneration programmes: The case study of the area 22@ Barcelona. Cities, Vol.99, pp 1-16. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264275119301453.
Camerin, F. (2019). From “Ribera Plan” to “Diagonal Mar”, passing through 1992 “Vila Olímpica”. How urban renewal took place as urban regeneration in Poblenou district (Barcelona). Land Use Policy, 89, pp 1-14. Doi:­ ­https://www. sciencedirect. com/science/article/abs/pii/S0264837719306118.
Cankut, D. I., Burcu, A. (2019). Monitoring the effects of land sizes on private property transformation in an urban regeneration project by regression analysis: Erenler Cedit case study; Kocaeli, Sustainable Cities and Society, 50, pp 1-11. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210670718325009.
­Cho, G.H., Hong Kim, J., Lee, G. (2020). Announcement effects of urban regeneration plans on residential property values: Evidence from Ulsan, Korea. Cities, 197, pp 1-10. Doi: https://www.sciencedirect.com /science/article/abs/pii/ S026427511 9303270.
­De Gregorio Hurtado, S.  (2017). Is EU urban policy transforming urban regeneration in Spain? Answers from an analysis of the Iniciativa Urbana (2007–2013). Cities, 60, pp 402-414. Doi: https://www.sciencedirect.com/science­/article/abs/­pii/ S0264275116301986.
­Durdurana, S.S., Temiza, F. (2015). Creating 3D Modelling in Urban Regeneration Projects: The Case of Mamak, Ankara. Procedia Earth and Planetary Science, Vol, 15, pp 442-447. https://www.sciencedirect.com/science/­article/pii/­S18­785 22015002982.
­Kearns, A., Ghosh, S., Mason, P., Egan, M. (2019). Urban regeneration and mental health: Investigating the effects of an area-based intervention using a modified intention to treat analysis with alternative outcome measures. Health and Place,61, pp 1-10. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1353829219305118.
­Korkmaz, C., Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance Of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, pp 1-14. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/ pii/S0197397519300694.
Magalha˜ es, C.D. (2015). Urban Regeneration. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition), pp 919-925. Doi: https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&as_vis=1&q=+Urban+Regeneration  +Magalhaes+2015&btnG=.
­Peng, Y., Lai, Y., Li, X., Zhang, X. (2015). an alternative model for measuring the sustainability of urban Regeneration: the way forward. Journal of Cleaner Production,109,  pp 1-8. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S095965 2615008768.
­Serrano-Jiménez, A., Luísa Lima, M., Molina-Huelva, M., Barrios-Padura, A. (2019). Promoting urban regeneration and aging in place: APRAM – An interdisciplinary method to support decision-making in building renovation. Sustainable Cities and Society,47, pp 1-11. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210670718311211.
­Vicente, R., Miguel Ferreira, T., Raimundo Mendes da Silva, J.A. (2015). supporting urban regeneration and building refurbishment. Strategies for building appraisal and inspection of old building stock in city centres. Journal of Cultural Heritage16(1), pp 1-14. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1296207414000430.
Zhang, Y., Weng, W.G., Huang, Z.L. (2018). A scenario-based model for earthquake emergency management effectiveness evaluation. Technological Forecasting & Social Change, 128, pp197-207. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/ article/abs/pii/S004016251730567X.